Bıylǵy jyl álemdegi birqatar memleketter úshin ekonomıkalyq aýyrtpalyqtar men saıası daǵdarystardyń kórinis berýimen bastaldy. Bul úrdis saıabyr taýyp, báseńdeýdiń ornyna, kerisinshe, ýaqyt ótken saıyn údep, tipti, órship barady. Oǵan kópshilik qaýym sheteldik buqaralyq aqparat quraldary arqyly kýá bolyp otyr.
Álemdi daǵdarys dendep barady. Árıne, qorqynyshty. Eýropanyń birqatar eli ekonomıkalyq daǵdarystan shyǵýǵa qanshama qam-qareket jasasa da, jaǵdaılary qalypqa túser emes. Oǵan osydan bes-alty jyldaı buryn, ekonomıkasy myǵym memleketter qatarynda bolǵan Grekııanyń búgingi ahýalyn keltirýge bolady.
Qazirgi kezde Eýropada daǵdarystyń salqyny tımegen el joq desek, qatelespeımiz. Onyń ústine Taıaý Shyǵystaǵy birqatar memleketterdegi saıası turaqsyzdyq mıgranttardyń «jaıly jer» izdep, óz otandarynan bas saýǵalap qashýǵa ákelip otyr. Bul búginde ótkir problemanyń birine aınalýda.
Al bizdiń elimiz áleýmettik-ekonomıkalyq qıyn jaǵdaılarǵa dýshar bolyp otyrǵan joq. Mejelegen keshendi jobalar óz retimen júzege asyrylýda. Mine, bul – bekem ornyqqan saıası turaqtylyq pen yntymaqtastyqtyń nátıjesi.
Perý fermerleri nápaqasynan aıyryldy
Perý bıligi esirtki saýdasymen kúres sheńberinde koka alqaptaryn joıý jumystaryn jalǵastyrýda. Osyǵan baılanysty myńdaǵan jergilikti fermer tabys kózinen qaǵylyp otyr. Tólengen ótemaqynyń mardymsyz ekenine narazy bolǵan olar bılikten bul tyǵyryqtan shyǵar joldy qarastyrmaıynsha, atalǵan áreketti toqtatýdy talap etýde. Alaıda, úkimet raıynan qaıtar syńaı tanytqan joq.
«Biz bul aýdandarda esirtki tasymalyna baılanysty arnaıy operasııalardyń júrgizilip jatqanyn umytpaýymyz kerek. Árıne, koka óndirýshilerdi esirtki saýdasymen aınalysady deýden aýlaqpyz. Bul múldem basqa jaǵdaı. Alaıda, esirtki saýdalaýshylar olardy óz qaqpandaryna túsirip, qylmystyq isterge paıdalanady», – deıdi osy másele jóninde túsinikteme bergen úkimettik komıssııanyń ókili.
Sońǵy eki jylda Perý bıligi 55 myń gektar koka alqabyn joıǵan. Al bıyl taǵy 35 myń gektardyń kózin qurtýdy josparlaýda. Sondaı-aq, osy aralyqta 300-den astam kokaın daıyndaıtyn laboratorııalar anyqtalyp, joıyldy. Odan bólek, 20-ǵa jýyq zańsyz ushyp-qoný jolaǵynyń jumysy toqtatyldy. Bul jolaqtar shaǵyn ushaqtarmen Bolıvııaǵa esirtki tasymaldaý úshin qoldanylyp kelgen.
Túrkııada jumyssyzdyq deńgeıi tómendedi
[caption id="attachment_73704" align="alignright" width="560"] Tatvan'dan 20 ülkeye eşofman ihraç ediliyor[/caption]
Anadoly elinde jumyssyzdyq deńgeıi osy jyldyń sáýir aıynda 9,6 paıyzdan 9,3 paıyzǵa deıin tómendedi. Áıtse de bul 2014 jylǵy mamyrda tirkelgen 8,8 paıyzdyq kórsetkishten áli kúnge joǵary bolyp tur. Túrkııa statıstıka ınstıtýtynyń (TUIK) derekterine súıensek, jumyssyzdyq deńgeıi sáýir jáne maýsym aılary aralyǵynda azaıǵan. Alaıda, maýsymdyq emes kórsetkish boıynsha onyń artýy baıqalady. Atap aıtqanda, mundaı jumyssyzdyq deńgeıi 2015 jyldyń mamyr aıynda 10,2 paıyzǵa jetken. Bul ótken jyldyń sáıkes merzimimen salystyrǵanda 0,3 paıyzǵa artyq.
Sarapshylardyń pikiri boıynsha, jumyssyzdyq deńgeıi aýyl sharýashylyǵy men týrızm salasyndaǵy maýsymdyq jumystardyń kóbeıýine baılanysty tómendep otyr. Ony maýsymdyq emes deńgeıdiń kóterilýinen baıqaýǵa bolady.
Mamyrdaǵy kórsetkish boıynsha Túrkııada 15 jastan asqan jumyssyzdar sany 2,78 mln. adamdy quraǵan. О́z kezeginde bul – byltyrǵy osy merzimdegi kórsetkishten 238 myń adamǵa artyq.
Sonymen qatar, aýyl sharýashylyǵynan tys jumyssyzdyq deńgeıi ótken jyly tirkelgen kórsetkishten 0,7 paıyzǵa artyp, 11,4 paıyzǵa jetip otyr. TUIK-tiń derekterine súıensek, bir jyldyń ishinde jumyspen qamtý deńgeıi az ǵana ósip, bıylǵy mamyrda 46,9 paıyzǵa jetken.
Halyqtyń ekonomıkalyq belsendiligi burynǵy mejesinde qaldy – 51,7 paıyz. Qazirgi tańda elde jumys isteıtinderdiń sany 29 860 000 adamdy quraıdy. Onyń ishinde áıelderdiń úlesi bir jylda 1,1 paıyzǵa artyp, 32,1 paıyzǵa jetse, er adamdardyń úlesi burynǵy 71,8 paıyzdyq deńgeıde qalyp otyr.
Sondaı-aq, ónerkásiptik óndiris oryndarynda jumyspen qamtylǵandar sany sál ǵana artyp, aýyl sharýashylyǵy men qurylys salasyndaǵy jumys oryndarynyń jalpy kólemi qysqardy.
Ulybrıtanııalyqtar aýyr jumys jaǵdaıyna narazy
Ulybrıtanııadaǵy Amazon kompanııasynyń qyzmetkerleri eńbek jaǵdaıynyń aýyrlyǵyn aıtyp, narazylyq tanytýda. Atalǵan ınternet-dúkenniń osy eldegi fılıalynda eńbek etetin qyzmetkerler mundaǵy jumys rejimi qatty sharshatyp, moraldyq turǵydan álsiretip jiberedi dep shaǵymdanyp otyr. Ulybrıtanııadaǵy kásipodaqtar kóshbasshysy Ellı Beıkerdiń sózine qaraǵanda, qyzmetkerlerge udaıy qysym jasalatyn kórinedi.
Jumysshylar 16 tamyz kúni The New York Times basylymynda «Amazon ishinde: jaısyz jumys ortasynda bıik ıdeıa úshin kúres» (Inside Amazon: Wrestling Big Ideas in a Bruising Workplace) degen taqyrypta maqala jarııalanǵannan keıin shaǵymdanǵan. Maqalada qyzmetkerlermen tym qatal qarym-qatynas jasalatyndyǵy jóninde jáne Sıetl qalasynda ornalasqan Amazon-nyń shtab-páterindegi aýyr eńbek jaǵdaıy týraly aıtylǵan. Maqala avtorynyń aıtýynsha, qyzmetkerlerdiń deni aýyr dertke shaldyqqan, onyń ishinde qaterli isik te bar.
Kompanııanyń negizin qalaýshy ári basshysy Djef Bezos kelesi kúni New York Times gazeti arqyly qyzmetkerlerge ashyq hat joldady. Hatta ol maqalada baıandalǵan qorlaý jaǵdaılary jóninde kadr bólimine nemese tikeleı ózine habarlaýyn suraǵan.
«Bul óte aýyr eńbek. Tómen ónim deńgeıin kórsetip alamyn ba degen qorqynyshtan únemi qatty kúızeliste júresiń. Bizdiń kompanııada aqyl-esi durys adam bolý múmkin emes. Ol úshin sizge udaıy ortasha kórsetkishti arttyryp turatyn robot bolýǵa týra keledi», – dep jazady Djef Bezos.
Kompanııa basshysynyń sózine súıensek, mundaı ortada jumys isteımin dep qalǵan adam maqalada aıtylǵandaı – esýas. Ol oıyn: «О́zimniń ketip qalatynymdy bilemin», – dep qorytyndylaıdy.
Munaı baǵasy quldyrap barady
Keshe Brent markaly munaıdyń bir barreliniń baǵasy London bırjasynda 48 dollar 63 sentke deıin tómendedi. Osyǵan oraı ol 17 tamyzda tirkelgen sońǵy baǵamen salystyrǵanda taǵy 12 sentke arzandady.
Búginde naryqqa qatysýshylar munaı baǵasynyń quldyraýy Qytaı men ózge de Azııa memleketteri ekonomıkasynyń ósýin álsiretedi dep qaýiptenýde. Soǵan baılanysty olar AQSh-taǵy munaı óńdeý zaýyttary tarapynan bolatyn jáne álem boıynsha joǵary deńgeıde munaı óndirýge qatysty suranysty tómendetýdi kórsetip berdi.
Jańazelandııalyq ANZ bank bankiniń sarapshylary «Bazalyq derekter jaqyn aılarda negizgi naryqta tómendetetin táýekeldi saqtaý kerektigin kórsetip otyr. Ásirese, bul temir rýdasy men munaıǵa qatysty», – dep pikir bildirýde.
Reseıdiń ekonomıkalyq damý mınıstri Alekseı Ýlıýkev 17 tamyzda jýyq arada munaıdyń arzandaýy ekitalaı dep málimdedi. Sondaı-aq, vedomstvo basshysy búginde 58 rýbl turatyn dollardyń ortasha jyldyq baǵamy munaı barreliniń ortasha jyldyq baǵasyna (56 dollar) baılanysty bolyp otyrǵanyn aıtty. Eger mınıstrliktiń 2015 jylǵa boljaǵan bazalyq kórsetkishi boıynsha munaı baǵasy 50 dollarǵa deıin arzandasa, onda bir AQSh dollary 60-61 rýblge deıin qymbattaýy ábden múmkin.
Germanııada buryn-sońdy bolmaǵan bosqyndar legi kútilýde
BBC News aqpary boıynsha, jyldyń sońyna deıin 750 myńǵa jýyq bosqyn Germanııadan saıası baspana suraýy múmkin. Budan buryn Berlın 450 myń adamnyń keletinin boljaǵan bolatyn, alaıda, qazir bul san 650 myńǵa jetip otyr. Degenmen, jergilikti bılik elge qonystanatyn bosqyndardyń budan da kóp bolýy múmkin ekenin joqqa shyǵarmaıdy.
Birikken Ulttar Uıymynyń bosqyndar isi jónindegi Joǵarǵy komıssary Antonıý Gýterresh kelimsekterdi qabyldaý isine Eýropa odaǵynan kóbirek el qatysqany durys dep esepteıdi. Ol jer aýdarýǵa nıet bildirgen bosqyndardyń barlyǵyn tek Germanııa men Shvesııa qabyldaı almaıtynyn alǵa tartty.
Bıylǵy jyldyń ishinde Shvesııa aýmaǵyna 80 myńǵa deıin mıgrant keledi dep kútilýde. Desek te, kelimsekterdiń edáýir bóligi Germanııaǵa barýdy kózdeıdi. О́ıtkeni, qazirgi tańda bul eń kóp mıgrant qabyldaıtyn el bolyp otyr. Al, eń bastysy, olarǵa kepildi túrde baspana, tamaq pen mınımaldy járdemaqy beriledi.
Sońǵy kezde Taıaý Shyǵys pen Sırııadaǵy turaqsyz jaǵdaılarǵa baılanysty Italııa men Grekııa aýmaǵyna kelip jatqan mıgranttar sany artýda. Eýrokeńestiń usynǵan jobasyna sáıkes, bosqyndar Eýroodaq elderine olardyń halyq sany, ekonomıkasy, ómir súrý deńgeıi men basqa da faktorlaryna baılanysty bólinýi kerek. Mysaly, Fransııa mıgranttardyń 14,7 paıyzyn qabyldasa, Germanııa 18,42 paıyzyn qabyldaýy tıis. Jalpy, Eýroodaq elderi óz aýmaqtarynda eki jylda 32 myń bosqyndy qabyldaýǵa kelisti.
Taıvandaǵy daýyldyń shyǵyny orasan
Taıvanda bolǵan «Soýdelor» daýylynyń saldarynan 8 adam qaza bolyp, kem degende 420 adam zardap shekti. Taǵy tórteýi iz-túzsiz joǵalǵandar qatarynda.
Sońǵy derekterge qaraǵanda, alapat daýyl aýyl sharýashylyǵyna 49 mln. dollar kóleminde shyǵyn keltirgen. Elektr jelilerine zaqym tıip, shamamen 5 mıllıon otbasy jaryqsyz qaldy. Degenmen, bul aqaýlar qazir qalpyna keltirildi. Kóp uzamaı barlyq áýe jáne temirjol baǵyttary da qaıta ashyldy.
«Soýdelor» daýyly osy aıdyń basynda Marıan araldary arhıpelagyndaǵy Saıpan aralynyń aýmaǵymen júrip ótti. Taıfýn óz jolynda kóptegen avtokólikterdi aýdaryp, aǵashtar men elektr baǵandaryn qulatty.
Daýylǵa «Soýdelor» atyn Mıkronezııa federatıvtik shtattary qoıǵan. Bul mıkronezııalyq Gýam aralynan ońtústik-shyǵysqa qaraı 1650 shaqyrym qashyqtyqta ornalasqan Ponpeı aralynyń ataqty kóseminiń esimi bolǵan eken.
Nıý-Iorkte legıonellez aýrýynan 12 adam kóz jumdy
Sońǵy aıdyń ózinde Nıý-Iork qalasynda juqpaly ókpe aýrýyna shaldyǵýdyń 100-den astam faktisi tirkeldi. 60-tan asa adam aýrýhanaǵa jatqyzylyp, olardyń kóbisi qazirgi tańda úılerine qaıtaryldy. Negizi aýrýǵa aǵzalarynda legıonellezden basqa da dertteri bar qarttar shaldyǵýda. Kesel eń basynda qalanyń soltústigindegi Bronks aýdanynda tarala bastaǵan. Legıonella bakterııalary birneshe jergilikti aýrýhana men saýda ortalyǵynda anyqtalǵan.
Budan buryn jergilikti bılik ókilderi legıonellez aýrýynyń taralýy toqtaǵanyn málimdegen bolatyn. Sońǵy aptada aýrýdyń taralýyna baılanysty jańa oqıǵalar oryn alǵan joq.
«Legıonerler aýrýy» degen atpen belgili legıonellez – asa qaýipti juqpaly ókpe aýrýy. Onyń belgilerine bezgek, aǵzanyń ýlanýy, ókpeniń, ortalyq júıke júıesiniń jáne as qorytý aǵzalarynyń zaqymdanýy jatady.
Mıgranttar máselesi tyǵyryqqa tireldi
«Onsyz da shyǵaıyn dep turǵan kóz edi, butaq tıgen soń qaıteıin» degen eken baıaǵyda bir baıǵus. Sol aıtpaqshy, ekonomıkasy tereń resessııaǵa ushyrap, qaryz qursaýynan tunshyqqan Grekııany Jerorta teńizi arqyly aǵylǵan bosqyndar tasqyny odan saıyn turalatty. Grekııa premer-mınıstri Aleksıs Sıpras tamyz aıynyń basynda eliniń tynysyn tarylta bastaǵan bosqyndar problemasyn shuǵyl sheshý týraly Eýroodaqtan kómek surady. BUU-nyń derekteri boıynsha ústimizdegi jyldyń ózinde ǵana bul elge 124 myńnan astam adam kelgen eken.
Ásirese, Egeı teńizindegi Grekııanyń Kos aralyndaǵy jaǵdaı óte kúrdeli ahýalda qalyptasyp otyr. Bul araldyń turǵyn-
darynyń sany 30 myń adam bolsa, sońǵy ýaqytta munda 7 myńnan astam zańsyz mıgranttar kelgen. Aral meri Iorgos Kırısıs jaqynda Afına úkimetine arnaıy hat joldap, endi bosqyndar tasqynyn kótere almaıtyndyǵyn ashyq málimdedi. Ol óziniń hatynda «Jaǵdaı óte shıelenisip tur. Barǵan saıyn qantógis qaýpiniń aldyn alý múmkin bolmaı barady», dep atap kórsetti.
«Kos aralyndaǵy bosqyndar jaǵdaıy jer betindegi naǵyz tozaqqa aınalǵan», dep málimdedi jaqynda osy aralda bolǵan Germanııa Býndestagy tóraǵasynyń orynbasary Klaýdıa Rot. О́ziniń eki kúndik sapary barysynda saıasatker araldyń jergilikti bılik ókilderimen, bosqyndarmen birneshe kezdesýler ótkizgen. Onyń aıtýynsha, aralǵa zańsyz kelgen mıgranttar jaǵdaıy óte aýyr. Azyq-túlik, medısınalyq kómek máselelerin bylaı qoıǵanda, olardyń jatatyn orny, ájethanalary da joq.
Ekonomıkalyq daǵdarystan eseńgiregen Grekııa úkimeti eldegi jaǵdaıdy odan ári qıyndatqan bosqyndar problemasyn sheshý úshin qoldan kelgenniń bárin jasaýda. О́tken jeksenbide jergilikti bılik Kos aralynda shoǵyrlanǵan bosqyndardyń arasynan Sırııa azamattaryn qurlyqqa tasý úshin birneshe keme jiberdi. Aralda shoǵyrlanǵan bosqyndar arasynda Sırııa azamattarynan basqa adamdar da jetkilikti. Mine, osy jaǵdaı bosqyndar arasynda alakózdik týǵyzýda. Eýropa úshin Sırııada azamat soǵysy bolyp jatqany anyq. Sondyqtan, Eýroodaq bul eldiń azamattaryna soǵys jaǵdaıynda ómirlerine qaýip tóngen adamdar retinde qaraıdy. Al qalǵan elderdiń zańsyz mıgranttary olar úshin ekonomıkalyq ahýalǵa baılanysty qonys aýdarýǵa nıettengen bosqyndar bolyp esepteledi. Máselen, Irak eliniń azamaty Taıeb Adıb bylaı deıdi: «Meniń kómek kútkenime kóp kúnniń júzi boldy. Jergilikti bılik tek sırııalyqtarǵa ǵana kómek kórsetedi, óıtkeni, olar azamat soǵysynan qashqan bosqyndar bolyp esepteledi. Al eýropalyqtar Irakta ne bolyp jatqanynan múlde habarsyz. Men Irakta bolyp jatqan jaǵdaıdy túsindirmek bolyp edim, meni qýyp shyqty».
Aqıqatynda Kos aralynda óte apatty jaǵdaı qalyptasqan. Osy aralda bolǵan «Dárigerler úshin shekara joq» atty qoǵamdyq uıymnyń ókilderi de mundaǵy kúrdeli jaǵdaıdy ashyq málimdeýde. Mamandardyń aıtýynsha, álemdik qaýymdastyq Ekinshi dúnıejúzilik soǵystan keıingi eń úlken bosqyndar problemasymen betpe-bet keldi. Sondyqtan, Eýropa bul kúrdeli problemany sheshýdi shuǵyl túrde halyqaralyq máselelerdi kún tártibine shyǵarýy kerek.
Kezekti resessııa qarsańynda
Sońǵy ýaqyttaǵy Qytaı ıýaniniń devalvasııasy búkil álemdik ekonomıka úshin jer silkinisindeı áser etti. QHR-da oryn alǵan ekonomıkalyq problemalar tek valıýtalyq silkinistermen ǵana shektelmeıtin syńaıly. Dýaly aýyz sarapshylardyń aıtýynsha, álemdik ekonomıka bastan keshiretin kezekti resessııa endi shyǵystan, ıaǵnı Aspanasty elinen keledi.
Morgan Stanley Investment Management damýshy rynogynyń bólim basshysy Rýchır Sharmanyń aıtýynsha, sońǵy jarty ǵasyr boıy jahandyq ekonomıka resessııasy árbir 8 jyl saıyn qaıtalanady. Qazir álemdik ekonomıka qatarynan 7 jyl boıy baıaý, ári senimsizdeý bolsa da birtindep qalpyna kelý kezeńin bastan keshirýde. Sońǵy aptalarda oryn alǵan jaǵdaı álemdik ekonomıkanyń kezekti resessııasy taıaý ýaqytta «made in Chine» belgisimen shyǵystan qylań beretinin kórsetkendeı. О́kinishti jaǵdaı bolsa da, bul Qytaıdyń álemdik sýperderjavaǵa aınalǵandyǵynyń taǵy bir kórinisi.
Sońǵy jarty ǵasyr boıy barlyq jahandyq resessııanyń sebepkeri AQSh bolǵan edi. Jan basyna shaqqandaǵy IJО́-niń deńgeıine baılanysty jáne basqa da ekonomıkalyq kórsetkishter boıynsha Halyqaralyq valıýta qory sońǵy 50 jyl ishinde bolǵan 5 iri jahandyq resessııany anyqtady. Olar ótken ǵasyrdyń 70-jyldarynyń ortasynda, 80-jyldardyń basynda jáne 90-jyldardaǵy daǵdarys, 2001 jylǵy AQSh-tyń joǵary tehnologııalyq kóbiginiń jarylýyna baılanysty jáne 2008-2009 jyldardaǵy ıpotekalyq nesıe kóbiginiń jarylýyna oraı oryn alǵan daǵdarystar bolyp tabylady. Barlyq osy 5 jahandyq resessııa saldarynan álemdik IJО́ 2 paıyzdan da tómendep ketken bolatyn.
Sońǵy 50 jyl boıy AQSh planetadaǵy birinshi ekonomıka bolyp keldi. Sondyqtan, bul jetekshi ekonomıkada oryn alǵan qandaı da bolmasyn problema jańǵyryq sııaqty álemdik ekonomıkaǵa áser etip otyrdy. Alaıda, 2008-2009 jyldardaǵy daǵdarystan keıin álemdik ekonomıkanyń damý kózi Amerıka emes, Aspanasty eline aýdy. Osy ýaqyttan beri ótken 7 jyl ishinde jahandyq ekonomıka ósiminiń 3 bóligi, ıaǵnı AQSh-qa tıesili 17 paıyzdan 2 ese joǵary Qytaıdyń úlesine tıedi. Al qalǵan 2 iri ekonomıkanyń: Eýropa jáne Japonııanyń úlesi 10 paıyzdan tómen quldyrap ketti.
«Bul búginde jahandyq ekonomıkanyń ósimi Aspanasty eliniń ekonomıkasyna tikeleı baılanysty ekendiginiń dáleli», deıdi Rýchır Sharma. Onyń aıtýynsha, sońǵy ýaqytta QHR ekonomıkasy ósiminiń báseńdeýi jahandyq ekonomıkaǵa keri áser etýde. Qytaı ekonomıkasy ósiminiń tejelýi álemdegi damýshy ekonomıkalarǵa kesirin tıgizýde. О́ıtkeni, olardyń kópshiligi Qytaı ekonomıkasyna shıkizat, qosymsha bólshekter jetkizýshi elder bolyp sanalady. Aspanasty elindegi ekonomıkalyq ósimniń tómendeýi bul elderdiń ekonomıkasynyń turalaýyna ákelip soǵady. Ústimizdegi jyldyń 6 aıy ishinde alǵash ret damýshy elder ekonomıkasynyń ósimi 2 paıyzdan tómendedi. О́tken ǵasyrdyń 90-jyldarynyń sońynan 2000-jyldardyń basyna deıingi kezeńde alǵash ret damýshy ekonomıkalar damyǵan ekonomıkalardan tómen qarqynmen damı bastady. Árıne, damýshy ekonomıkalar úshin de, jalpy jahandyq ekonomıka úshin de QHR ekonomıkasy ósiminiń tejelýi toqtalǵany durys bolar edi. Alaıda, Financial Times-tiń málimdeýinshe, búginde Aspanasty eliniń ekonomıkasynda qalyptasqan jaǵdaı valıýtalyq silkinisterden de tereńde jatyr. Qytaı eksportynyń sońǵy ýaqytta 8 paıyzǵa tómendeýi, ekonomısterdiń esebi boıynsha, QHR IJО́-siniń ósimin 3 paıyzǵa keri shegeredi. Ekonomıkalyq ósim úshin eksport emes, ınvestısııa sheshýshi ról atqarady. Qytaıdaǵy bul salada qalyptasqan ahýal da oıdaǵydaı emes. Ústimizdegi jyldyń 7 aıy ishinde ınvestısııa ósimi HHI ǵasyrdaǵy eń tómengi kórsetkishke teń boldy. Sondyqtan, ekonomısterdiń aıtýynsha, Aspanasty eliniń lokomotıvi jahandyq ekonomıkany jaqyndap kele jatqan resessııadan tartyp shyǵara almaıdy. Olardyń boljamynsha, jahandyq ekonomıkalyq resessııa 2016 jyly nemese 2017 jyldyń basynda oryn alady.
Jalpyálemdik qaryz – 59,7 trıllıon dollar
Halyqaralyq valıýta qorynyń esebi boıynsha, álemdik memlekettik qaryz 59,7 trıllıon dollardy quraıdy. Onyń 29,05 paıyzy nemese 13,91 trıllıon dollary AQSh-tyń úlesine tıedi.
AQSh-tyń memlekettik qaryzy el IJО́-siniń 3,4 paıyzyna teń. Osy rette álemdik ekonomıkanyń 29,1 paıyzy AQSh-tyń úlesine tıetindigin aıta ketken jón. Memlekettik qaryzy jaǵynan ekinshi oryndy Japonııa alady. Bul eldiń memlekettik qaryzy 11,936 trıllıon dollar nemese álemdik memlekettik qaryzdyń 19,99 paıyzyn quraıdy. Al álemdik ekonomıkada Japonııanyń úlesi nebári 6,18 paıyzǵa ǵana teń.
Álemdik memlekettik qaryzdyń 6,25 paıyzy nemese 3,73 trıllıon dollary Qytaıdyń úlesine tıedi. Al álemdik ekonomıkadaǵy Qytaı ekonomıkasynyń úlesi 13,9 paıyzǵa teń. Álemdik memlekettik qaryzdyń 0,49 paıyzy Reseıdiń úlesine tıedi. Búginde Reseıdiń memlekettik qaryzy 292,5 mıllıard dollardy quraıdy. Jalpy alǵanda, álemdik memlekettik qaryzdyń 75 paıyzy AQSh, Japonııa jáne Eýropanyń úlesine tıesili kórinedi.
Aıqarma betti daıyndaǵandar Jylqybaı JAǴYPARULY, Aıdar О́RISBAEV, Elaman QOŃYR, «Egemen Qazaqstan».