Dýaldyq júıe kásibıliktiń qadirin arttyrady

Talǵar polıtehnıkalyq kolledjiniń dırektory Jumaǵalı KEBEKBAEV jastarǵa kásiptik-tehnıkalyq bilim berýdiń bolashaǵy týraly áńgimeleıdi – Aldaǵy 2017 jyldan bastap Elbasynyń tapsyr­masyna sáıkes elimizde kásip­tik-tehnıkalyq bilim berý tegin júrgiziletin bolady. Siz basqaryp otyrǵan polı­teh­nıkalyq kolledjdiń bul talaptarǵa daıyndyǵy qalaı? – Biz osy kúnniń ózinde-aq bolashaq mamandarǵa tegin bilim beremiz. Talǵar polıtehnıkalyq kolledjiniń basty ereksheligi de sol – jappaı jumysshy mamandaryn daıarlaýǵa beıimdelgen oqý orny bolyp sanalýynda. Máselen, aspaz mamandyǵyn tań­daǵan túlekterdi 9 synyptan keıin qabyldaımyz, 2 jyl toǵyz aı dáris beremiz. Dál osy úlgimen tiginshi, elektromonter, gazben temir pi­sirýshi, elektrmen dánekerleýshi, avtoslesar, kompıýterlik qon­dyrǵylardy jóndeýshi-tehnık mamandyǵy boıynsha oqytylady. Byltyr bir orynǵa úsh úmitker talasty, emtıhan tapsyra almaǵandar qabyldanbady. Baıaǵy ýchılıshedegi sekildi, nashar oqyǵan balalar kolledjge emtıhansyz da túse beredi degen uǵym bar. Bizde olaı emes. Bári de tegin bilim alady. Soǵan saı bolýy tıis. – Parlament Senatynyń bir otyrysynda halyq qalaý­lylary kásiptik-tehnıkalyq salada bilim beretin oqý oryndary túlekteriniń 40 paıyzy keıin jumys tappaıdy dedi. Siz buǵan ne deısiz? – Bul málimet te bizdiń oqý ornynyń aıasynda shyndyqqa janaspaıdy. Sebebi, bizde barlyǵy 71 muǵalim, 30 jumysshydan tys 587 oqýshy bar. Oqý bitirgen shákirtterimizdiń 100 paıyzy jumysqa ornalasady. Mine, búginde 149 túlek kolledjdi támamdaý aldynda tur. Barlyǵynyń baratyn, jumys orny daıyn. Qazir olar tájirıbe alý úshin óndiristik dáriste júr. Ashyǵyn aıtsaq, bizdiń jyldaǵy atqaratyn qyzmetimiz de kásibimiz de osyndaı. Demek, siz tilge tıek etip otyrǵan málimet basqa kollejderge qatysty bolsa kerek. Máselen, bizge kórshi áriptes oqý ornynda óndiris basqarýshylaryn daıyndaıdy, qazirgi kásipker ondaı mamandyqqa zárý emes. О́ıtkeni, onyń is basqarýshysy da, óndiris basqarýshysy da óziniń balasy, týysy, jaqyny taǵy basqalar degendeı. Olar bul máseleni erte bastan-aq sheship alǵan. Sondyqtan da kolledjdiń búgin daıyndap shyǵarǵan basqarýshy mamany jumyssyz qalady. Al bizde, qaıtalap aıtaıyn, ondaı problema joq. – Degenmen de siz basshylyq jasap otyrǵan polıtehnıkalyq kolledjde shákirtter shynymen de aqy tólemeı me? – Jalpy, elimizde kásiptik-tehnıkalyq oqý oryndarynda jastarǵa buryn da, qazir de tegin bilim berilip keldi. Bizdiń oblysymyzda 72 kolledj bolsa, onyń ishinde 22-si jumysshy mamandyǵyn daıyndaıtyn oqý orny eshýaqytta aqsha alyp oqyt­qan emes. Aqyly kolledjder bar, olar joǵaryda aıtqandaı, ju­mysshy mamandyǵynan basqa kásip boıynsha kadrlar daıarlaıdy. Biz óz kolledjimizden nege aqyly bólim ashtyq? О́ıtkeni, aspaz mamandyǵy úshin memlekettik bıýdjetten 50 balaǵa ǵana arnap qarjy bólinedi. Al aspazǵa suranys óte kóp, bir orynǵa 3-4 baladan aınalady. О́z jarǵymyzda kórsetilgen talaptarǵa sáıkes biz álgi 50 baladan tys úmitkerlerge aqyǵa sabaq beremiz. Sol sebepten de, máselen, avtoslesarlarǵa aqyly qyzmet kórsetetin tehnıkalyq sheberhana ashyp berdik. – Sonda bıýdjetke kirmegen, biraq, aspaz mamandyǵyn al­ǵysy keletin úmitker qansha teńge tólep oqıdy? – Nebári 14500 teńge. On aıda 145 myń teńge! Olardyń qolyn qaqpaımyz. О́ıtkeni, búginde aspaz mamandyǵyna suranys óte kóp, ári olar oqýdy bitirgen soń birden jumysqa turady. – Osy salany muqııat monıtorıng jasaǵan senator­lar qorytyndy jasaı kelip, «Eli­mizde shyn máninde jumys­shylardy daıarlaý naryq sura­nysyna jaýap bermeıdi . Eń bas­tysy – olardyń bilimi sapasyz. Ondaı bilimmen jumysqa da ornalasa almaıdy», deıdi... – Biz oqý-tájirıbelik baǵdar­lama jasaǵan kezde bárin de aldyn-ala tııanaqtap alamyz. Túıt­kilderdi eskeremiz. Oqý jylynyń qarsańynda mektepterge baryp daıarlap otyrǵan mamandyǵymyz týraly túsinik berip, kolledjben tanystyramyz. Osydan bes jyl buryn ǵana aýdıtorııany toltyra almaı daǵdaryp qalatyn edik. Shynyn aıtsam, bári de qarajatqa baılanysty bolady emes pe?! Senattyń – 2, Májilistiń 7 depýtaty men oblys ákimine kolledjdiń materıaldyq bazasy nashar ekendigi týraly táptishtep otyryp hat jazdym. Sodan bizge aqsha tústi. Isimiz alǵa basty. Bizdiń aımaqta kıim tigetin úsh fabrıka bar. Biz solarmen shartqa otyryp, bolashaq mamandarymyzdyń ýaqytynyń 60 paıyzyn sonda ótkizetin dárejege jettik. – Dýaldyq tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý júıesine osylaısha jol ashtyq deısiz ǵoı?! – Kezinde Elbasymyzdyń tikeleı tapsyrmasymen Bilim jáne ǵylym mınıstrinen bastap beldi mamandar Germanııa men Ońtústik Koreıanyń osy saladaǵy tájirıbesin elimizge alyp keldi. Búgin biz aıtyp júrgen dýaldyq tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berýdiń ulttyq júıesi elimizde solaı paıda boldy. Biraq, bizdiń aımaqta oǵan jumys berýshi tarap múddeli emes. Biz múddelimiz. Máselen, Germanııada nemese Avstrııada belgili fabrıka atalmysh oqý júıesine sáıkes óz stanogyn kolledjdiń sheberhanasyna ornatyp, bolashaq mamandardy soǵan jumys isteýge beıimdeıdi. Osy turǵydan kelgende bizdiń kemshin túsip jatqan jaıymyz bar. Jańadan saılanǵan Parlament Májilisiniń depýtattary muny retteıtin zań qabyl­daýy kerek. Al ázirge biz álgi fabrı­kalardyń, atap aıtqanda, «Glasman» fabrıkasynyń esigin amalsyzdan tozdyrýǵa májbúrmiz. – Aýdıtorııada dáris alyp, óndiriste ónimdi jumys isteýi úshin de oqýshylarǵa jaıly jataqhana kerek ekeni daýsyz... – О́te jandy jerge tıgen saýal boldy. Talǵar qalasyna kirer aýyzda birden kózge uratyn úlken sary ǵımarat tur. Sol bizdiń 480 oryndyq jataqhanamyz bolǵan eken. «Bolǵan eken» degen sebebim, 1994 jyly jataqhana 40 myń teńgege satylyp ketipti. Sonymen, bizde qazir jataqhana joq. Oqý­shylarymyz úsh aýdannyń: Ile, Eńbekshiqazaq, Talǵar aýdanda­rynyń aýmaǵynan avtobýs­pen qatynap oqıdy. Kóbisi 60 shaqy­rymdaı joldy artqa tastap kelip sabaqqa úlgerip júr. Keıbiri osyn­daǵy aǵaıyn-týystarynyń úıinde, keıbiri páter jaldap turady. – Bulaısha alystan qatynap oqý balanyń sabaq úlgerimine keri áserin tıgizbeı me? – Soǵan qaramastan, bizde áskerı tártip ornatylǵan. Bala kolledjdiń aýlasyna tańǵy saǵat 8.00-de kirýi kerek, Ánuranymyzdy oryndap alyp, deneshynyqtyrý jattyǵýymen aınalysady. 8.30-da sabaq bastalady. Jasóspirimder tár­bıesi muqııat bolýdy talap ete­di. Sondyqtan da top jete­k­shileri 15.00-de sabaq bitken soń alysqa baratyn balalardy av­tobýstarǵa otyrǵyzyp, jolǵa sal­yp jiberedi. Kóz jazbaı baqylaýda ustaıdy. Jasy 18-ge tolmaǵan óskinderdi bir sát te nazardan tys qaldyrýǵa bolmaıdy. Al endi kolledjdegi ishki tárbıe jumysynyń aýqymy týraly aıtar áńgime óz aldyna bir tóbe. Jumysshy kadrlar elimizge qaı kezde de kerek bolǵan, kerek bola beredi de. Úlken kóshege «Maman­dyǵym – maqtanyshym!» degen bılbord ildik. Nasıhattaý da kerek. Jumysshylardy kótermeleý isi azdaǵan úzilisten soń qaıta qolǵa alyna bastaǵany qýantady. – Memleket tarapynan kásip­tik-tehnıkalyq mamandyq ıe­lerin daıyndaý isine áli de kóńil bólý kerek shyǵar? – О́te durys aıtasyz. Ol úshin aldymen sala boıynsha keń kólemde monıtorıng jasalǵany abzal. Arnaıy zań shyqqanǵa deıin elimizdegi barlyq salalyq kolledjderdiń qanshasy paıdaly, qanshasy paıdasyz degen saýaldama tóńireginde saraptama júrgizilse tipten quba-qup. Sonda ǵana memlekettiń bıýdjetten bólingen aqshasynyń tıisti jerine qanshalyqty tóteleı jetip jatqany anyqtalady. Mem­leket kásibı bilim berý úshin bir balaǵa úsh jylda bir mıllıon teńge jumsap otyr. Al ol bala erteń oqýdy bitirip alǵan soń jumyssyz júredi. Sol jón be? Kásibı turǵydaǵy saraptaý qajet dep otyrǵanym sol. Búgingi biz tárbıelep jatqan jumysshy kadrlardyń bolashaq dańǵyl joly sonda ǵana kóz aldymyzda aıqyndala túspek. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Talǵat SÚIINBAI, «Egemen Qazaqstan». ALMATY. Sýretterdi túsirgen Nurmanbet QIZATOV.