Kári tarıh muhıtynyń talaı tegeýrindi tolqyndary men dúleı daýyldaryna tótep berip, búginde táýelsizdiktiń dańǵyl jolyna túsken elimiz Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti, Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń dara basshylyǵymen jańarý men jańǵyrý muratyn kózdeı otyryp, demokratııalyq qundylyqtardy nyǵaıtý, áleýmettik-ekonomıkalyq, mádenı hám ǵylymı áleýetti eseleý, rýhanı qýatty arttyrý syndy asa aýqymdy mindetterdi júıesimen, sátimen júzege asyryp keledi.
Bul oraıda, máýeli memleketimizdiń jańa beınesi, jarqyn kelbetine aınalyp, eldiktiń besigindeı bolǵan Astana álemdegi eń kórikti qalalardyń qatarynan berik oryn alýymen birge, halyqaralyq saıasattyń iri ortalyǵyna aınalǵandyǵy moıyndalǵan aqıqat. Eýrazııa júreginde oryn tepken Astana qazirgideı san túrli tereń qaıshylyqtarǵa toly kúrdeli halyqaralyq jaǵdaı turǵysynda elimizdiń beıbitshil syrtqy saıasatynyń aıshyqty nyshanyna tán yntymaqtastyq, tatýlyq, bitimgerlik mıssııasyn tabandy jalǵastyrýda. Baıyrǵy dala demokratııasynyń daralyq qundylyqtary aınymastaı ornyqqan jańa Qazaqstan eýropalyq órkenıet pen shyǵystyq suńǵylalyqty tel ıgerýiniń nátıjesinde syrtqy dúnıedegi, aımaqtaǵy qaıshylyqty kózqarastar men ustanymdardy sheber ushtastyrý, san alýan mádenıetter men dinderdiń toǵysýynda taǵylymdyq ról atqaryp keledi.
Munyń jarqyn kórinisindeı, taıaýda elordamyzda ótken álemdik dinaralyq forým barysynda Senat Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaev jalpy syrtqy saıasat ishki saıasattyń jalǵasy ekendigin aıta otyryp, órkenıetter únqatysýy – qııalı mıssııa emes, qaıta, turaqsyzdyq pen tolqymalylyqqa tap bolǵan halyqaralyq jaǵdaıdy saýyqtyrýdyń tabandy talabyna aınalyp otyrǵandyǵyn ári bizdiń jaǵrapııalyq tóńiregimizdegi qaýipsizdik pen damýǵa munyń tikeleı áseri barlyǵyn málimdegen edi.
Elbasy Astana týraly bir tolǵanysynda «qalalar da adam taǵdyrlas» degeni bar. Rasynda, Astana aýyz ádebıetimizdiń jaýharlary – batyrlar jyryndaǵy kún sanap ósetin, kózdi ashyp-jumǵansha erjetip, jurtyna qorǵan bolýǵa asyǵatyn alyp batyrlarymyz tárizdi, keregesi qaýyrt kóterilgen qarashańyraǵymyz bolýymen birge, turaqtylyq pen yntymaq mekeni retinde barsha jahan jurtyna tanylǵandyǵyn, ǵalamdyq ǵazız bedelge ıe bolǵandyǵyn keýdemizdi kergen zor maqtanyshpen aıta alamyz.
Aýzy dýaly álemdik tulǵalar, bárin aıtpaǵanda, «temir hanym» Margaret Tetcher qazaq elinde bolyp jatqan uly ózgeristerge tańǵalysymdy jasyra almaımyn... búgin sizder barsha keleshek urpaq úshin myzǵymas irgetas qaladyńyzdar, dese, shyǵystyń suńǵyla saıasatkeri Szıan Szemın óz memleketin qurýda Qazaqstannyń teńdessiz tabystarǵa jeterine rııasyz senim bildirýi de keshegi bir tolarsaqtan saz keshken bulǵaq zamandarda «birinshi tilek tileńiz...» dep tolǵanǵan babalar rýhynyń jelep-jebeýinen de bolar, sirá!
Iá, álemdik dıplomatııa tarıhynda mártebeli halyqaralyq uıymdardyń nemese mańyzdy qujattardyń belgili bir qalalardyń atymen, máselen, Vena konvensııasy, Kıoto hattamasy, Shanhaı uıymy tárizdi atalýy qalyptasqany belgili. Olaı bolsa, qazirgi halyqaralyq leksıkada Astana sammıti, Astana forýmy, Astanalyq dıalog degen ataýlardyń jıi qoldanyla bastaýy rýhymyzdy asqatata bermek. Bul rette Birikken Ulttar Uıymy syndy eń iri álemdik uıymnyń burynǵy Bas hatshysy Kofı Annannyń jáne jaqynda ǵana qazaq jerine kezekti ret atbasyn tiregen Bas hatshy Pan Gı Mýnnyń dál osy aradan Jer shary jurtshylyǵyna tatýlyq pen beıbitshilik, kelisim men bátýashyldyq, ádildik pen rýhanııatqa shaqyrǵan úndeýlerin taratýynda da tereń maǵyna jatqany kámil.
Munyń aıqyn kórinisi retinde mártebeli qonaǵymyzben birge Astanada BUU О́kildiginiń jańa ǵımaratyn ashý saltanatynda elimizdiń syrtqy saıasat vedomstvosynyń basshysy Erlan Ydyrysovtyń Qazaqstannyń barlyq baǵyttar boıynsha osynaý qabyrǵaly jahandyq uıymmen yqpaldastyǵynyń jandanyp otyrǵanyn, dál osy kúnderi álemdik dinı júzdesýdiń júrip jatýy, bizdiń memleketimizdiń BUU Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes músheligine usynylýy, EKSPO-2017 kórmesin ótkizetindigi, bıylǵy mereıtoılyq Bas Assambleıaǵa, aldaǵy aıtýly sammıtterge belsendi qatysatyndyǵy otandyq syrtqy saıası áleýetimizdiń tolyqqandy júzege asyrylýynyń qaryshty qadamdary dep atap ótýi bul pikirimizdi aıǵaqtaıdy. Rasynda, búgingi dáýir talaby turǵysynan kelgende, eshqandaı memleket jeke-dara, ǵalamdyq úderisterden oqshaý damı almaıtyndyǵy barshaǵa aıan.
Mine, sondyqtan da táýelsizdik jolymyzdyń qysqasha tarıhynda qol jetkizgen uly jetistikterimizdi túbegeıli saralaı otyryp, bolashaqqa bultarpas baǵdar bergen Prezıdentimiz jarııalaǵan «Máńgilik El» strategııasyn júzege asyrý, onyń qýatty arqaýyna aınalǵan Astananyń odan ári jasarýy men jańǵyrýyna úles qosý árbir azamattyń bıik paryzy dep bilemiz. Ǵasyrlar qoınaýynda qalǵan kóne zamandardan beri Eýrazııa keńistiginde erkin ómir súrgen kóshpeli ulysymyzdyń azat rýhynyń buljymas rámizine aınalǵan elorda turǵyndary baıtaq jurtymyzdyń barlyq aımaǵyndaǵy eldi mekenderi úshin abattylyq pen tazalyqtyń, etıka men estetıkanyń, eń aldymen, qasterli ana tilimizge degen aıryqsha qurmettiń jarqyn úlgisin pash etýi lazym. Mundaı oryndy talap áýejaıdan bastap aýlalarǵa, kósheler men saıabaqtarǵa deıingi aralyqty qamtýy tıis. Sheteldik mártebeli qonaqtar, qarapaıym kelýshiler men týrıster bolsyn Astanaǵa atbasyn tiregende, eń aldymen, qazaq eline kelgenin shynaıy sezinýi kerek. Demek, bas qalamyzdyń kelbetinde ulttyq bederdiń basym bolýy kún tártibinen eshqashan túspeıdi degen nyq senimdemiz.
Alashtyń ardaqty perzenti Mustafa Shoqaı týǵan jerinen amalsyz jyraqta júrgen jyldarynda ózegin tilgen saǵynyshpen: «Jaman halyq degen joq, jaman adamdar bar; adamgershiligi mol memleket degen bolmaıdy, adamgershiligi mol adamdar bolady» dep jıi aıtyp otyrǵan eken. Endeshe, eliniń erteńi, halqynyń keleshegi qyzmet-mansabyn ult muratymen ushtastyra biletin arda azamattarynyń parasat-paıymyna, sana-mádenıetine kóp baılanysty.
Jahandyq jáne ishki syn-qaterlerge jaýap hám ulysymyzdyń damyǵan otyz eldiń ortasyna kirý muratyn kózdeıtin Elbasynyń anyqtap bergen «Júz qadamynyń» betashary laýazym ıeleriniń eń tómen satydan bastap, iskerlik qabiletteri arqyly ǵana satylaı ósýi qajet degen ózekti tujyrymdy da ómirdiń ózi alǵa tartyp otyrǵany kámil. Joǵaryda aıtyp ótkenimizdeı, qazirgi dúbirge toly dúnıede jer sharynyń birqatar aımaqtarynda túrli sebeptermen saıası jaǵdaı barynsha shıelenisip, onyń aqyry soǵys órtiniń tutanýyna jetkizip, sonyń saldarynan beıbit turǵyndar, áıelder men balalar, qart adamdar qasiret shekken orasan áleýmettik apatqa ákelip soǵýda. Qazirgi kezeńniń eń qaýipti qaterleri qataryndaǵy áleýmettik ádiletsizdiktiń ornaýy, lańkestik, búldirýshilik ıdeıalarynyń taratylý úrdisi órkenıetti qoǵamdastyq tarapynan barynsha jedel, tıimdi sharalardy qabyldaýdy talap etedi.
Demek, ulttyq strategııamyzda aıtylǵan adamdardyń, el azamattarynyń moraldyq jaı-kúıi men áleýemettik ańsar-úmitine teris áserin tıgizip, teńsizdik belgilerin tereńdetýge jetkizetin jat qubylystardyń, birinshi kezekte sybaılas jemqorlyq, paraqorlyq pen ádiletsizdik, ózim bilemdikke urynyp zańdy belden basýshylyq tárizdi qaterli indetterdiń tamyryna balta shabý, shynaıy bilim, adal eńbektiń ǵana arqasynda parasat pen izgilik qundylyqtaryna negizdelgen órkenıetti, ozyq Máńgilik eldigimizdi, onyń altyn arqaýyna aınalǵan Astanamyzdy nyǵaıta berý búgingi jáne keleshek urpaqtardyń eń basty, eń qasıetti paryzy bolyp qala bermek.
Muhtar KÁRIBAI.