Jaqynda Katonqaraǵaı aýdanyna jol túsken-di. Jumys saparymyzdyń aıasynda aýdan ortalyǵy Úlken Naryn aýylyndaǵy murajaıda boldyq. Oblystyq tarıhı-ólketaný murajaıynyń aýdandyq fılıalynyń basshysy Oralǵazy Qajaev Altaıdan tabylǵan erekshe tasty kórsetti. Tas tasasynda temir jasyrylǵan.
Bul – biz kádimgi «bolt» atap júrgen buranda temir pishindes eken. Dırektordyń aıtýynsha, tosyn tasty murajaıǵa Úlken Naryn aýylynyń turǵyny Erbolat Qasenov ótkizipti. Ol kisi ony Úlken Naryn aýylynyń shyǵys jaǵyndaǵy Altaıdyń asýynan qurylysqa qajetti tastardy jınap júrgende taýyp alypty. Judyryqtaı bolsa da birshama salmaǵy bar, qara tústi, tyǵyzdyǵy shaqpaqtasqa keletin taý jynysynyń ishinde buranda metall jasyrylǵan. Qurylymy men pishini tabıǵı qalpynan ózgermegen tastyń qýysyna metall burandanyń qalaı engeni ázirge beımálim.
Áýeli mamandar bul burandany tasqa aınalǵan ulýtas degen baılam jasaǵanymen, keıinnen metall ekenin anyqtapty. Dál osy ispetti jumbaq tas Reseıde de tabylǵan bolatyn. Rentgen qurylymy men radıokómirtekti saraptamalar nátıjesinde reseılik tastyń jasy 300 mıllıon jyl ekeni anyqtalǵan.
Oralǵazy Qajaev bul burandanyń qarapaıym jaryq shamdaryna ornatylatyn volfram balqymasynan jasalǵan jipti eske salatynyn, tek odan jýan ekenin aıtady. Bir ǵajaby, atalǵan zat ózi jasyrynǵan taý jynysynyń túzilýine deıin paıda bolǵan óte kóne tehnıkalyq buıym sııaqty.
– Buǵan deıin osy tas jatqan Sedlo asýynan birneshe ulýtas tabylǵan edi. Soǵan qaraǵanda asý buryn teńiz tabany bolǵan sııaqty. Alaıda, tas ishindegi zat metall bolyp shyqty. Volfram men synap eshqashan bir-birine hımııalyq turǵydan qosylmaıtyndyqtan, odan sham jasalady. Myna burandada sonyń izderi bar. Sondyqtan 300 mıllıon jyl buryn Altaı óńirinde damyǵan órkenıet boldy ma degen oı keledi. Tipti, basqa ǵalamshardan kelgenderdiń baqylaý quraly retinde paıdalanǵan dúnıesi bolýy bek múmkin, – dedi Oralǵazy Qajaev.
Mine, atalǵan jumbaqtardyń sheshimin tabý úshin murajaı jetekshisi endi burandasy bar tasty О́skemendegi geologııalyq zerthanaǵa tapsyrýdy josparlap otyr.
Dýman ANASh,
«Egemen Qazaqstan».
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Katonqaraǵaı aýdany.