Ekonomıkany jedel damytý úzdiksiz ári senimdi elektr energııasyz múmkin emes. Energetıka – el ekonomıkasynyń turaqtylyǵyna tikeleı yqpal etetin strategııalyq memlekettik aktıv. Otandyq naryqqa tartylyp jatqan ınvestısııalar men iske asyrylyp jatqan aýqymdy jobalar energetıka júıesiniń senimdiligin arttyra túsedi. Elimizdiń Birtutas elektr energetıkasy júıesiniń operatory – «KEGOC» aksıonerlik qoǵamynyń el ekonomıkasy ilgerileýine qosyp otyrǵan úlesi jóninde Basqarma tóraǵasynyń orynbasary Baqythan Medeǵalıuly Jazyqbaevpen suhbattasqan edik.
– Naryq kezeńinde erteńdi ekshep, bolashaqqa batyl qadam jasaý úshin búgingimen toqmeıilsimeı, keleshekke kóz júgirtip, onyń táýekeli men tıimdi tustaryn tarazylaı bilý qajettigi aıdan anyq. Sondyqtan da áńgimemizdi «KEGOC» kompanııasynyń el ekonomıkasyndaǵy salmaǵyn baǵamdaı otyryp, keler kúnge josparlanǵan ınvestısııalyq jobalary men búgingi ahýalynan bastasaq.
– Kompanııanyń úzdiksiz jumys isteýi úshin ınvestısııa quıý – shart. Bul – naryqtyń buljymas talaby men jazylmaǵan zańy. Damý úshin negizgi tetik te – osy. Sondyqtan kompanııa eldegi Birtutas elektr energetıkasy júıesiniń operatory retinde bul máselege aıryqsha mán beredi. Jyl saıyn júıeniń qalypty jumysyn qamtamasyz etý, ony damytý maqsatynda belgili bir kólemde ınvestısııa quıýdy kompanııa óziniń negizgi mindetteriniń biri dep sanaıdy.
Kompanııa energetıkalyq ınfraqurylymdy júıeli túrde damytý úshin jyl saıyn aýqymdy ınvestısııalar tartady. Sonyń ishinde óndiristiń qoldanystaǵy deńgeıin saqtaý men senimdiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan is-sharalarǵa basymdyq beriledi. Bul jalpy jyldyq jospardyń 23,3%-yn quraıdy.
Bıyl óńirlerdegi Jetiqara, Nura, Saryózek, Sastóbe qosalqy stansalarynda avtotransformatorlardyń qýatyn arttyrý jumystary iske asyrylyp jatyr. Atalǵan obektiler boıynsha ornatylǵan qýattyń jıyntyq ósimi shamamen 860 MVA-ny quraıdy. Aldaǵy bes jylda KEGOC fılıaldaryndaǵy 18 obektide avtotransformatorlar men kúshtik transformatorlardyń qýatyn kúsheıtý josparlanǵan. Kútiletin jıyntyq ósim – 1 837 MVA.
Qazir kompanııa eki iri ınvestısııalyq jobany iske asyrýda. Sonyń biri – «Qazaqstan BEJ Ońtústik aımaǵynyń elektr jelisin kúsheıtý» jobasy. Bul joba Soltústik–Ońtústik tranzıtindegi «Almaty–Jambyl» jelisiniń ótkizý qabiletin 440 MVt-qa deıin arttyrýǵa, sondaı-aq gaz generasııasy men jańartylatyn energııa kózderin energııa júıesine engizýge múmkindik týǵyzady. Joba aıasynda jalpy uzyndyǵy shamamen 475 shaqyrym bolatyn eki 500 kV elektr jetkizý jelisi salynady. Qazirgi ýaqytta qurylys-montaj jumystary júrgizilýde. Jobany 2027 jyldyń ortasynda aıaqtaý josparlanǵan.
Al «Batys Qazaqstan energojúıesin Qazaqstan BEJ-men biriktirý» jobasy Batys óńiri tutynýshylarynyń elektrmen jabdyqtaý senimdiligin arttyrýǵa, Atyraý jáne Aqtóbe oblystaryndaǵy elektr stansalarynyń qýatyn ulǵaıtýǵa, sondaı-aq jańartylatyn energııa kózderin áleýeti joǵary óńirlerde damytýǵa baǵyttalǵan. Bul joba elimizdiń Birtutas elektr energetıkalyq júıesin sheńberleýdiń birinshi kezeńi bolyp tabylady. Joba aıasynda uzyndyǵy shamamen 604,3 shaqyrym bolatyn 500 kV elektr jetkizý jelisi salynady. Jobany aıaqtaý merzimi 2027 jylǵa josparlanǵan.
Energetıkalyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý maqsatynda KEGOC 2035 jylǵa deıingi Ulttyq elektr torabyn damytý boıynsha strategııalyq tujyrymdamany ázirledi. Biz generasııa josparlarymen ıntegrasııalaý úshin mańyzdy jobalar pýlyn aıqyndadyq. Pýlǵa shamamen 10 joba engizildi. Barlyq jobalar «Energetıkalyq jáne kommýnaldyq sektorlardy jańǵyrtý» ulttyq jobasy aıasynda iske asyrylyp jatyr. Bul – elimizdiń energetıkalyq júıesin turaqty damytý jolyndaǵy mańyzdy qadam bolmaq.
Sondaı-aq, birqatar mańyzdy jobalar bar. Atap aıtqanda, jańa sıfrlyq «Astana» qosalqy stansasyn salý elordanyń qýatyn birneshe ese arttyrady. Bul jobalardyń iske asyrylýy senimdi energojúıesin qurýǵa, elimizdiń mańyzdy energetıkalyq aımaqtaryn tutas etýge múmkindik beredi.
– Qazaqstan BEJ-degi generasııalyq qýatynyń jaı-kúıi qandaı? Elektr stansalaryna alańdaýǵa negiz bar ma?
– 2025 jyldyń toǵyz aıynyń qorytyndysy boıynsha Qazaqstan BEJ-niń elektr stansalarynda jalpy uzaqtyǵy 67 775 saǵatty quraıtyn 1 088 apattyq toqtaý tirkeldi. О́tken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda apattyq jóndeýler sany – 20%-ǵa, al olardyń uzaqtyǵy 24%-ǵa tómendedi.
Elektr stansalaryndaǵy apattylyq deńgeıiniń tómendeýi elektr energııasyn óndirý kólemin 3 mlrd kVt·saǵ nemese 3,7%-ǵa arttyrýǵa múmkindik berdi.
Apatyq jóndeý sany men uzaqtyǵynyń tómendeýine qaramastan, jyl basynan beri elektr stansalary qýatynyń ortasha tómendeýi jospardan tys jáne apattyq jóndeýlerge baılanysty 400 MVt-tan 1 000 MVt-qa deıin qurady. Bul elimizde aıtarlyqtaı teńgerimsizdikterge ákeldi. Osyǵan baılanysty bıyl KEGOC negizgi jabdyqqa josparly tehnıkalyq qyzmet kórsetýdi jáne jóndeýdi sapaly júrgizgeni úshin energııa óndirýshi uıymdardyń qarjylyq jaýapkershiligin kúsheıtý jóninde bastama kóterdi. Bul usynys Energetıka mınıstrligi tarapynan qoldaý tapty. Atalǵan zańnamalyq bastama energııa óndirýshi uıymdardyń kúzgi-qysqy kezeńge daıyndyǵy kezinde erekshe mańyzǵa ıe.
Usynysqa sáıkes, eseptik kezeńde jabdyqtyń qaıtalap ajyratylýy oryn alǵan jaǵdaıda aıyptyq koeffısıenttiń mólsheri ulǵaıdy. Qazir Energetıka mınıstriniń tıisti buıryǵynyń jobasy memlekettik organdarda kelisý satysynda ekenin aıta ketken jón.
– Qys mezgiliniń bastalýy energetık qaýym úshin jaýapty kezeń ekeni belgili. Tabıǵattyń tosyn minezderi elektr jelilerinde kútpegen jaǵdaılarǵa ákelýi múmkin. Kúzgi-qysqy kezeńge daıyndyq qanshalyqty myǵym?
– Rasymen de kúzgi-qysqy kezeń – jaýapty ári synaq kezeńi. Degenmen, biz bul ýaqytty tek synalatyn mezet emes, jańa qadamdar jasaýǵa múmkindik beretin kezeń dep qabyldaımyz. Anyqtalǵan kedergilermen júıeli jumys júrgizý arqyly kompanııa óz strategııasyn odan ári jetildirýdi kózdeıdi.
Elektr stansalaryndaǵy jóndeý jumystary bekitilgen jyldyq jóndeý kestesine sáıkes oryndaldy. Bul jumystardyń barysy týraly aqparat energetıkalyq baqylaý jáne qadaǵalaý komıtetine apta saıyn joldanyp otyrady.
Qazaqstannyń BEJ boıynsha 2025 jylǵa arnalǵan jóndeý kestesinde 137 birlik jabdyqty kúrdeli jáne orta jóndeýden ótkizý kózdelgen. Ulttyq elektr torabynyń senimdi jumysyn qamtamasyz etý maqsatynda kompanııa jyl saıyn kúzgi-qysqy kezeńge daıyndyq aıasynda elektr jelileri obektilerinde aýqymdy jóndeý jumystaryn josparlap, ony júıeli túrde iske asyrady.
2025 jyly kúzgi-qysqy kezeńge daıyndyq sheńberinde jalpy somasy 3,8 mlrd teńgege 577 obektide jóndeý jumystary josparlandy. Jóndeý jumystary bekitilgen kestelerge sáıkes júrgizildi. Elektr jelileri men qosalqy stansa jabdyqtaryn jóndeý qazan aıynyń sońyna deıin tolyq aıaqtaldy. Qarasha aıynda ǵımarattar, qurylystar jáne kólik quraldary boıynsha jumystar kestege saı máresine jetkizildi.
Buǵan qosa, kúzgi-qysqy kezeńnen sátti ótý maqsatynda apattyq qor materıaldary, qosalqy bólshekter men qurylymdar tolyqtyryldy. Transformatorlyq maı men janar-jaǵarmaı materıaldarynyń qajetti qory qalyptastyryldy. Jelilik brıgadalardyń apattyq jaǵdaılarda jedel áreket etýge daıyndyǵy qamtamasyz etildi.
Osyǵan baılanysty 3 qazanda 2025–2026 jyldardaǵy kúzgi-qysqy kezeńde jumys isteýge daıyndyq pasporty alyndy. Elektr jelilerinde yqtımal apatty jaǵdaılardy joıý úshin «KEGOC» AQ-nda 2025–2026 jyldardaǵy kúzgi-qysqy kezeńnen ótý aıasynda elektr jelileri obektilerinde apattyq-qalpyna keltirý jumystaryn júrgizýge arnalǵan keshendi brıgadalar uıymdastyryldy.
– Kompanııa jumysynyń turaqtylyǵy onyń qyzmetkerlerine tikeleı baılanysty ekeni daýsyz. Osy turǵyda árbir qyzmetker úshin qolaıly ári qaýipsiz eńbek jaǵdaılaryn qamtamasyz etý kompanııanyń basty basymdyqtarynyń biri ekeni anyq…
– Álbette, árbir qyzmetker úshin qaýipsiz eńbek jaǵdaılaryn qamtamasyz etý – kompanııanyń basymdyqtarynyń biri. Osy mindettemeni iske asyrý aıasynda eńbekti qorǵaý jáne ónerkásiptik qaýipsizdik salasyndaǵy saıasat ózekti. Atalǵan saıasat osy baǵyttaǵy jumystyń negizgi basymdyqtary men qaǵıdattaryn aıqyndaıdy. Máselen, 2022 jyldan beri «KEGOC» AQ – «Vision Zero» qozǵalysynyń qatysýshysy. Bul bastamanyń negizgi qaǵıdattary – eńbek qaýipsizdigi talaptaryn buzýǵa «nóldik tózimdilik», eńbek qorǵaý júıesin úzdiksiz jetildirý jáne ónerkásiptik qaýipsizdik salasyndaǵy ozyq álemdik tájirıbelerdi engizý.
«Samuryq-Qazyna» AQ portfeldik kompanııalary arasynda eńbek qaýipsizdigi mádenıeti deńgeıin baǵalaý qorytyndylary boıynsha bizdiń kompanııa ótken jylǵydaı kóshbasshy ornyn saqtap qaldy, ıaǵnı joǵary kórsetkishke – 94% nátıjege qol jetkizdi. Bul ótken jylǵy 92% deńgeıinen joǵary ári Qor boıynsha ortasha kórsetkish – 89%-dan aıtarlyqtaı asyp túsedi.
Qaýipsizdik mádenıetin baqylaý men jetildirýdiń mańyzdy quraldarynyń biri – «Qaýipsizdik boıynsha minez-qulyq aýdıti». Aýdıtter fılıaldarda turaqty negizde júrgiziledi. Olardyń nátıjeleri «KEGOC» AQ-nyń eńbek qaýipsizdigi men eńbekti qorǵaý jónindegi óndiristik keńesinde qaralady. Bıyl keńestiń úsh otyrysy ótip, onda qaýipsizdik kórsetkishteri, olardyń ózgerý úrdisteri jáne túzetý sharalarynyń tıimdiligi talqylandy.
Qyzmetkerlerdiń densaýlyǵyna qamqorlyq naqty tájirıbelik qadamdarmen ushtasqan. Atap aıtqanda, 2025 jylǵa aýysym aldyndaǵy, sondaı-aq aýysymnan keıingi medısınalyq tekserýlerdi, merzimdik medısınalyq qarap-tekserýlerdi júrgizý, qyzmetkerlerdi erikti jáne mindetti medısınalyq saqtandyrý baǵyttary boıynsha tıisti sharttar jasaldy.
Bıyl «KEGOC» AQ táýekelderdi tómendetý baǵytynda belsendi jumys júrgizip qana qoımaı, ashyq dıalogti damytýǵa yqpal etip, óndiristik qaýipsizdik máselelerine arnalǵan forýmdy tabysty ótkizdi. Atalǵan forým úzdik tájirıbelermen almasýǵa, personaldyń habardarlyǵyn arttyrýǵa arnalǵan tıimdi alańǵa aınaldy.
Sondaı-aq kompanııa turaqty damý qaǵıdattaryna jáne qorshaǵan ortaǵa uqypty qaraýǵa beıildi ekenin júıeli túrde kórsetip keledi. 2025 jyly kompanııanyń Ekologııalyq saıasaty ózektendirilip, ekologııalyq aspektilerdiń reestrleri men 2025 jylǵa arnalǵan ekologııalyq baǵdarlama bekitildi. Atalǵan qujattar kompanııanyń korporatıvtik portalynda ornalastyrylǵan.
Memleket basshysynyń «Taza Qazaqstan» josparyn iske asyrý jónindegi bastamasyn qoldaý aıasynda da «KEGOC» AQ ekologııalyq aksııalarǵa belsendi qatysty. Jyl basynan beri fılıaldar men Atqarýshy dıreksııa qyzmetkerleriniń qatysýymen 1 200-den astam kóshet otyrǵyzyldy. Sonymen qatar, barlyq ákimshilik ǵımarattarda qaldyqtardy bólek jınaý júıesi engizildi. Qyzmetkerler túrli ekologııalyq aksııalar men senbilikterge belsendi qatysyp keledi.
Irgeli bastamalardyń iske asyrylýy «KEGOC» AQ-nyń eńbekti qorǵaý, ónerkásiptik qaýipsizdik ári ekologııa máselelerine jaýapkershilikpen qaraıtynyn, osy baǵytta júıeli ári aıqyn ustanymy bar ekenin dáleldeıdi. Atalǵan qaǵıdattar kompanııanyń damý strategııasynyń ajyramas bóligi.
– Áńgimeńizge rahmet. Elimizdiń ıgiligi jolyndaǵy eńbekterińizge eseli tabys tileımiz.
Áńgimelesken –
Qyzǵaldaq AITJANOVA