Bir kúni jumysqa qala turǵyny Ultaı Ismaılova telefon shalyp, qolynda Uly Otan soǵysy jyldary sanıtarlyq poıyzda medbıke bolǵan aqtóbelik jas qyzdyń jazyp qaldyrǵan estelik qoljazbasy bar ekenin jáne ony jurtshylyq nazaryna usyný úshin mýzeı qoryna tapsyrǵysy keletinin aıtty. Apaı qoljazbada jas medbıke qyzdyń soǵys jyldary sanıtarlyq poıyzda qyzmette júrgen kezdegi basynan keshirip, kózimen kórgenderi baıandalǵanyn jetkizdi.
Bul estelik qoljazbanyń mańyzynyń joǵary ekenin túsinip, tez arada qolyma alyp, oqyp shyqqym keldi. Sondyqtan Ultaı apaıdyń úıine baryp, ózimen kezdesip, qoljazbanyń qalaı qolyna túskenin jáne ony jazǵan medbıke týraly tolyq bilýge asyqtym. Onyń da sáti tústi.
Aqtóbe qalasynyń «Máskeý» shaǵyn aýdanyndaǵy úılerdiń biriniń esiginen meni jyly shyraımen, kúlimdep qarsy alǵan U.Ismaılova Qazaqstannyń eńbek sińirgen muǵalimi, 40 jyl qazaq tili men ádebıeti pánderinen óskeleń urpaqty bilim nárimen sýsyndatqan ulaǵatty ustaz bolyp shyqty. Ol Shalqar aýdanynda, odan keıin qaladaǵy №33 orta mektepte muǵalim bolǵan eken. Estelik qoljazbany jazyp qaldyrǵan 1942 jyly 17 jasynda maıdanǵa medbıkeler daıarlaıtyn kýrsty bitirgen soń ózi suranyp sanıtarlyq poıyzda medbıke bolǵan Nınel Solonına atty jas qyz kórinedi.
U.Ismaılovanyń qolyna bul qoljazba on jyldaı buryn túsipti. Bir kúni oqýshysy «kórshi áje berdi, muǵalimińe aparyp kórset» dep eskirgen dápter alyp keledi. Ulaǵatty ustaz dápterdi oqı kele, onyń Uly Otan soǵysy jyldary jazylǵan qoljazba ekenin túsinip, osynshama jyl qyzǵyshtaı qoryp, saqtaǵan. Búginge deıin qolynda saqtap kelgen qoljazbany oblystaǵy birden-bir kóneniń kózi – eski jádigerler saqtalatyn oryn ári nasıhat ortalyǵy mýzeıge tapsyrýdy jón sanaıdy.
Estelik qoljazbada Nınel Solonınanyń soǵysta jaralanǵandar tıelgen sanıtarlyq poıyzda medbıke bola júrip, óz basynan keshirgen aýyr da jantúrshigerlik oqıǵalary tizbektelip, baıandalǵan. Sum soǵystyń bastalǵanyn asa aýyr tebirenispen qabyldaǵan názik jan ákesi men ógeı anasynan jyraqta júrgende, fashısterdiń qolynan zardap shegip, qatty jaralanyp ólim aýzynda jatqan qyzyl áskerlerdi emdep, jaraqattaryn tańyp, olardyń kóńilderine medeý bola bilgen.
Nınelmen birge sanıtarlyq poıyzda kóptegen jas qyzdar qyzmet atqarǵan. Kún-tún damyl tappaı vagon ishterin tazalap, jaralylardyń jaraqattaryn tańyp, asa aýyr jaraqatpen túskenderdi ýaqytsha em-domyn jasap, jolda kezdesken sanıtarlyq stansalar men pýnktterge zembildermen túsirip, aýrýhanalarǵa tapsyryp otyrǵan. Keıbireýleriniń janynda túni boıy otyryp, olardyń kózderi uıqyǵa ketkenshe jaraqattarynyń janyna batpaýy úshin qoldarynan kelgeninshe kómekterin aıamaǵan.
Jas medbıkeni sanıtarlyq poıyzdyń №14 vagonyna jaýapty etip bekitedi. Birde Nıneldiń vagonyna jaraly barlaýshy jaýynger túsedi. Denesi, bet-álpeti uıyǵan qan. Nemister ony ustap alyp, aıamaı jábirlep, tirileı órteý úshin saraı ishine otqa tastaǵan. Partızandar ony ot ishinen alyp shyǵyp, aman qalǵan. Murny men qulaqtary otqa kúıip ketken. Poıyzdyń barlyq qyzmetkerleri onyń jaraqatyn tańý úshin birlese jumys jasaǵan.
Taǵy birde onyń vagonyna qansyraǵan 8 jaýynger qyz túsedi. Olar partızan tobynan eken. Fashısterdiń tutqynynda bolyp, aıaýsyz zábir kórgen. Denelerinde saý jer qalmaǵan. Pyshaqpen tilinip, kesilgen. Tipti, fashıster suraǵandaryna jaýap ala almaǵan soń, qyzdardyń bolashaqta ana bolýyna da úlken kedergi jasaǵan. Tyrnaqtarynyń arasyna ıne tyǵyp, keıbireýlerin julyp tastaǵan. Shashtaryn da julǵan. Osyndaı aýyr jaraqattaryna qaramastan, olardyń kózderinen Otanǵa degen mahabbatty, súıispenshilikti kórýge bolatynyn medbıke qyz qoljazbasynda asa zor tebirenispen jazady.
Osyndaı oqıǵalardan keıin Nınel Solonına 1943 jyly Vasılev stanısasynda gospıtalǵa aınalǵan baı pomeshıktiń úıinde ofıserlik korpýsta soǵys aıaqtalǵanǵa deıin medbıke qyzmetin atqarady. 9 mamyrdaǵy Jeńis kúnin ózi emdep jatqan jaraly jaýyngerlermen birge qarsy alyp, «Biz jeńdik!» degen qýanyshty habardy ár jaraly jaýyngerge jeke-jeke zor yqylaspen jetkizedi. Osylaı 1418 kún men túnge sozylǵan, qanshama bozdaqtyń, qanshama qyrshyn jastyń ómirin qıǵan sum soǵys aıaqtaldy.
Jeńisti jaqyndatýǵa bar kúsh-jigerin sarp etip jumsaǵan, «bir jeńnen qol, bir jaǵadan bas shyǵara» judyryqtaı jumylyp, jaýyna qaımyqpastan qarsy turǵan halyq úshin 1945 jylǵy 9 mamyr Uly Jeńis kúni – qasıetti kún! Qan maıdan dalasy da, eńbek dalasy da, jaralylardy emdep, jazyp qaıtadan jaýǵa atoı salýy úshin qatarǵa qosqan dárigerler de, ózgeler de asyǵa kútken kún! Bul kún búgingi jas urpaqtyń júreginde qasıetti Otan, týǵan jer uǵymdarymen para-par. Qan maıdanda erlikpen shaıqasqan sol surapyl HH ǵasyrdyń batyrlaryna taǵzym etip, máńgi este saqtaıtyn kún!
Aıbek ERTEMIROV,
Aqtóbe oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıiniń bólim meńgerýshisi
Aqtóbe