«DefenceTech» – qorǵanys pen qaýipsizdikke arnalǵan tehnologııalar baǵyty. Bul salaǵa ushqyshsyz apparattar, baılanys júıeleri, kıberqaýipsizdik, sensorlyq baqylaý, jasandy ıntellektige negizdelgen basqarý quraldary kiredi. Negizgi maqsat – qaýip-qaterdiń aldyn alý, adam faktorynan týatyn qatelikti azaıtý.
Qalaı bastaldy?
Buǵan mysal retinde «Digital Business» pen «Astana Hub» birlesken «Ortalyq Azııanyń 100 startap tarıhy» jobasynda tanystyrylǵan «Black Swan» startabyn aıtýǵa bolady. Júıeniń negizin qalaǵan – almatylyq ınjener-ázirleýshi Dara Túmenbaeva. Komanda mı sıgnaldary men qol qımyly arqyly dron basqaratyn neıroqurylǵy ázirlep jatyr. Startaptyń alǵashqy synaqtary AQSh-ta ótip, tehnologııa qanatqaqty rejimde qoldanysqa ene bastaǵan.
Dara Túmenbaeva buǵan deıin birneshe elde bilim alyp, Azııa men Eýropada jumys istegen. Ispanııada «Amazon» kompanııasynda eńbek etip, óz jobalaryn damytqan. Sonyń biri – dermatologııa jáne estetıka medısınasyna arnalǵan «Doro AI» startaby. Platforma kosmetologııalyq em-sharadan keıin adamnyń syrt kelbeti qalaı ózgeretinin aldyn ala kórsetedi eken, tipti birneshe eldegi klınıkalarmen jumys ta jolǵa qoıylǵan. Alaıda atalǵan joba qomaqty tabys ákelse de Dara bul baǵyttan mán tappaǵan. Sóıtip, ol adamdardyń nazardy qalaı shoǵyrlandyratynyn zertteı bastaıdy. Osy izdenis ony ınvazıvti emes neırotehnologııaǵa alyp keledi. Iаǵnı bul júıe operasııa jasamaı-aq, bas terisi arqyly mı sıgnaldaryn ólsheıdi.
Daranyń túsindirýinshe, mundaı qurylǵy oıdy oqymaıdy. Sensorlar adamnyń nazaryn qalaı shoǵyrlandyryp turǵanyn, alańdaýyn nemese bosańsýyn tirkeıdi. Jınalǵan derekter durys taldansa, eshqandaı batyrmasyz-aq qurylǵyny basqarýǵa bolady. Syrt kózge «oı kúshimen basqarý» sııaqty kórinetini sondyqtan. Osy ıdeıa keıin «Black Swan» jobasyna aınalǵan.
Qazir qaı kezeńde?
«Black Swan» osy kúni zerthanalyq deńgeıden shyǵyp, shynaıy ortada jumys istep jatyr.
«Adam barynsha zeıin qoıǵan kezde mıda joǵary jıilikti tolqyndar basym bolady. Júıe sony tirkeıdi de, dron qozǵala bastaıdy. Al zeıin shashyraı salysymen, júıe ony da baıqaıdy, sol kezde dron toqtaıdy», deıdi joba jetekshisi.
Komanda bul startapty qol qımylyn oqıtyn bileziktermen tolyqtyrǵan. Iаǵnı júıe bir jaǵynan adamnyń nazar qoıýyn, ekinshi jaǵynan qoldyń qarapaıym áreketterin tirkep, bárin bir komandalar jıyntyǵyna aınaldyrady.
Qazir tehnologııany qanatqaqty rejimde synap jatqan alǵashqy qoldanýshylar bar. Olardyń arasynda is-shara kezinde dron arqyly túsirilim júrgizetinder de, robottar jekpe-jegi sekildi jobalarǵa qoldanatyndar da kezdesedi. Sonymen birge komanda San-Fransıskoda dron jarystaryn uıymdastyryp júr. Bul kópshilikke qyzyq format bolǵanymen, startapqa eń mańyzdysy, derek jınaý. Ártúrli adamdar qatysqan saıyn júıe kóp aqparat jınaıdy. Daranyń sózinshe, osy ýaqytqa deıin myńǵa jýyq neıroderek jazbasy jınalǵan. Degenmen jobanyń negizgi baǵyty kóńil kóterý emes, «DefenceTech» naryǵy.
Endigi meje qandaı?
«Black Swan»-nyń aldaǵy maqsaty – qorǵanys salasyndaǵy tapsyrystarǵa shyǵý. Dara Túmenbaevanyń aıtýynsha, bul baǵytta eń áýeli AQSh Qorǵanys mınıstrligi men onyń zertteý agenttigi – «Darpa» nazarda tur. «Astana Hub» qoldaýymen Kremnıı alqabyndaǵy «Silkroad Innovation Hub» bazasynda ótken baǵdarlamalarǵa qatysýy da AQSh naryǵynyń talaptaryn tereńirek túsinýge kómektesken.
«Aldaǵy kezeńdegi basty mindet júıeniń dáldigin arttyrý. Qazir dron kóbine operator nıetine saı áreket etkenimen, komanda sıgnaldaǵy shý, kenetten kelgen kúızelis, zeıinniń álsireýi sııaqty faktorlardy ajyratyp, qaýipsiz rejimge aýystyrý tetigin jetildirip jatyr. Dron jarysyn turaqty ótkizý – tehnologııany «dala jaǵdaıynda» úıretýdiń bir joly. Kelesi kezeńde jarys formatyn kúrdelendirip, bir ýaqytta birneshe qatysýshyny qosý, trassaǵa kedergiler engizý josparda bar», deıdi Dara Túmenbaeva.
Sonymen «Black Swan» jobasynyń naqty paıdasy qarapaıym, ıaǵnı bul adamǵa qaýipti jerde drondy tez ári yńǵaıly basqarýǵa kómektesedi. Keı jaǵdaıda operatordyń qoly bos bolmaıdy, keıde baılanys álsireıdi, keı ýaqytta sheshim azdaǵan sekýnd ishinde qabyldanýy kerek. Osyndaı sátte júıe adamnyń zeıinin «oqyp», dronǵa komanda berýdi jeńildetedi. Eń mańyzdysy – qaýipsizdik. Eger adam sharshasa, alańdasa, ne kenet kúızelse, dron qate qımyl jasap ketýi múmkin. Al bul júıe zeıinniń álsiregenin baıqasa, drondy toqtatyp nemese qaýipsiz rejimge aýystyra alady. Sondyqtan mundaı tehnologııa qorǵanys pen qaýipsizdik salasynda ǵana emes, izdeý-qutqarý jumystary, tabıǵı apat kezindegi barlaý, qıyn jerlerde baqylaý sııaqty baǵyttarda da qajet. Iаǵnı «Black Swan» – «qyzyq oıynshyq» emes, qaýipti jaǵdaılarda adamdy qorǵap, jumysty jyldamdatatyn jańa qural.