Eńseni túsirmeı, eńbekke jumylǵan jón

Qazir jahandaǵy ekonomıkalyq jaǵdaı haqynda árqıly pikirdiń aıtylyp jatqany málim. Iаǵnı, ábigerli álem qandaı, áńgimeniń alýandyǵy sondaı. Alaıda, qaladaǵysy bolsyn, aýyldaǵysy bolsyn, bizdiń batysqazaqstandyq aǵaıynnyń da tolǵamyn bir aýyz sózben bylaısha túıindeýge bolar edi: «Bul bir-aq kúnde kelgen tosyn jaǵdaı emes. Álemdik daǵdarys degenniń ne ekenin jaqsy bilemiz. Onyń ústine, Elbasymyz tipti kútpegen bógesinder, kúrmeýler kezdesýi yqtımaldyǵyn o bastan-aq halqyna qaperlep keledi ǵoı». Elimizdegi úlken aýdannyń biri – Aqjaıyqqa eńbegi málim kásip ıesi О́mirjan AITMAǴANBETOVPEN áńgimeleskenimizde de ol osy oraıda biraz paıymyn ortaǵa salyp, aǵynan aqtaryldy. – Shúkirligimizden jańylmaǵan jurtpyz ǵoı. «Qara qazan, sary balanyń qamy», dep eldiń amandyǵyn, mańdaı terdiń qary­myn, atar tańnyń araıyn tilep júrip jatqan jaıymyz bar. Ja­hannyń kóp jerindegi jaǵdaı «Jylasań, taǵy sabaımynnyń» keri bolyp tur. Qaısybir jaı-kúıdi salystyryp qaramaımyz. Elimizdiń nebir quqaıǵa tótep berýge múmkindigi de, qýaty da je­tetinin aıtyp jatý artyq shyǵar. Táýelsizdik jyldarynda talaı qıynshylyqqa qarsy sharalar ýaqtyly alynǵany jadymyzdan shyqqan emes. Sony baǵalaı bilýge tıispiz. – О́meke, búginde ózińizdi, aǵa­ıyn-baýyrdy qandaı bir jaıttar oılandyryp otyr? – Keıbir azyq-túliktiń, kıim-keshektiń baǵasy qandaı bolar eken degen saýal kóldeneńdep tur. Baǵa eger kóterilip jatsa, buǵan árıne, bir jaǵynan tańǵalýǵa da bolmas. Sarapshylar álemdik naryq ahýaly san suraq týyndatyp jatqanyn, boljap bilmeıtin jaǵdaılar ushyrasýy múmkin ekenin aıtýda ǵoı. Ulttyq bank pen Úkimettiń daǵdarysqa qarsy saıasaty, jańa aqsha-nesıe rejimi jaǵdaıynda áleýmettik tólemderdi turaqty ustaý jónin­degi sheshimder senimimizdi nyqtaı tústi. Men de osy bekem baǵyt baıandy iske assa, abyrjýǵa esh negiz joq dep sanaımyn. Tek keıbireýlerdiń aıaq astynan baǵany aspandatýyna qarsy baqylaý júıeli túrde júrgizilýi kerek. Qalyń jurttyń tilegi osy. – О́zińizdiń sharýa qojalyǵyndaǵy tirligińiz qalaı? – Az-kem ótken ýaqyttan bas­­taıyn. «О́zen jaǵalaǵannyń óze­gi talmaıdy» demekshi, 90-shy jyldardaǵy ótpeli kezeńniń naǵyz qıyn kezinde ózimdeı jigittermen balyq aýlap, kúnkóristiń qamyn kúıttep baqtym. Qolǵa tıgendi zaıybym Lázzat ekeýmiz Oral, Atyraý qalalaryna aparyp saýdaladyq. Birine-birin quradyq. Jol júrýdiń azaby óz aldyna, kóliktiń mezgilinde tabylmaı qalatyny, jolda túrli tekserýler sekildi kedergilerdiń tala­ıyn kórdik. Áıteýir, alǵan betten qaıtpadyq. Bul bolashaq úlken isterdiń basy edi. Sóıtip, qudiretti eńbekke baýyr bastyq, irgedegi «Baǵyrlaı» ózeni boıynan 2006 jyly 15 gektar jer alyp, baqsha salýǵa kiristik. «Bolashaq» atty sharýa qojalyǵymyz ómirge kel­di, óńirimizdiń azyq-túlik baǵdar­lamasynyń oryndalýyna úles qosa bastadyq. Jyl ótken saıyn tájirıbe tolyǵa tústi. О́nimniń túrin de molaıttyq. Qazir tek qarbyz emes, qaýyn, qııar, qyzanaq, pııaz, sábiz de ósiremiz. Elbasymyz Nursultan Nazar­baevtyń «Qazaqstannyń áleýmettik jańǵyrtylýy: Jal­pyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamyna qaraı 20 qadam» maqalasyndaǵy myna sózdi jattap alǵanmyn, oraıy kelgende aýyldas­taryma aıtyp júremin: «...memleket kómektespeýge bolmaıtyn jerlerge kómek qolyn sozatyn bolady. Biraq, azamat óziniń qolynan keletin sharýany ózi atqarýy tıis. Jáne bul ádiletti bolmaq! Taǵy da atap kórseteıin, búginde áleýmettik damýdyń jahandyq trendi «Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamyna» ótýge baryp tireledi. Sondyqtan, adal eńbekke yntalandyrýdyń jolyn tabý, eńbek tabystaryn qoǵamdyq yntalandyrýdyń júıesin qurý – Qazaqstandaǵy áleýmettik jańǵyrtýdyń asa mańyzdy máseleleriniń biri», – degeninde bile-bilsek, zor mán, salmaq jatyr. Bárimizge qatysty aıtylǵan. Eginshilikte týysqandarym senimdi kómekshi bolyp tabylady, ózderi de qanattas baqsha salady. Aǵam Serik, jıenim Baýyrjan, Lázzattyń aǵalary Ersaıyn, Erbolat, olardyń balalary, basqalar da erte kóktemnen kúzgi jıyn-terim aıaqtalǵansha osy baqshanyń tóńireginde júredi. «Baqshany baptaı bilse – baq, bilmese – qý jaq» degen, tańnyń atysy, kúnniń batysy qyz-qyz qaınaǵan eńbekpen bettesip, yntymaqpen yrystasyp jatamyz. Sóıtip, aǵaıynnyń birligi úlken sharýanyń shashaýsyz júrýine kepil qalaıdy. Sizben áńgimemizdi paıdalanyp, tek men emes, biraz eńbek­ker­di mazalaıtyn gápterdi de aıta keteıin. Alǵan ónimińdi ótkizý qııamet-qaıym. Qaladaǵy bazarlarda satar ónimge oryn alý qıynnyń qıyny. Tabylsa da arzanǵa túspeıdi. Sharýa adamynyń aldynan shyǵar kedergi-aq bular. Qojalyqta «DT-75», «MTZ-80», «GAZel», «KamAZ», sýsorǵy, sondaı-aq, shóp mashınalary, basqa da qural-jabdyq jetkilikti. Qara mal, ýaq jandyq ta ósiremiz. Balam Aınarbek te eńbekke úıirsek, qala bazarlaryna kókónis tasıdy. Qaıtarda anasynyń «Aıdana» dúkenine azyq-túlik ákeledi. Keıde «Djıptiń», «KamAZdyń» róline, «DT-75»-ke de otyrady, aryq-arnalardyń «qabyrǵasyn» kóteredi. Mal azyǵyn daıyndaýǵa da qolǵabysy jetip-artylady. Munyń bárin aıtyp otyrǵanym, osyndaı órenderdiń bári naǵyz eńbek azamaty bolyp ósse, eldiń bereke-birligi degen sol emes pe, ata-ananyń, búkil aýyldyń mereıi tasydy degen de sol ǵoı. Lázzat Almaly orta mektebi men M.О́temisov atyndaǵy negizgi mektepterdi de azyq-túlikpen qamtıdy. – Elbasynyń sózinen úzindi keltir­geni­ńizge qarap, sizdi ma­syl­dyqtyń naǵyz «qas jaýy» dep bilip otyrmyn... – Bárimiz de solaı bolǵanǵa ne jetsin. Osy suraqtan týyndaı­dy, ókinishke qaraı, «ókimet óltir­meıdi» degen psıhologııa áli kún­ge bar. Eger memleket biz­di erke­letip jiberdi-aý desem, ar­tyq aıt­paspyn. Múmkindigi bar, biraq eńbekke qyrsyz, shybyq basyn syndyrmaıtyndarǵa da kómek kórsetilip jatatyny nege eken? Sony maldanyp alǵan­dar az emes. Ras, bul tańda áleý­met­tik ataýly kómektiń sıpatyna ózgeris engizýge talap bar. Osy­ny kúsheıtý kerek. Qysqasy, my­na dáýirge qaraıyq, bala-shaǵa­myz­ben mańdaı ter tógeıik. Qan­shama jerden daǵdarys kelse de, eń­semizdi túsirmeı, eńbekke jumy­laıyq. Basqa sheginer jer joq. Keleshek urpaqtyń aldynda betimiz qyzaryp qalmaýdy qaperden shyǵarmaıyq. Áńgimelesken Temir QUSAIYN, «Egemen Qazaqstan». Batys Qazaqstan oblysy. Aqjaıyq aýdany. Almaly aýyly.