Áke ónegesi

Uly Otan soǵysynyń 70 jyldyǵy qarsańynda baspasóz betterinde jaryq kórip jatqan túrli maqalalar eriksiz «áke» degen uly sózdi oıyńa ákeledi eken. Áke sóziniń maǵynasy, ásirese, soǵys jyldarynda, qımastyq, saǵynyshqa toly sezimmen, arqa tutý, jaýdan qorǵaý, pana bolý uǵymdarymen tereńdeı túsken. Ákeniń qoǵamdaǵy ornyn aıshyqtap, atyn kıeli uǵym deńgeıine kótergen sol tustaǵy jetimderdiń kóńil-kúıi bolatyn. Oǵan, elge kelgen aýyr qaıǵy men jaryn joqtaǵan jesirdiń zary, jesirliktiń taqsireti bári-bári qosylyp, saǵynyshpen somdalǵan ákeniń beınesin bıiktete berdi. Soǵys aıaqtalǵan soń maıdan dalasynda qalǵandardyń da, aman-esen oralǵandardyń da ataǵy asqaqtaı tústi. О́ıtkeni, olar ot pen oq keship júrip elge Uly Jeńisti ákelgen edi. El taǵdyry talqyǵa túsken tusta osylaısha bizdiń ákeler óziniń de, eldiń de namysyn abyroımen qorǵady.

Ákemiz Áshim Imanaev 1941 jyly 24 tamyzda ásker qataryna alynyp, 1942 jyldyń kúzine deıin Qıyr Shyǵysta áskerı qyzmet atqarǵan. Shekaranyń ar jaǵynan japondar oq atyp, arandatýmen bolady. Biz jaqtan jetken buıryq – qarsy oq atpaý. Osyndaı qıyn kezderde shyńdalǵan jas sarbazdar elge qyzmetin jalǵastyra beredi. 1942 jyldyń kúzinde dıvızııa Lenıngrad maıdanyna aýystyrylady. Kele keskilesken urysqa kirip ketedi. Kóp uzamaı aýyr jaralanady, jaraqaty jazylǵannan keıin qysqasha daıyndyqtan ótip, Lenıngrad maıdanyna mergender bólimshesine komandır bolyp taǵaıyndalady. 1943 jyly taǵy aýyr jaralanyp gospıtalǵa túsedi. Sol jyldary Sovet Odaǵynyń Batyry Á.Moldaǵulovany kórgenin aıtatyn. Qarshadaı qazaq qyzy­nyń mergendigine, batyrlyǵyna tańǵa­lyp, tańdaı qaǵyp otyrýshy edi. 1944 jyldyń basyn­da arnaýly bólimde daıyn­dyqtan ótip, jaý tylyna túsi­riledi. Karpat taýlarynyń birin­de nemisterdiń janarmaı qoı­masy bar ekenin anyqtaıdy. Jo­ǵarydan avıasııamen joıýdyń reti kelmeıdi. Sısternalar aq túske boıalǵan, qarmen tústes – aspannan baıqalmaıdy. Jaýdyń qoımasyn buzý tapsyrmasy Áshim Imanaevtyń tobyna júkteledi. Karpat taýlaryna parashıýtpen tastalady. Qalyń qarda eki táýlik izdestirip janarmaı qoımasyn tabady. Túrli azapty qıyndyqtardan ótip, qoımany jaryp, ózderi qaıta taýǵa sheginedi. Sheber uıymdastyrýshylyq pen tájirıbeliliktiń arqasynda jaý shebinen aman-esen shyǵady.

1944 jyldary 2-shi Ýkraına maıdanynda soǵysa júrip, Belgrad, Býdapesht, Vena qalalaryn jaýdan tazartady. Ekinshi ret 1944 jyldyń sońynda Avstrııa jerinde jaý tylyndaǵy soǵys qımyldaryna qatysyp, eleýli jetistiktermen aman-esen óz bólimshesine oralady. 1945 jyldyń kóktemi – soǵys aıaqtalyp qalǵan kez. Kenetten Chehoslovakııada maıdan bastalady. Sońǵy kúshin toptastyryp, Gıtler qolyndaǵy memleketterinen aıyrylmaý úshin jantalasady. Praga qalasyna kóptegen ásker jiberedi. Chehoslovakııa Keńes ókimetinen kómek suraıdy. Stalın shuǵyl túrde 2-shi Ýkraına maıdanyna Pragany azat etýdi tapsyrady. Ákemiz 2-shi Ýkraına frontynda júrgen. 1945 jyldyń 4-shi sáýiri kúni aýyr jaralanyp, jeńisti Chehoslovakııa jerinde qarsy alady. Talaı qandy urystarǵa qatysyp, ózine júktelgen tapsyrmalardy erlikpen oryndap, I-III dárejeli «Jaýyngerlik erligi úshin», «Vena qalasyn alǵany úshin», «Germanııany jeńgeni úshin» medaldarymen, «Otan soǵysy», «Danq» ordenderimen marapattaldy. Soǵystan keıin, 1946 jyly aýylǵa oralyp zeınetke shyqqansha ártúrli sharýashylyqta qyzmet etti.

Ákemiz Úmitjan Tyma­qaı­qy­zy­men shańyraq kóterip, ekeýi 10 bala, 34 nemere, 51 shóbere súıip, 83 jasqa qaraǵan shaǵynda dúnıeden ozdy. Onyń ómir joly – biz úshin úlgi ǵana emes, Otanǵa adal qyzmet etýdiń ónegesi ekeni anyq.

Qýanysh QASYMULY.

Almaty.