Oqýlyqtar olqylyqtan qashan arylady?

Májiliste ótken Úkimet saǵatynda osy másele jan-jaqty qaraldy

Keshe «Oqýlyqtardyń sapasy, orta, tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý uıymdaryn oqýlyqtarmen qamtamasyz etý týraly» degen taqyrypta Májilis Tóraǵasynyń orynbasary Darıǵa Nazarbaevanyń jetekshiligimen Úkimet saǵaty ótip, onda mektepterdi oqýlyqtarmen qamtamasyz etýdiń jaıy men olardyń sapasy týraly másele jan-jaqty talqyǵa tústi.

– Búgingi Úkimet saǵaty byl­­tyrǵy qazan aıynda mek­tep­terdi oqýlyqtarmen ýaqytynda qamtamasyz etý boıynsha ótken Úkimet saǵatynda talqylanǵan taqyryptyń qısyndy jalǵasy bolyp tabylady. Barlyq qoǵamdy tolǵandyrǵan osy problemaǵa qaıta oralý týraly sol kezde kelisimge kelgen bolatynbyz, – dedi Darıǵa Nursultanqyzy sol kelisimdi qaperge salyp. Bul rette qabyldanǵan sharalar bo­ıynsha Úkimetti tyńdaý jáne bul máselege núkte qoıý qajettigin alǵa tartqan D.Nazarbaeva otan­dyq bilim berýdiń budan da kúr­deli, sozylmaly problemasy – oqýlyqtardyń sapasy men mazmuny erekshe qaralaryna da nazar aýdartty.

«Sapanyń tómendigi, oqýlyq­tardyń oqý baǵdarlamalary men josparlaryna sáıkes emestigi, bir basylymnan bir basylymǵa kóship júretin qateler, túsiniksiz sózder men naqtylyqtyń azdyǵy BAQ-tarda únemi talqylanýda, ata-analardyń shaǵymdary estilýde, osynyń saldarynan, ıaǵnı kóptegen oqýlyqtardaǵy kemshilikterdiń kesirinen túlekter UBT-ny tapsyra almaýda», – dep sabaqtady sózin Tóraǵanyń orynbasary. Vıse-spıkerdiń paıymynsha, olardyń mazmuny ǵana emes, baspa-polıgrafııalyq bezendirilýi de kóńilge qonbaıdy.

«Almatylyq mektep oqýshysy 1-2 synyptarǵa arnalǵan jol qozǵalysy erejesi boıynsha oqýlyqty oqyǵannan keıin Bilim jáne ǵylym mınıstrligin sotqa bergendigi týraly oqys oqıǵa bar. Bala ózine jasalǵan moraldyq shyǵyndy 100 mıllıon teńgege baǵalaǵan. Ras, is aqyryna deıin jetpedi, sotta onyń múddesin qorǵaǵan oqýshynyń ákesi shaǵym-aryzyn qaıtyp aldy», – degen D.Nazarbaeva sóz kezegin Bilim jáne ǵylym mınıstri Aslan Sárinjipovke berdi.

　2015-2016 oqý jylyna daı­yn­­dalý barysynda eli­mizde bas­­pa­lar­men 1768 kelisim­shart ja­sal­ǵan­dyǵyn alǵa tart­qan mınıstr qa­zaqstandyq oqý­lyqtar­da bilim berýdiń zamanaýı tu­jyrymdamasyna sáıkes kelmeıtin kemshilikter barlyǵyn moıyndady. Bul, ásirese, jańartylǵan jalpy bilim berýdi engizgende aıqyn kórinip otyr. Mınıstrdiń aıtýynsha, engizilgen ózgeristerge sáıkes oqýlyqtarǵa júrgiziletin saraptama úsh kezeńnen turatyn bolady. Atap aıtqanda, «Oqýlyq» orta­lyǵynda memlekettik sarap­tama jáne, sonymen birge, qo­ǵam­dyq baǵa; pándik komıssııanyń memlekettik saraptama nátı­je­lerin qarastyrýy jáne oqý basylymyn Tizbege engizý úshin Res­pýb­lıkalyq komıssııanyń usynysy. Barlyq prosesti mınıstrlik qa­daǵalaıdy.

«Oqýlyqtardyń mazmuny men qurylymyna qoıylatyn talap­tardyń ózgerýine baılanysty tıisti biliktiligi bar avtorlar men sarapshylardyń jetispeýshiligi, mektepke arnalǵan oqý ádebıetteri avtorlary quramynyń qartaıýy baıqalýda», – dedi Aslan Báken­uly. Sondyqtan da oqý basylym­darynyń avtorlary men sarapshylaryna arnalǵan biliktilikti arttyrý boıynsha oqytý kýrstaryn ótkizý usynylyp otyrǵan kórinedi. Bul rette, jetekshi sheteldik mamandardy tartý arqyly avtorlar men sarapshylardyń biliktiligin arttyrý jumysy bastalǵandyǵyn jetkizgen mınıstr oqýlyqtardy saraptamadan ótkizý básekeli ortaǵa berilgendigin de qaperge sala ketti.

«Bul saıası jáne ıdeologııalyq turǵyda burmalanǵan oqýlyq­tar­dyń oqý prosesine ený qaýpin týdyrady. Atalǵan problemany sheshý úshin oqý ádebıetin saraptamadan ótkizýdiń memlekettik monopolııasyn zańnamalyq turǵydan bekitý qajet. Osy baǵytta tıisti jumys júrgizilýde. Sizderdiń qoldaýlaryńyz qajet», – dedi A.Sá­rinjipov. Sóziniń sońynda Bilim jáne ǵylym mınıstri bıylǵy jylǵy 10 tamyzǵa deıin bar­lyq orta, tehnıkalyq jáne ká­siptik bilim berý uıymdary oqýlyqtarmen jáne oqý-ádiste­melik keshendermen tolyq qamta­masyz etiletinin atap kórsetti.

Budan keıin qosymsha baıandama jasaǵan palatanyń Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń tóraıymy Gúlnár Yqsanova ár pán boıynsha birtutas bazalyq oqý basylymyn ázirleýge ortalyqtandyrylǵan memlekettik tapsyrys berý óte qajet ekendigin aıtty. Komıtet tóraıymy osy oraıda otandyq oqý basylymdarynda eski baǵdarlama boıynsha ázirlengen materıaldar barlyǵyn eskerte kelip, olardyń kópshiliginde óndiriske engizilgen zamanaýı qural-jabdyqtarǵa qatysty materıaldardyń joq­ty­ǵyna qynjylys bildirdi.Ese­sine 10 jyldan astam ýaqyt buryn óndiristen alynǵan qural-jabdyqtar týraly materıaldar da kezdesip jatady. Sondaı-aq, oqý baǵdarlamalaryna reseılik avtorlar men baspalardyń oqýlyqtary usynylyp jatsa, qazaq tilindegi ádebıetterdiń jetispeýshiligi 70 paıyzǵa jetkendikten, olardy ustazdar ózderi ınternetten taýyp, aýdaryp alyp jatady eken. «Oqýlyq» ortalyǵy sarapshylarǵa kitapty saralaý úshin 2 aı ýaqyt berse, Respýblıkalyq komıssııa 2-3 kúnniń ishinde olardy usynady nemese qaıtarady. G.Yqsanova mınıstrlik bergen aqparatqa júgine otyryp, 2014 jyly usy­nyl­ǵan 2427 ataýdyń 712-si keri qaıta­rylǵandyǵyn tilge tıek ete kelip, sapasyz saraptama úshin kimder jaýap beredi degen saýaldy tótesinen qoıdy.

Negizgi jáne qosymsha baıanda­malar tyńdalǵannan keıin depýtattar birqatar suraqtar qoıdy. Depýtat Muhtar Tinikeev oqýlyqtardyń tili túsinýge qıyn ekendigin, sondyqtan ata-analar qosymsha repetıtor jaldaýǵa týra kelerin alǵa tarta otyryp, oqýlyqtardy shyǵaryp kele jatqan baspalardy ataýdy jáne sapasyz basylymdar úshin qansha qarjy keri qaıtaryp alynǵanyn surady. Mınıstrdiń jaýabynan belgili bolǵandaı, qazirgi tańda elimizde 10-12 baspa oqýlyq shyǵarýmen aınalysyp keledi eken. Olar óz qarjylaryna oqýlyq avtorlaryn tartyp, nusqasyn ázirlegennen keıin olardy «Oqý­lyq» ortalyǵyna saraptamaǵa jol­daıtyn kórinedi. Odan ótken oqýlyqtar Respýblıkalyq komıssııa qaraýyna usynylary belgili boldy. Qazirgi tańda 16 myńdaı ataý usynys tizimine engizilipti. Mınıstr sóz oraıy kelgende us­tazdardyń 75 paıyzy tańdaýdyń bolǵanyn qalaıtyndyqtaryn da aıta ketti. Solardyń qalaýyna qaraı jergilikti atqarýshy organdar oqýlyqtardy satyp alatynyn da jetkizdi.

Otyrysty qorytyndylaǵan Májilis Tóraǵasynyń orynbasary qazirgi kezde árbir pán boıynsha ártúrli avtorlyq ujymdardyń mazmundaý stıli boıynsha ǵana emes, tili, kúrdeliligi, materıaldy ıllıýstrasııalyq qamtýy boıynsha ártúrli oqýlyqtar kúrdeli problema bolyp otyrǵandyǵyn jetkizdi. Bul oqýlyqty jazýǵa (daıyndaýǵa) biryńǵaı standarttardyń (talap­tardyń), saraptama jasaýda bel­gili bir ólshem-krıterıılerdiń bolmaýyna baılanysty ekendigi de ataldy. «Qazirgi jaǵdaıda barlyq talaptarǵa sáıkes kele­tin bazalyq oqýlyqtar daıyndaý múmkin emes. Sondyqtan «Oqý­lyq» ortalyǵy, Bilim akademııasy sekildi qurylymdardy resýrstyq kúsheıtý boıynsha sharalar qabyldaý qajet», – dedi Darıǵa Nursultanqyzy.

Oqýlyqtardy «qaıta shyǵarý» men «qosymsha kóbeıtý» túsinigin shekteý qajettigi de alǵa tartyldy. Sondaı-aq, Biryńǵaı ult­tyq testileý suraqtaryn test júr­gi­ziletin pán boıynsha bazalyq (biryńǵaı) oqýlyqqa sáıkes kel­tirý boıynsha sharalar qabyldaý qajet­tigi atap kórsetildi. Sony­men qatar, bekitilgen tıptik oqý baǵ­dar­lamalaryn qateler, dálsizdik­ter, jeke taqyryptardy dál túsin­dirýdiń maqsatqa sáıkestiligin anyqtaý turǵysynda qosymsha saraptama júrgizý usynylsa, oqýlyqtar men oqý-ádistemelik keshenderdiń sapasy jónindegi jaǵdaıǵa sholý boıynsha mate­rıaldarǵa júıeli taldama júrgizý qajettigi de nazardan tys qalǵan joq.Sońynda oqýlyqtarda ta­bylǵan barlyq kemshilikterdi, túsiniksiz sózder men qatelerdi 2015-2016 oqý jyly bastalǵansha joıý máselesi óte ótkir qoıyldy.

Nátıjesinde Úkimet saǵatynda depýtattar kótergen máseleler men usynystar jáne eskertpeler mınıstrliktiń is júzindegi jumysynda basty nazarǵa alynaryna senim bildirildi. Sondaı-aq, otyrys qorytyndysy boıynsha usynystar jobasy daıyndaldy.

2015-2016 oqý jylyna daı­yn­­dalý barysynda eli­mizde bas­­pa­lar­men 1768 kelisim­shart ja­sal­ǵan­dyǵyn alǵa tart­qan mınıstr qa­zaqstandyq oqý­lyqtar­da bilim berýdiń zamanaýı tu­jyrymdamasyna sáıkes kelmeıtin kemshilikter barlyǵyn moıyndady. Bul, ásirese, jańartylǵan jalpy bilim berýdi engizgende aıqyn kórinip otyr. Mınıstrdiń aıtýynsha, engizilgen ózgeristerge sáıkes oqýlyqtarǵa júrgiziletin saraptama úsh kezeńnen turatyn bolady. Atap aıtqanda, «Oqýlyq» orta­lyǵynda memlekettik sarap­tama jáne, sonymen birge, qo­ǵam­dyq baǵa; pándik komıssııanyń memlekettik saraptama nátı­je­lerin qarastyrýy jáne oqý basylymyn Tizbege engizý úshin Res­pýb­lıkalyq komıssııanyń usynysy. Barlyq prosesti mınıstrlik qa­daǵalaıdy. «Oqýlyqtardyń mazmuny men qurylymyna qoıylatyn talap­tardyń ózgerýine baılanysty tıisti biliktiligi bar avtorlar men sarapshylardyń jetispeýshiligi, mektepke arnalǵan oqý ádebıetteri avtorlary quramynyń qartaıýy baıqalýda», – dedi Aslan Báken­uly. Sondyqtan da oqý basylym­darynyń avtorlary men sarapshylaryna arnalǵan biliktilikti arttyrý boıynsha oqytý kýrstaryn ótkizý usynylyp otyrǵan kórinedi. Bul rette, jetekshi sheteldik mamandardy tartý arqyly avtorlar men sarapshylardyń biliktiligin arttyrý jumysy bastalǵandyǵyn jetkizgen mınıstr oqýlyqtardy saraptamadan ótkizý básekeli ortaǵa berilgendigin de qaperge sala ketti. «Bul saıası jáne ıdeologııalyq turǵyda burmalanǵan oqýlyq­tar­dyń oqý prosesine ený qaýpin týdyrady. Atalǵan problemany sheshý úshin oqý ádebıetin saraptamadan ótkizýdiń memlekettik monopolııasyn zańnamalyq turǵydan bekitý qajet. Osy baǵytta tıisti jumys júrgizilýde. Sizderdiń qoldaýlaryńyz qajet», – dedi A.Sá­rinjipov. Sóziniń sońynda Bilim jáne ǵylym mınıstri bıylǵy jylǵy 10 tamyzǵa deıin bar­lyq orta, tehnıkalyq jáne ká­siptik bilim berý uıymdary oqýlyqtarmen jáne oqý-ádiste­melik keshendermen tolyq qamta­masyz etiletinin atap kórsetti. Budan keıin qosymsha baıandama jasaǵan palatanyń Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń tóraıymy Gúlnár Yqsanova ár pán boıynsha birtutas bazalyq oqý basylymyn ázirleýge ortalyqtandyrylǵan memlekettik tapsyrys berý óte qajet ekendigin aıtty. Komıtet tóraıymy osy oraıda otandyq oqý basylymdarynda eski baǵdarlama boıynsha ázirlengen materıaldar barlyǵyn eskerte kelip, olardyń kópshiliginde óndiriske engizilgen zamanaýı qural-jabdyqtarǵa qatysty materıaldardyń joq­ty­ǵyna qynjylys bildirdi.Ese­sine 10 jyldan astam ýaqyt buryn óndiristen alynǵan qural-jabdyqtar týraly materıaldar da kezdesip jatady. Sondaı-aq, oqý baǵdarlamalaryna reseılik avtorlar men baspalardyń oqýlyqtary usynylyp jatsa, qazaq tilindegi ádebıetterdiń jetispeýshiligi 70 paıyzǵa jetkendikten, olardy ustazdar ózderi ınternetten taýyp, aýdaryp alyp jatady eken. «Oqýlyq» ortalyǵy sarapshylarǵa kitapty saralaý úshin 2 aı ýaqyt berse, Respýblıkalyq komıssııa 2-3 kúnniń ishinde olardy usynady nemese qaıtarady. G.Yqsanova mınıstrlik bergen aqparatqa júgine otyryp, 2014 jyly usy­nyl­ǵan 2427 ataýdyń 712-si keri qaıta­rylǵandyǵyn tilge tıek ete kelip, sapasyz saraptama úshin kimder jaýap beredi degen saýaldy tótesinen qoıdy. Negizgi jáne qosymsha baıanda­malar tyńdalǵannan keıin depýtattar birqatar suraqtar qoıdy. Depýtat Muhtar Tinikeev oqýlyqtardyń tili túsinýge qıyn ekendigin, sondyqtan ata-analar qosymsha repetıtor jaldaýǵa týra kelerin alǵa tarta otyryp, oqýlyqtardy shyǵaryp kele jatqan baspalardy ataýdy jáne sapasyz basylymdar úshin qansha qarjy keri qaıtaryp alynǵanyn surady. Mınıstrdiń jaýabynan belgili bolǵandaı, qazirgi tańda elimizde 10-12 baspa oqýlyq shyǵarýmen aınalysyp keledi eken. Olar óz qarjylaryna oqýlyq avtorlaryn tartyp, nusqasyn ázirlegennen keıin olardy «Oqý­lyq» ortalyǵyna saraptamaǵa jol­daıtyn kórinedi. Odan ótken oqýlyqtar Respýblıkalyq komıssııa qaraýyna usynylary belgili boldy. Qazirgi tańda 16 myńdaı ataý usynys tizimine engizilipti. Mınıstr sóz oraıy kelgende us­tazdardyń 75 paıyzy tańdaýdyń bolǵanyn qalaıtyndyqtaryn da aıta ketti. Solardyń qalaýyna qaraı jergilikti atqarýshy organdar oqýlyqtardy satyp alatynyn da jetkizdi. Otyrysty qorytyndylaǵan Májilis Tóraǵasynyń orynbasary qazirgi kezde árbir pán boıynsha ártúrli avtorlyq ujymdardyń mazmundaý stıli boıynsha ǵana emes, tili, kúrdeliligi, materıaldy ıllıýstrasııalyq qamtýy boıynsha ártúrli oqýlyqtar kúrdeli problema bolyp otyrǵandyǵyn jetkizdi. Bul oqýlyqty jazýǵa (daıyndaýǵa) biryńǵaı standarttardyń (talap­tardyń), saraptama jasaýda bel­gili bir ólshem-krıterıılerdiń bolmaýyna baılanysty ekendigi de ataldy. «Qazirgi jaǵdaıda barlyq talaptarǵa sáıkes kele­tin bazalyq oqýlyqtar daıyndaý múmkin emes. Sondyqtan «Oqý­lyq» ortalyǵy, Bilim akademııasy sekildi qurylymdardy resýrstyq kúsheıtý boıynsha sharalar qabyldaý qajet», – dedi Darıǵa Nursultanqyzy. Oqýlyqtardy «qaıta shyǵarý» men «qosymsha kóbeıtý» túsinigin shekteý qajettigi de alǵa tartyldy. Sondaı-aq, Biryńǵaı ult­tyq testileý suraqtaryn test júr­gi­ziletin pán boıynsha bazalyq (biryńǵaı) oqýlyqqa sáıkes kel­tirý boıynsha sharalar qabyldaý qajet­tigi atap kórsetildi. Sony­men qatar, bekitilgen tıptik oqý baǵ­dar­lamalaryn qateler, dálsizdik­ter, jeke taqyryptardy dál túsin­dirýdiń maqsatqa sáıkestiligin anyqtaý turǵysynda qosymsha saraptama júrgizý usynylsa, oqýlyqtar men oqý-ádistemelik keshenderdiń sapasy jónindegi jaǵdaıǵa sholý boıynsha mate­rıaldarǵa júıeli taldama júrgizý qajettigi de nazardan tys qalǵan joq.Sońynda oqýlyqtarda ta­bylǵan barlyq kemshilikterdi, túsiniksiz sózder men qatelerdi 2015-2016 oqý jyly bastalǵansha joıý máselesi óte ótkir qoıyldy. Nátıjesinde Úkimet saǵatynda depýtattar kótergen máseleler men usynystar jáne eskertpeler mınıstrliktiń is júzindegi jumysynda basty nazarǵa alynaryna senim bildirildi. Sondaı-aq, otyrys qorytyndysy boıynsha usynystar jobasy daıyndaldy. Asqar TURAPBAIULY, «Egemen Qazaqstan».