Tobyl-Torǵaı tynysy

Ilkimdi ister legi

Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «100 naqty qadam» Ult Josparyn júzege asyrý elimizdi armanyna adastyrmaı jetkizetin temirqazyq dese bolady. Ol júzege asyrylǵanda Elbasy aıtqandaı, Qazaqstannyń memlekettiligi nyǵaıady, qandaı da kúrdeli kezeńnen senimdi ótýge múmkindik týady. Ol úshin «100 naqty qadamda» qamtylǵan máseleler boıynsha naqty jumystar júrgizilýi tıis. Qostanaıdaǵy óńirlik kommýnıkasııalar qyzmetinde brıfıng ótkizgen oblys ákimi Arhımed Muhambetov  osy baǵytta aımaqtaǵy atqarylyp jatqan jumystarǵa sholý jasady. Memlekettiń tujyrymdalǵan baǵyt-baǵdarynyń nátıjesi mem­lekettik qyzmetshiler jumysynan kórinbek. Sondyqtan Qostanaı oblysynda da zamanaýı, kásibı jáne avtonomdy memlekettik  apparat qalyptastyrýǵa talaptaný isi aldymen mamandar daıyndaýǵa basa kóńil bólýden bastaldy. Osy turǵyda «Memlekettik qyz­met tý­raly» jáne «Sybaılas jem­qorlyqqa qarsy is-qımyl týraly» zańdarǵa sáıkes memlekettik apparat qyzmetiniń tıimdiligin kóterý jumystary júrgizilip otyr.  «Is tetigin kadr sheshedi» degen qanatty sózdiń maǵynasy qaı ýaqytta da ózgermeıdi. Áńgime mamandar bi­liktiligin kó­terýde bolsa kerek. Osy jyldan bastap memlekettik qyzmetshilerdi irikteýdiń úsh satyly júıesi en­gizildi. Memlekettik qyzmetke talpynǵandardyń testi­leýden 58,4 paıyzy ótti. Bul – joǵary kórsetkish. Sonymen qa­tar, memlekettik qyz­metshilerdiń bilimin únemi kóterip otyrý júıe­sin júzege asyrý maqsatynda 2016 jyly 949 mamandy oqytý jos­parlanǵan. Onyń arasynda 42 qyzmetshi Memlekettik basqarý akademııasynan bilim alatyn bolady. Reformaǵa sáıkes zań ústemdigin qamtamasyz etý úshin oblysta jer­gilikti polısııa  jumysyn bastady. Qoǵamdyq tártipti qorǵaý, jol qaýipsizdigin qamtamasyz etý jáne quqyq buzýshylyqtyń aldyn alý jumystaryn qamtamasyz etý úshin oblysta jospar jasalyp, jergilikti polısııanyń jumysyna aqparattyq qoldaý jasaldy. Onyń óńirdegi qylmystyń azaıýyna septigi tıdi.  Eki aıdyń ishinde ótken jyldyń sáıkesti merzimimen salystyrǵanda jasóspirimder qylmysy 6,1 paıyzǵa, buzaqylyq – 30 paıyzǵa, jol-kólik oqıǵasy 19,2 paıyzǵa kemidi. Ákimshilik zańnamany buzýdyń anyqtalýy 14 paıyzǵa artty. Po­lı­sııa jumysynyń móldirligin qamtamasyz etý maqsatymen ishki ister departamenti janynan etıka­lyq normalardy buzǵan  polıseıler áreketine azamattar jazǵan aryz­dardy qaraıtyn sabaǵattyq-keńesshi organ quryldy. Aýyl sharýashylyǵy maq­sa­tyndaǵy jerlerdi tıimdi paıdalaný jáne naryq aınalymyna túsirý ekonomıkany damytý baǵyttarynyń biri bolyp sa­na­lady. Qostanaı oblysy ag­rarlyq aımaq bolǵandyqtan, mu­nyń mańyz­dylyǵy arta túsedi. Oblysta aýyl sharýashylyǵyna paı­dalanatyn 10,5 mıllıon gektar jer bar. Búginge deıin sonyń 45 myń gektary jekemenshikke satyldy. Jyl ortasyna deıin  316,8 myń gektar bolatyn 257 jer ýchaskesin ýaqytsha paıdalanýǵa usyný úshin 5 konkýrs ótkiziletin bolady. Strategııalyq ınvestorlar tartý oblys ekonomıkasyn damytý­dyń mańyzdy qyryna aınalmaq. 2015 jyly aldyńǵy jyldarǵa qa­raǵanda oblys ekonomıkasyn ınvestısııalaý 16 paıyzǵa kemigen bolatyn. Osyǵan qaramaı  bıyl ósý qarqynyn ulǵaıtýǵa senim bar. Jyl basynan bergi eki aıdyń ishinde oblys ekonomıkasyndaǵy tabystyń ósýi 10,6 paıyzǵa artty. Al ortasha respýblıkalyq kórsetkish 4,1 paıyzdy ǵana quraıdy. Taıaý ýaqytta oblysta  ınvestor tartý jumysynyń jospary jasalady. Negizi, mundaı jumystar boıynsha oblysta jaqsy tájirıbe burynnan da  bar. «SaryarqaAvtoProm» mashına qurastyrý zaýyty avtomobıl ónerkásibin damytý maqsatynda  CMC, IVECO, PeugeotCitroen kompanııalarymen birlesip 8 mańyzdy qujatqa qol qoıǵan bolatyn. Qos­tanaı qalasynda ındýstrııalyq aımaq qurýǵa bıýdjetten 2 mıllıard teńgeden asa qarjy bólinedi. Indýstrııalyq aımaqtyń ekinshi satysynda óndiristiń ózge sala­laryn damytý, mysaly, jeńil, tamaq, toqyma ónerkásipterin damy­­typ jáne plastık óndirýge kezek beriletin bolady. Oblysta shıkizat óndirisin óńdeý  baǵytyna basymdyq berý maq­satynda ınvestorlar izdeý, tartý jumystary úzilmek emes. Qazaqstan-Qytaı kezdesýleri aıasynda Qostanaı óńirinde ystyq brıkettelgen temir óndirý zaýyty men suıytylǵan tabıǵı gaz keshenin   salý kelisimine qol jetti. Qytaı ınvestorlarymen zyǵyr ósirip, óńdep jáne satý jobasy da daıyndalyp jatyr. Zyǵyr ósirý úshin Naýyrzym aýdanynan 203 myń gektar qunarly jer bólinetin bolady. Aımaq basshysy kórshi Reseımen qatar jatqan Qostanaı oblysy úshin ınvestor tartýdyń zor múmkinshiligi ekenin aıtty. Qazirdiń ózinde Reseı bıznesmenderimen keramıkalyq plıtalar, jylyjaı keshenin jáne polıgrafııalyq óndiris salýdyń birqatar  jobalary jasalýda. Qostanaı aýyl sharýashylyq­ty oblys bolǵanymen et óndirisi kóńil toltyrmaı kelgeni aqıqat. Et óndirisi men ony óńdeýdi jolǵa qoıý maqsatynda Aqtóbe, Qostanaı jáne Batys Qazaq­stan oblystary jáne Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi arasynda et baǵytyndaǵy mal sha­rýa­shylyǵyn damytýdyń oblys­aralyq kooperasııasyn qurý jó­nin­degi jospar jasaldy.  О́tken jyly Qarabalyq aýdanyndaǵy «Terra» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi 3400 bas iri qaraǵa ar­nalǵan birinshi kategorııadaǵy bordaqylaý alańyn saldy. Atal­ǵan kelisim boıynsha Qarasý aý­danyndaǵy «Qaraman-K» jáne Qamysty aýda­nyndaǵy «Altyn­sarıno» sharýashy­lyqtaryndaǵy bordaqylaý alańdaryn da damytyp, birinshi kategorııaǵa jetkizý júzege asady. Et klasteriniń qurylýy salany taıaý bolashaqta ınnovasııa­lyq jolmen damytýǵa, oblystaǵy búgingi qyryqtan asatyn borda­qylaý alań­daryn barynsha keńeıte túsýge, et óndirisi  kóleminiń jos­pardaǵy aýqymyn ıgerip, iri qara etiniń  eksporttyq áleýetin jylyna 3000 tonnaǵa, bolashaqta 5600 tonnaǵa deıin jetkizýge jol ashady. Et klasterin memlekettik qoldaý maqsatynda  «Tobyl ÁKK» aksıonerlik qoǵamy 400 mıllıon teńge bólýdi josparlap otyr. Etpen qatar oblysta sút ón­dirisi, ony óńdeý jelileriniń teh­­­no­­logııasyn jańǵyrtý isi de jolǵa qoıylyp keledi. О́tken jyly Qostanaı aýdanyndaǵy «Sadchıkovskoe» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginde  táýligine 5 tonna qaımaq, aıran, ıogýrt daıyndaıtyn seh paıdalanýǵa berildi. Rýdnyı qalasynda «Lıder-2010» sút zaýyty jylyna 6,8 myń tonna sút jáne sút ónimderi jelisin iske qosty. Ekonomıkanyń shıkizattyq emes sektoryndaǵy orta bıznes lıderin qoldaýǵa baǵyttalǵan «Ulttyq chempıondar» bastamasyn júzege asyrý baǵdarlamasyna  qatysýǵa oblysta 10 kásiporyn nıet bildirgen edi. Solardyń arasynan «Baıan sulý» kondıter fabrıkasy chempıondar qatarynan oryn aldy. Arhımed Begejanuly óńirde týrızmdi damytýǵa múmkindikterdiń jetkilikti ekenine de toqtaldy. Ázirge 4 joba júzege asyrylady. Oǵan quıylatyn ınvestısııa kólemi 160 mıllıon teńgeni quraıdy. Bul úshin Qostanaı qalasyndaǵy «Medeý» qonaq úıi jańǵyrtylady, «Molto» demalys bazasy salynady, Taran aýdanyndaǵy «Zolotaıa rybka» týrıstk bazasy keńeıtiledi. «Sosnovyı bor» sanatorııinde memleket-jekemenshik áriptestigi negizinde júzege asatyn quny 1 mıllıard teńge bolatyn qosymsha kýrorttyq keshen qurylysy bas­talmaq. 2016-2017 jyldary jyl boıy jumys isteıtin shańǵy-roller dańǵylyn, sportshylar aıaldaıtyn úıler salý  josparda tur. Ekonomıkany damytýdyń ná­tı­jesi áleýmettik salany kó­te­rý­den kórinedi. Osy salada daǵdarysqa qarsy jumys­tar da belsendi júrgizilip keledi.  Qos­tanaı, Lısakov, Jitiqara qala­lary men Zatobol kentinde jylýmen, aýyz sýmen qamtamasyz etý isin nesıeleýge 3,7 mıllıard teńge qosymsha bólindi. Injenerlik júıelerdi jańǵyrtý isine bıýdjetten tys qarjy kózderin izdestirý jumystary nátıjesin bergendeı. Eýropa qaıta qurý jáne damý bankimen yntymaqtastyq arqasyn­da jylý júıelerin jańǵyrtý jumysy úshin «Kostanaıskaıa TEK» kom­mýnaldyq kásipornyna 6,1 mıllıard teńge, aýyz sýmen qamtamasyz etý, qubyrlar júıesin burý jumy­syn júrgizetin «Qostanaı-Sý» kásip­oryna 3,2 mıllıard teńge qarjy bólindi. Ekonomıkanyń damýyna kólik ınfraqurylymynyń tıgizer áseri orasan. Jol – tirliktiń  kúre­tamyry. 2016 jyly osy salaǵa 18,9 mıllıard teńge bólindi. Sonyń 7 mıllıard teńgesi tek Qostanaı qalasyndaǵy jol­dardy jóndeýge jumsalady. Qostanaı qalasyndaǵy Tobyl ózeninen ótetin kópirge  quny 3 mıllıard tura­tyn jańǵyrtý jumystary  bıyl aıaqta­lady. Bolashaǵy birtutas ult reformasy boıynsha  oblys óńirinde «Máńgilik El», «Úlken el – úlken otbasy», «Meniń elim» jobalary júzege asyrylyp jatyr. Oblysta ultaralyq jáne konfessııaaralyq qatynastardy nyǵaıtyp, biriktire túsetin 268 qoǵamdyq kelisim keńesteri bar, onyń beseýi bıyl quryldy. Qazaqstan halqy Qos­tanaı oblystyq Assambleıasy janyndaǵy ǵylymı-saraptama toby belsendi jumys isteıdi. Mektepter men oqý oryndarynda tarıhı-ólketaný, jaýyngerlik jáne eńbek dańqy, tarıhı-mádenı, etnografııalyq, áskerı-patrıottyq, memorıaldyq 146 qoǵamdyq mýzeı, 9 ulttyq mádenı ortalyq, 64 respýblıka zaly jumys istep tur. Ústimizdegi jyldyń basynan beri barlyq deńgeıdegi ákimderdiń  jurtshylyqpen 612 esepti kezdesýi ótti, oǵan 56 myń azamat qatysty. Turǵyndardan 1355 suraq tústi. Adamdar­dyń suraqtary men usynys­tary aldaǵy atqarylar jumystarǵa muryndyq  bolary belgili, sondyqtan ákimdikterde onyń jospary da jasaldy. О́zin ózi basqarýdyń jergilikti bıýdjetin engizý jumystary júrgi­zilip keledi. Jergilikti ózin ózi basqarý qyzmetin is júzine asyrý úshin qarjynyń túsimi men shyǵyndar jospary 322 mıllıon teńge kóleminde bekitildi. Memlekettik sheshimderdiń mól­dirligin qamtamasyz etetin, halyq pen atqarýshy bılik arasynda kópir bolyp sanalatyn oblystyq jáne 20 aýdandyq, qalalyq qoǵamdyq keńester qurylyp, jumysyn bas­tap ketti. Baspasóz máslıhatynda ákim oblys óńirinde atqarylyp jat­qan jumystarǵa keńinen taldaý jasap, jýr­nalısterdiń suraq­taryna ja­ý­ap berdi.

Baspanaly bolý baqyty

Qostanaı óńirinde birneshe joba boıynsha turǵyn úı salynady

«О́z úıim – óleń tósegim» degendeı, árkimniń basynda baspanasy bolmasa, onyń kóńili de orta tartyp turady. Qos­tanaı qalasy keńeıip, qanatyn jaıyp keledi. Qalanyń syrt aımaqtarynan shaǵyn turǵyn aýdandar túse bastady. Mysaly, buryn Qostanaı-2 bóligi qa­ladan bólek jatatyn, shamaly ǵana úı bolatyn. Eki ortada «AgromashHoldıng» mashına qurastyrý zaýyty turatyn. Qa­zir bul turǵyn aýdanǵa jetkenge deıingi bos dala bıik úıler men kottedjder alaptaryna aı­nalǵan. Soǵan oraı ol jerden qazaq orta mektebi, Nazarbaev zııat­kerlik mektebi tústi. Endi ol jerde ındýstrııalyq aımaqtyń qurylýyna oraı bolashaqta túrli óńdeý kásiporyndary, saýda, demalys oryndary salynatyn bolady. Turǵyn úıler boı kóterip, qalanyń bul shalǵaıyn jandandyryp, gúldendirip jiberdi. Sondaı-aq, qalanyń oń­tústik bóliginde de kóp qabat­ty úıler qurylystary bıik­tep, turǵyndardyń qonys toıy kóbeıdi. Sońǵy jyldary Qostanaı oblysynyń ortalyǵy men qalalarynda turǵyn úı salý jobalary jasaldy. Ol úshin «Báıterek» UBH» aksıonerlik qoǵamy men turǵyn úı salý jónindegi yntymaqtastyq memorandýmyna qol qoıyldy. «Áýejaı» shaǵyn aýdanynda jalpy kólemi 82,5 myń sharshy metr úı salý úshin jer ýchaskelerin bólý pysyq­taldy. Osy shaǵyn aýdannan jer alǵan 1800-ge jýyq otbasy óziniń turǵyn úı jaǵdaıyn jaqsartatyn bolady. Memleket-jekemenshik árip­testigi negizinde «Eýrazııalyq top» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigimen áleýmettik qol­daý jónindegi memorandýmǵa qol qoıyldy. Sonyń aıasyn­da alpaýyt kompanııa turǵyn úı qurylysyna 2,2 mlrd. teńge ınvestısııa salady. Atal­­­­­­­ǵan qarajatqa bıyl Eý­razııalyq toptyń quramyna kiretin Sokolov-Sarybaı ken óndirý birlestigi, «Alıýmınıı Kazahstana» kásiporny fılıa­lynyń jumysshylary tura­tyn Rýdnyı, Lısakov qalalary men Kachar kentine 2 turǵyn úı jáne jalpy kólemi 14 myń sharshy metr bolatyn 2 jataqhana salynbaq. Osyndaı tıimdi shart­tyń arqasynda 250 kenshi otbasy baspanaly bolady. Daǵdarysqa qarsy shara­lar sheńberinde Úkimet ja­ńa­­­­dan salynǵan turǵyn úı­ler­diń ınjenerlik ınfra­qury­lymdary úshin 2 mıllıard teń­ge­den astam qarjy bóldi. «Qazaqstandyq ıpotekalyq kom­panııa» aksıonerlik qo­ǵa­my­nyń baǵdarlamasy boıynsha qostanaılyqtar bas­panaly bolyp qalady. Bıyl odan bólin­gen 1,5 mıllıard teńgege oblys ortalyǵynan 14 myń sharshy metr turǵyn úı salynady. Memleket-jekemenshik áriptestigi negizinde «Báıterek development» aksıonerlik qoǵamy Qostanaıdan quny 6,6 mıllıard teńgege túsetin 43,8 myń sharshy metr úı qurylysyn josparlap otyr. Sonymen birge, «Báıterek» UBH» AQ-tyń oblıgasııasyn shyǵarý arqyly Turǵyn uı qurylys jınaq banki­niń salymshylary úshin nesıelik turǵyn úı qurylysyn salý jalǵasady. Ol úshin 3 mıllıard teńge qarajat bólindi, ol 37 myń sharshy metr baspana ıe­lerin tappaq. Jalpy, Qostanaı qalasynyń shaǵyn turǵyn aýdandarynda barlyǵy 470 myń sharshy metr úı paıdalanýǵa beriletin bolady, bul 7,5 myńdaı páter degen sóz. Turǵyn úıler kóterilgen ár shaǵyn aýdan bir el sekildi, oǵan balabaqsha, mektep, densaýlyq beketteri, mashına turaqtary men saıabaqtar salynatyny ta­ǵy da zańdy kórinis. Al jalpy Qostanaı oblysy boıynsha «Qoljetimdi baspana» baǵ­dar­lamasy men «Baıterek development» aksıonerlik qoǵamy jelisi boıynsha 28 úı salynady. 1978 adam baspana qýanyshyn se­zinedi. Úı salý – damýdyń, eko­nomı­kalyq qýattylyqtyń nyshany.

Kásipkerlik kókjıegi

Oblysta óz bıznesin bastaǵandarǵa shaǵyn nesıe berý isi jandanyp keledi

Sarykól aýdanynyń ortaly­ǵyndaǵy avtomobılderge qyzmet kórsetý stansasyn barlyǵy biledi. Qar erip, laısań bolǵaly Almas Ǵaısenovtiń bul stansasyna mashınasyn jýdyrýǵa kelgenderdiń legi kóbeıdi. Qazir joldan ótip bara jatqandar da osy stansaǵa toqtaıdy, mashınasynyń o jer, bu jerin qaratyp alady. Kezektiń kóbeıýi, mashı­nalardyń kóp kelýi kásipker úshin tabys ekeni beseneden belgili. Almas Ǵaısenov 2014 jyly jumyspen qamtý ortalyǵyna baryp, óziniń oılap júrgen is týraly aıtyp, Aýyl sharýashylyǵyn qarjylaı qoldaý qoryna joldama aldy. Avtokólikterge tehnıkalyq qyzmet kórsetý stansasyn ashý jobasyn júzege asyrý úshin qajetti qujattar jınap, bıznes-josparyn jasady. Sol jyldyń ortasyna qa­raı «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy boıynsha 3 mıllıon teńge shaǵyn nesıe al­dy. – О́zim Z.Aldamjarov atyn­daǵy Qostanaı áleýmettik-tehnıkalyq ýnıversıtetiniń zań fakýltetin bitirgenmin. Aýylǵa kelgen soń, zań­gerlikten basqa ne isteýge bolatynyn zerttedim. Bastamalarym kóp boldy. Biraq sonyń barlyǵyna qarjy bolmasa eshteńe de shyqpaıdy. Meniń basqa aqsha alatyn jerim joq. Shaǵyn nesıeni men qazir ázildep «kókem» deımin. «Kókemniń» arqasynda eski ǵımaratty jańǵyrtyp, jóndep, onda mashınalarǵa tehnıkalyq qyz­met kórsetetin stansa, ıaǵnı mashı­na jýatyn, dońǵalaq aýystyratyn oryn jasadym. Stansanyń aınalasyna jol salyp, qubyrlar júrgizdim. Avtokólikterge qyz­met kórsetetin jabdyq satyp aldym. Qarjy tolyǵymen jetti, – deıdi Almas Serikuly. Qostanaı oblysynda shaǵyn nesıeniń ózine de, memleketke de ákeler paıdasyn sezinip júrgen jas kásipker tek Almas emes. Jitiqara qalasynda shashtaraz bolyp isteıtin Dınara Tileýova ótken jyly «Jumys­­­pen qamtýdyń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy boıynsha 1 mıllıon 300 myń teńge shaǵyn nesıe aldy. – Shaǵyn nesıeniń arqasynda ishi de, syrty da tozyp turǵan shashtarazdy ıesinen satyp aldym. Nesıeni bes jylda qaıtaratyn bolamyn. О́z tabysyma shashtarazdy jóndep, qajetti jabdyqtardy da jańartyp, satyp alamyn. Ony Jitiqara qala­syndaǵy eń úzdik sulýlyq salonyna aınaldyramyn, barlyǵy da kásipkerdiń izdenisine baılanysty, – deıdi Dınara Tileýova senimmen. Oblys óńirinde mundaı my­saldardy kóptep keltirýge bo­lady. Bıyl oblysta is bastaǵan jas kásipkerlerge arnap shaǵyn nesıe úshin 3,2 mıllıard teńge qarjy bó­lindi. Bul 2015 jylǵa qaraǵanda 3 esedeı kóp. «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy boıynsha kásipkerlik bastamasy bar, isin ashqysy keletin belsendi adamdar úshin memleket 1,3 mıllıard teńge qarjy qarastyryp otyr. Munyń syrtynda «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasynyń qarjylandyrý resýrsynan, «Damý» kásipkerlikti damytý qorynan jáne oblys bıýdjetinen monoqalalar men aýyldaǵy shaǵyn kásipkerlikti qoldaý úshin 1,6 mıllıard teńge kóleminde qarjy tartylatyn bolady. Sonymen qatar, «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy aıasynda bul maqsatqa 169 mıllıon teńge bólindi. Bıyl oblysta shaǵyn nesıeleýdiń qalyptasqan mehanızmderinen bólek, memlekettik baǵdarlamalar aıasynda kásipkerlikti qarjylaı qoldaýdyń eki qanatqaqty jobasy júzege asyrylmaq. Oǵan oblys bıýdjetinen 800 mıllıon teńge bólinbek. Betti daıyndaǵan «Egemen Qazaqstan» gazetiniń Qostanaı oblysy boıynsha menshikti tilshisi  Názıra Járimbetova