Astanadaǵy Ekonomıka úıinde «Qazaqstannyń ekonomıkalyq saıasatynyń jańa basymdyqtary» taqyrybynda dóńgelek ústel ótti. Onda konstıtýsııalyq reformanyń ekonomıkalyq mańyzy talqylandy. Jıynǵa jetekshi ǵalymdar men sarapshylar qatysyp, ózgeristerdi iske asyrý tetikteri men el ekonomıkasyna yqpaly týraly pikir almasty.
Ekonomıkalyq zertteýler ınstıtýtynyń basqarma tóraǵasy mindetin atqarýshy Qaısar Nyǵmetovtiń aıtýynsha, konstıtýsııalyq reformalar memlekettik basqarý júıesin jetildirýge, ókilettikterdi teńgerimdi qaıta bólýge, barlyq saıası ınstıtýttardyń tıimdiligin arttyrýǵa múmkindik beredi. Bul qadamdar eldegi tepe-teńdik júıesin nyǵaıtyp, sheshim qabyldaý sapasyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan.
«Elimizdiń basty maqsaty – qazirgi álemdik kúrdeli jaǵdaıda áleýmettik ekonomıkalyq ári halyqaralyq áleýetti kúsheıtý, turaqty damý. Ol úshin jahandyq deńgeıde júrip jatqan jańa úrdisterge jedel beıimdelip, ekonomıkalyq jáne saıası turǵydan tıimdi áreket etý asa mańyzdy. Búginde damyǵan memleketter óz ekonomıkalaryn damytýdyń jańa modelin qalyptastyrýǵa kiristi. Biz de bul úderisten shet qalmaýymyz kerek. Syrtqy qysymdarǵa qaramastan, byltyrǵy jyldyń qorytyndysynda elimizdiń ishki jalpy ónimi 6,5 paıyzǵa ósti. Aldaǵy negizgi mindet – ekonomıkalyq ósimdi eńbek ónimdiligin arttyrý, tehnologııalyq jańǵyrý, adam kapıtalyn damytý ári túsken tabysty el ıgiligine tıimdi paıdalaný», dedi Q.Nyǵmetov.
Ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi Ǵylym komıtetindegi Ekonomıka ınstıtýtynyń bas dırektory Erkin Sadyqov ekonomıkalyq saıasattyń jańa basymdyqtaryna taldaý jasap, ónerkásipti damytý, óńdeýshi sektorǵa ınvestısııa tartý, bıýdjettik saıasat tıimdiligin arttyrý men ınnovasııalyq belsendilikti kúsheıtý strategııalyq mindetterdiń qatarynda ekenin atap ótti.
«Bıyl ekonomıkalyq saıasattyń jańa basymdyqtary aıqyndaldy. Menińshe, bul – jaı deklaratıvti baǵyt emes, ekonomıkany jedel jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan naqty baǵdar. Memleket basshysy elimizdi Eýrazııa keńistigindegi kólik, logıstıka jáne ınvestısııalyq hab retinde damytý mindetin qoıdy. Bul úshin ekonomıkalyq ıntegrasııany tereńdetý, halyqaralyq yntymaqtastyqty keńeıtý, ınfraqurylymdy damytý, tabıǵı resýrstardy utymdy paıdalaný, tehnologııalyq áleýetti arttyrý jáne sıfrlandyrý sheshýshi ról atqarady», dedi E.Sadyqov.
Ekonomıka ǵylymdarynyń doktory Sara Alpysbaeva el ekonomıkasynyń uzaqmerzimdi makroekonomıkalyq úrdisterin jáne olardy óńirler boıynsha tanystyrdy. Ol keıingi 12 jyl ishinde el ekonomıkasy turaqty ósim kórsetkenin aıtty. Ishki jalpy ónim kólemi 236,6 mlrd dollardan 291,2 mlrd dollarǵa deıin ulǵaıdy, al halyq sany 18,3%-ǵa ósip, 20 mıllıonnan asty. Eńbek ónimdiligi 27,6 myń dollardan 26,9 myń dollarǵa deıin azdap tómendegenine qaramastan, óńdeýshi ónerkásip úlesi 10,7%-dan 12,4%-ǵa deıin artty. Sarapshy qazirgi makroekonomıkalyq jáne demografııalyq úderister óńirlerdiń teńgerimdi damýyna jol ashatynyn aıtty. Qazir eldegi úsh iri megapolıs el IJО́-niń 37,8%-yn qalyptastyryp, adam kapıtaly men iskerlik belsendilik osy jerlerde shoǵyrlanǵan. Mundaı áleýetti tıimdi paıdalaný úshin Ekonomıkalyq zertteýler ınstıtýtynda óńirlerdegi ónimdilikti boljaýǵa arnalǵan ekonomıkalyq-matematıkalyq model ázirlengen. Ol elimizdiń 20 óńirin qamtıdy. Bul model óńirlerdiń salalar boıynsha damýyn baǵalap, óńirlik saıasatty ǵylymı negizge ala otyryp sheshimder qabyldaýǵa múmkindik beredi.
Saıası ǵylymdar doktory, ınstıtýttyń jetekshi ǵylymı qyzmetkeri Ǵabıt Mataev konstıtýsııalyq reformanyń óńirler damýyna yqpalyna taldaý jasady. Onyń aıtýynsha, jergilikti bılik organdarynyń ókilettikterin keńeıtý óńirlerdiń ınvestısııalyq saıasat qalyptastyrýdaǵy derbestigin arttyryp, kásipkerlikti damytýǵa, óz aýmaǵyndaǵy resýrstardy tıimdi paıdalanýǵa jaǵdaı jasaıdy.
«Munaı óndirýshi óńirlerdiń el ekonomıkasyna úlesi birtindep azaıyp kele jatyr, sondyqtan ekonomıkany ártaraptandyrý men jańa ósý núktelerin tabý qajet. Konstıtýsııalyq reforma óńirlerdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýdaǵy rólin kúsheıtetin ınstıtýsıonaldyq alǵyshart qalyptastyrady. Sondaı-aq jekelegen aýmaqtar men «jedel damıtyn qalalar» úshin arnaıy quqyqtyq rejimder engizý ınvestısııa tartýǵa, jańa ındýstrııalyq aımaqtardy damytýǵa ári ozyq ósim ortalyqtaryn qalyptastyrýǵa múmkindik beredi», dedi ol.
Instıtýttyń Saraptama ortalyǵynyń ókili Aıdana Baıqanova memlekettik qyzmettiń ekonomıkadaǵy róline taldaý jasady.
«Memlekettik qyzmettiń servıstik modeli negizgi baǵyttar, ıaǵnı qyzmet sapasy, eńbek ónimdiligi, kadr turaqtylyǵy, adam kapıtaly jáne senim deńgeıi boıynsha jaqsy nátıje kórsetip otyr. 2029 jylǵa qaraı memlekettik qyzmet alýshylardyń qanaǵattaný deńgeıi 75%-ǵa jetedi, memlekettik sektordaǵy eńbek ónimdiligi jedel ósedi, kadr turaqtylyǵy men adam kapıtaly sapasy artady. Sonymen qatar memlekettik ınstıtýttarǵa degen senim deńgeıi joǵarylaıdy, oǵan memlekettik basqarý tıimdiligi ındeksiniń jaqsarǵany dálel», dedi sarapshy.