ASTANA. 14 sáýir. Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Islam yntymaqtastyǵy uıymynyń XIII sammıtine qatysty. Bul týraly akorda.kz-ke silteme jasaǵan egemen.kz tilshisi habarlady.
Bıylǵy sammıt «Birlik pen yntymaq ádilettilik pen beıbitshilik úshin» degen taqyrypen ótti. Oǵan uıymǵa múshe 56 eldiń ókilderi, sonyń ishinde 30-dan asa memleket pen úkimet basshylary qatysty.
Is-sharaǵa qatysýshylarǵa arnaǵan sózinde Qazaqstan Prezıdenti Islam yntymaqtastyǵy uıymyna múshe memleketter úshin ózekti máselelerdi sheshýdiń mańyzdylyǵyn atap ótti. Olardyń qatarynda jahandyq adamı damý ındeksiniń eń tómengi kórsetkishteri, bilim berý jáne medısınalyq qyzmetterge qoljetimdiliktiń tómendigi aıtyldy. Nursultan Nazarbaevtyń pikirinshe, osy qıyndyqtar Islam álemindegi kóptegen elderdiń damýyn barynsha tejeıdi.
Bul rette Memleket basshysy musylman úmbeti úshin basty qaýip ishki janjaldar men qaqtyǵystar ekenine toqtaldy. Atap aıtqanda, Islam yntymaqtastyǵy uıymyna múshe 11 memleket osyndaı qıyndyqty bastan ótkerýde. Jýyqta ǵana órkendi el sanalǵan Lıvııa, Sırııa sııaqty memleketterdiń oırany shyqty, Irak soǵystyń saldarynan qatty kúızelýde. Islam álemi sýnnıt jáne shııt bolyp bóliný qaýpiniń aldynda tur. Nursultan Nazarbaev buǵan jol bermeý qajettigin atap kórsetti.
Qazaqstan Prezıdenti musylman elderiniń ishinde bir-birine qarsy áskerı bloktar qurý ıdeıasyna da jol bermeý kerektigin, bul esh paıda bermeıtin, bolashaq turaqtylyqqa balta shabatyn áreketter ekenine nazar aýdardy.
Nursultan Nazarbaev ıslam álemi elderiniń jappaı qarýlaný básekesine túsýi, ásirese jahandyq ıadrolyq qarýdy taratpaý rejımin buza otyryp jantalasýy múldem aqylǵa syımaıtynyn aıtty. Qazaqstan Taıaý Shyǵysta ıadrolyq qarýdan azat aımaq qurýdy jaqtaıdy.
Memleket basshysy búginde Islam yntymaqtastyǵy uıymyna múshe 15 el halyqaralyq lańkesterdiń qysymyna ushyraǵanyn aıtyp, sonyń kesirinen san mıllıon musylman úmbeti álemniń ár qıyrynda janyna saýǵa surap, jaıly ómir izdegen bosqynǵa aınalýǵa májbúr bolǵanyna toqtaldy.
Qazaqstan Prezıdenti lańkestikten birinshi kezekte musylman álemi elderiniń ózderi zardap shegetinin, apta saıyn eshbir jazyǵy joq ondaǵan adam lańkestik shabýyldardyń qurbanyna aınalyp otyrǵanyn aıtty.
Nursultan Nazarbaev álemde ártúrli din ókilderi men san alýan mádenıet ıeleri beıbitshilik pen kelisimde ómir súrip jatqan talaı musylman elderi bar ekenine nazar aýdardy. Qazaqstan Prezıdenti 17 konfessııa men 100-den astam etnos ókilderi birtutas azamattyq ultqa aınalǵan bizdiń eldi buǵan mysal retinde keltirdi.
Memleket basshysy bizdiń respýblıka ózara jaýapkershilik pen qoldaýdyń ulttyq modelin tabysty damytyp jatqanyn, onyń eń basty tetigi Qazaqstan halqy Assambleıasy ekenin atap ótti. Buǵan qosa, 15 jyldan beri bizdiń jerimizde Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń sezi ótip keledi.
Qazaqstan Prezıdenti árbir memleket pen qoǵamnyń eń basty mindeti retinde ishki tutastyqtyń mańyzdylyǵyn aıtty. Osyǵan baılanysty Nursultan Nazarbaev Sırııada araz toptardyń arasynda dıalog ornaı bastaǵanyna, Islam yntymaqtastyǵy uıymy ondaǵy bitim úderisine qoldaý bildirýi qajettigine nazar aýdardy.
Nursultan Nazarbaevtyń aıtýynsha, Qazaqstan kóptegen elderdegi janjaldardy retteýge qatysyp, beıbit ómirge oralýyna qolǵabys etip keledi. Máselen, elimiz Iraktaǵy bitimgershilik mıssııaǵa belsene qatysty, Aýǵanstanǵa kómek qolyn sozdy jáne Irannyń ıadrolyq baǵdarlamasy tóńiregindegi problemany sheshýge atsalysty. Qazaqstannyń bastamasymen jáne BUU-nyń qoldaýymen Nıý-Iork pen Astanada beıbitshilikti jáne terrorızmge qarsy is-qımyldy qoldaǵan halyqaralyq forýmdar ótti.
Memleket basshysy ıslam men progress uǵymdary qatar júrýi kerektigin aıtty. Birinshiden, Uıymǵa múshe elderdiń Saýda-ekonomıkalyq jáne tehnıkalyq yntymaqtastyq jónindegi bas kelisimin dáıekti túrde júzege asyryp, erkin saýda aımaǵyn qurǵan jón. Ekinshiden, «Islam ınfraqurylymdyq yqpaldastyǵy» strategııalyq jobasyn jasap, júzege asyrýymyz qajet. Úshinshiden, energııanyń balamaly kózderi, bıotehnologııalar, materıaltaný sekildi baǵyttardyń qarqyndy damýyn eskerip, 2017 jyly Astanada Islam yntymaqtastyǵy uıymynyń ǵylym men tehnologııa jónindegi sammıtin ótkizý usynyldy.
Qazaqstan Prezıdenti Islam yntymaqtastyǵy uıymy aldynda turǵan mańyzdy maqsat Uıym aıasynda lańkestikke qarsy turýdyń sharalar keshenin jasaý ekenin aıtty. Bul rette Nursultan Nazarbaev lańkestik aktiler jóninde birjaqty ǵana jarııalanyp jatqanyna jáne sonymen baılanysty ıslamofobııaǵa aıryqsha nazar aýdaryp, osy máselege arnalǵan turaqty jumys isteıtin forým qurýdy usyndy.
Sońynda Nursultan Nazarbaev sammıt barysynda aıtylǵan bastamalar tabysty júzege asyrylady dep úmittenetinin jetkizdi.
Sammıt qorytyndysy boıynsha «Islam yntymaqtastyǵy uıymy – 2025: Is-qımyl baǵdarlamasy» dep atalatyn 10 jyldyq strategııalyq qujat pen ózge de ózekti máselelerge qatysty qararlar qabyldaý josparlanyp otyr.
Sonymen qatar, qorytyndy kommıýnıke jobasyna Qazaqstan usynǵan birqatar halyqaralyq bastamalar kirdi.
Talǵat Raıymbek.
Derek, foto: akorda.kz.