Elimizdiń bilim júıesi kadr daıarlaý isin ekonomıkanyń jáne tehnologııalyq damýdyń zamanaýı talaptaryna saı qaıta beıimdeýge baǵyttalǵan tereń transformasııa kezeńine qadam basty. Bul týraly Premer-mınıstrdiń orynbasary – Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaeva óziniń beıneúndeýinde málimdedi.
Vıse-premerdiń aıtýynsha, júzege asyrylǵan saıası reformalar men jańa Konstıtýsııa adam kapıtalyn, ǵylym men ınnovasııany damytý baǵytyn odan ári kúsheıtti. Bul rette bilim júıesi eldiń básekege qabilettiligin aıqyndaıtyn negizgi faktorlardyń birine aınalyp otyr.
Qazirgi ahýaldy baǵalaý maqsatynda Úkimet 73 myńnan asa kásiporyn arasynda aýqymdy saýalnama júrgizip, bilim baǵdarlamalaryna taldaý jasaǵan. Nátıjesinde, júıeli sıpattaǵy birqatar másele anyqtaldy.
Atap aıtqanda, kadrlardyń qartaıý úderisi baıqalady. Mamandardyń edáýir bóligi 40-59 jas aralyǵynda. Jekelegen óńirlerde, máselen, Pavlodar oblysynda bul kórsetkish 50 paıyzǵa jýyqtaıdy. Bul aldaǵy 7-10 jyl ishinde bilikti mamandar tapshylyǵynyń týyndaý qaýpin kúsheıtedi.
Sonymen qatar mamandar daıarlaý júıesi men ekonomıkanyń naqty qajettilikteri arasynda eleýli teńgerimsizdik bary da anyqtaldy.
«Máselen, Aqtóbe oblysynda aýyl sharýashylyǵy salasyna 800 maman qajet bolsa, bilim berý júıesi bul suranysty tolyq qamtamasyz ete almaı otyr. Al Qaraǵandy oblysynda 351 IT vakansııaǵa 2,5 myńnan asa stýdent daıarlanyp jatyr», dedi Aıda Balaeva.
Úkimet basshysynyń orynbasary taǵy bir ózekti másele retinde bilim baǵdarlamalarynyń shamadan tys kóptigin jáne olardyń tájirıbeden alshaqtyǵyn atady. Búginde joǵary oqý oryndarynda ekonomıka baǵyty boıynsha 140-tan astam, quqyqtaný salasy boıynsha 100-den asa bilim baǵdarlamasy júzege asyrylyp jatyr. Olardyń basym bóligi birin-biri qaıtalap, mazmundyq turǵydan uqsas bolyp keledi.
Anyqtalǵan syn-qaterlerge jaýap retinde Úkimet 700-den astam bilim baǵdarlamasyn jabý týraly sheshim qabyldady. Bul rette qazir bilim alyp jatqan barlyq stýdenttiń oqýyn tolyq aıaqtaýyna kepildik beriledi. Alaıda atalǵan baǵyttar boıynsha jańa qabyldaý toqtatylady.
Onyń ornyna AI men Data, bıoınjınırıng, smart agriculture, bilim berý tehnologııalary sekildi 21 basym daıarlyq baǵyty iske qosylady. Sonymen qatar 35 baǵyt boıynsha tájirıbege baǵdarlanǵan oqytýǵa basymdyq bere otyryp, tereń jańǵyrtý jumystary júrgiziledi.
Halyqaralyq usynymdarǵa sáıkes, jumys ornyndaǵy oqytýdyń úlesi bakalavrıatta 20 paıyzǵa, magıstratýrada 40 paıyzǵa deıin ulǵaıtylady. Budan bólek, memlekettik bilim granttary óńirlik ekonomıkalardyń naqty suranystarymen tikeleı sabaqtastyrylatyn bolady.
Sonymen qosa, pedagogıkalyq bilim berýge aıryqsha mán berilmek. Pedagogıkalyq joǵary oqý oryndaryn adam kapıtalyn damytý men zamanaýı bilim berý tehnologııalaryn, sonyń ishinde jasandy ıntellektini engizýdiń ortalyqtaryna aınaldyrý josparlanyp otyr.
«Búgin biz túbegeıli tańdaý jasap, bir rettik sheshimderden – júıeli saıasatqa, jaǵdaıǵa beıimdelýden – aldyn ala áreket etýge, kadr daıarlaýdan – bolashaqty qalyptastyrýǵa bet burdyq», – dep túıindedi Aıda Balaeva.