Búrkitshiler baýashary

Úrjar aýdanynda qusbegilerdiń respýblıkalyq chempıonaty ótti

Qańtardyń sońǵy kúnderinde Tarbaǵataı taýynyń kúngeıinde, Úrjar aýdanynda qan qyzdyrar tamasha qansonar ótti. Shyǵys óńiriniń shekaralyq shalǵaı aýdany bolsadaǵy, oblys aýmaǵynan, respýblıkamyzdyń túkpir-túkpirinen salbýrynǵa asyqqan el kóp eken. Munyń jóni bar. О́ıtkeni, Astana qalasy men Aqmola, Almaty, Aqtóbe, Atyraý, Jambyl, Qaraǵandy, Pavlodar, Ońtústik Qazaqstan, Qyzylorda jáne Shyǵys Qazaqstan oblys­tarynan kelgen qusbegilerdiń, synshylardyń, ulttyq sport túrleri janashyrlarynyń basyn qosqan búrkitshilerdiń eresekter arasyndaǵy H respýblıkalyq chempıonaty men Úrjar aýdany búrkitshileriniń baýashary Altaı-Tarbaǵataı elinde alǵash ret qolǵa alynyp otyr. Maqanshy aýylynyń irge­sindegi Jaıtóbeniń baýyrynda ótken básekege kelgenimizde baı­qadyq, qyranǵa qumar halyq­tyń qatary qalyń. Appaq qar­dyń ústine tigilgen aqshańqan kıiz úı qasyndaǵy nópir halyq­qa qusbegilerdiń sapqa turǵy­zyl­ǵany, arnaıy raport pen búrkit­shilerge «erkin» dep komanda berilýiniń ózi qyzyq. Ashylý saltanatynda dala tósinde shyrqaǵan Ánuranǵa búrkitterdiń shańq-shańq etken ór daýysy qosylyp, áp-sátte ulttyq rýhymyzdy janyǵan mereke bastalyp ketti. Aýdan ákimi Serik Zaınýldın ulttyq ónerdiń qadirin biletin, árdaıym qoldaý kórsetip júrgen azamat. Osy jarystyń bastamashysy, ulttyq óner, onyń ishinde asaý úıretýdiń has sheberi, talaı tarpańdardy tuqyrtqan tarlanboz Táttimbet Kápulynyń búrkitshiler festıvalin ótkizý týraly ıdeıasyn qýattaýy – sonyń aıǵaǵy. Serik Zınabekuly búr­kit­shiler basqosýynyń el Táýel­sizdiginiń 25 jyldyq mereı­toıyna arnalǵanyn, Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń jáne «Nur Otan» partııasynyń qol­daýy­men elimizde ulttyq sport túr­leri keńinen damyp kele jat­qan­dyǵyn, batyrlyq pen erkindik sımvoly búrkittiń kók baıra­ǵy­myzda beınelenýiniń el táýel­siz­diginiń eń basty qundy­lyq­tarymen astasyp jatqanyn erekshe atap ótti. – Qazaq halqy ejelden jylqy men qusqa erekshe mán bergen. El ishinde «tuıaǵy bútin tulpar ber, qııaǵy bútin suńqar ber» degen támsil bar. Abaı atamyz «Qyran búrkit ne almaıdy, salsa baptap» degen óleńi arqyly ult ómirinde uly fılosofııalyq oı qaldyrdy. «Qansonarda búrkitshi shyǵady ańǵa» atty óleńi de halyq jadynda. Qazaqtyń sal-serileri men aqyn-jyraýlarynyń bekzat bitimdi búrkit týrasynda jyrlamaǵany kemde-kem, degen aýdan basshysy búrkitshiliktiń tarıhyna keńinen toqtaldy. Qolǵa úıretkenine 3 myń jyldan asqan qus týraly ıtalııalyq saıahatshy Marko Polonyń jazbasynda Qubylaı hannyń saıatqa shyǵatyn 500 qyrany jáne basqa da qustary bolǵany hatqa tússe, Joshy hannyń 3 myń búrkitshisi bolǵany, qazaq handarynyń da óz ordalarynda búrkit ustaǵany týraly tarıhı derekter bar. Eń bastysy, dedi aýdan ákimi, búginde Barqytbel baýraıynda búrkitshilerdi baýlý keńinen júrgizile bastady. Aldaǵy ýaqytta óńirde búrkitshilerdiń óńirlik odaǵy qurylyp, bul is ilkimdi túrde ilgerileı bermek. QR ulttyq sport túrleri qaýymdastyǵynyń birinshi vıse-prezıdenti Erlen Ospanov búrkitshilik ónerdiń qaýymdastyq quramyna byltyr qosylǵanyn, sátin salsa, bul salanyń da bıikterdi baǵyndyrar kezeńi alda ekenin, buǵan bastamashyl bolyp jatqan shyǵysqazaqstandyqtarǵa sheksiz rızashylyǵyn jetkizdi. Al «Qyran» federasııasy» qoǵamdyq qorynyń atqarýshy dırektory Baǵdat Múptekeqyzy qusbegilik ónerdiń el aýmaǵyndaǵy damý barysy týraly aıta kelip, babalarymyzdan kele jatqan qasıetti murany nasıhattaýǵa qoldaý kórsetkeni úshin aýdan ákimi Serik Zaınýldındi alǵys hatpen marapattady. Jarystyń alǵashqy kúninde búrkitshilerdiń kıimi, at ábzel­deri tekserildi. Ulttyq naqyshta tigilip, oıý-órnektermen bezen­di­rilgen saptama etik, qysqa ton, qalyń shalbar, búrkitshi bııa­laıy, shyrǵa baldaq, tomaǵa, er qarýy – pyshaq, qustyń jem­saýyty sekildi qusbegige qajet­ti qural-jabdyqtar nazarǵa alynyp, búrkittiń turpaty men búrkitshiniń kıimi baǵalandy. Budan soń saıystyń qusty qolǵa shaqyrý, shyrǵa tartý, erkin ushý kezeńderine de kezek jetip, saıatshylar qustarynyń baby qalaı ekenin kórsetti. Ekinshi kún naǵyz salbýrynmen jalǵasyp, qyran qustardyń qoıan ilý, túlki alý sheberligi synǵa tústi. Jarys qorytyndysynda úzdik shyqqan búrkitter qasqyrǵa jiberildi. Osy aralyqta biz búrkitterdiń alymdylyǵy men shalymdylyǵyn tamashaladyq, búrkitshilerdiń áńgimesine qanyqtyq. Jarystyń uıymdastyrýshysy, Qazaqstan búrkitshiler odaǵynyń múshesi Táttimbet Kápuly Úrjar aýdanynda sońǵy kezderi ata-babadan qalǵan qusbegilikti, qyran baptaýdy damytý qolǵa alynǵanyn, jarty jyldyń ishinde Barqytbel baýyrynda búrkit ushyryp júrgenderdiń qatary 5 adamǵa artqanyn jetkizdi. – Bul jarysqa elimizdiń ár óńirinen kelgen 28 búrkit pen 4 qarshyǵa qatysty. Árıne, jergilikti tabıǵat raıyna birden beıimdelý qustarǵa qıyn. Sondyqtan, qustardy birden ańǵa salmaı, aldymen qolǵa qondyrý, shyrǵa tartý syndy oıyndardy uıymdastyrdyq. Bizdiń maqsatymyz – keıingi urpaqqa osy bir turpaty qaıtalanbas ata dástúrin amanattaý ǵoı. Osy údeden shyqsaq boldy, – deıdi Táttimbet. Kókózek aýylyndaǵy mektepte qarapaıym dene tárbıesi pániniń muǵalimi bolyp eńbek etetin Táttimbettiń irgeli iske bastamashy bolǵanyna, ultjandy kóńiline qalaısha rıza bolmaısyń! Birinshiliktiń eń qart qaty­sýshysy, 70 jastaǵy Tálimbek Aı­sabekuly 5 jyl buryn Qytaıdyń Qulja qalasynan kóship kelipti. Qazir Almaty oblysynyń Sarqan qalasynda turatyn, jeti atasynan qolǵa qus qundyrǵan áýlettiń urpaǵy jetisýlyq komandadaǵy jas saıatshylardyń aqylshysy. Qyryq jyl boıy qyran ustap kele jatqan qart qusbeginiń aıtýynsha, ata-babalarymyz zamanynda qyran qusqa erekshe qurmetpen qarap, bir búrkittiń ózin otyz jylǵa deıin túletken eken. Aqsaqal saıysqa «Aıýqara» atty 4 jasar balapan búrkitin alyp kelipti. Jambyl oblysynyń Merki aýdanynan ákeli-balaly qusbegiler de kelgen eken. Jarystyń jas qatysýshysy, áli bala murty tebindemegen Baǵdáýlet Babajan «Qanjar» esimdi kók qarshyǵasyn qosyp, qarshyǵalar arasynda birinshi oryndy jeńip aldy. Ákesi Jalǵas Ákimbekovtiń búrkiti de jaqsy óner kórsetti. Rasynda, bul jarys bárimizdi jelpindirdi. Qansonardan kóz alyp, bir sátte osharylǵan topqa barsaq, qolyna qondyrǵan qyranyndaı shańqyldap, bir qazaq at ústinde óleń oqyp tur eken. «Ańshylyqta kisini aqyn kúıine jetkizetin sezim kúıi kóp» dep uly Muhań, Muhtar Áýe­zov jazǵandaı, jergilikti jaı­sań jigitterdiń biri, Qazybet aýy­ly­nyń turǵyny Erzat Baıqadamov: – Betimdi jelge tońdyryp, Qolyma qyran qondyryp. At jalyn tartyp mingende, Qıqýlap, shýlap júrgende. Eń qyzyǵy osy ǵoı – Qyranyń túlki ilgende!, – dep sańqyldaıdy. Aýyldastary «Shoıtaban» ataıtyn alpamsa, balýan jigit te Táttimbetke bolysyp, aıtýly qansonardy uıymdastyrýǵa atsalysyp, arly-berli shapqylap júrdi. Mádenıet jáne sport mınıs­tr­liginiń ulttyq sport pen saıat­shylyqtan bas jat­tyq­ty­rýshy­sy Bazarbek Kúntýǵanuly eki kún­dik saıatshylyq saıysynda qus­tardyń barlyǵy da joǵary deń­geıde óner kórsetkenin, qat­ty jel soǵyp, aıaz bolǵanyna qara­mastan qyrandardyń synnan sú­rinbeı ótkenin súıine aıtty. Jarys qorytyndysynda, búrkit­shilerdiń úzdik bestigi anyq­ta­lyp, barshasy da qomaqty qarjy­laı syılyqtarǵa ıe boldy. Alma­ty oblysynan kelgen Ánýar Toq­ta­synovtyń búrkiti birinshi orynǵa ıe boldy. Sondaı-aq, barlyq qus­be­giler syı-syıapatpen marapattalyp, hosh kóńilmen attandy. Alda­ǵy ýaqytta shyǵys óńirinde búrkitshilerdiń óńirlik federasııa­sy qurylyp, babalar murasy ári qaraı óristeı bermek. Dýman ANASh, «Egemen Qazaqstan». Shyǵys Qazaqstan oblysy, Úrjar aýdany.