Jańa zań jobasynyń artyqshylyqtary

Sońǵy jyldardaǵy elimizdiń áleý­mettik-ekonomıkalyq, saıası da­mýy 2001 jyly qabyldanǵan «Ǵy­lym tý­raly» Zańǵa túbegeıli ózge­ris­ter engizýge ákel­di. Respýblıka­myz­dyń ındýs­trııa­lyq-ınnovasııalyq da­mýǵa baǵyt­talýy,  ja­han­daný ǵylym­nyń jáne ǵalymnyń, onyń  izdenis­te­riniń naqty nátıjelerine talaptyń kú­sheıýi álemdik deńgeıdegi qazaq­stan­dyq joldyń ózin­dik erekshelikterin anyqtady. Onyń barlyǵy daıyn­da­lyp, qoǵamdyq kóp­shilik aldynda tal­qylaýdan ótip, el nazaryn aýdar­ǵan jańa «Ǵylym tý­ra­ly» zań joba­synda aıqyndalǵan. 8 taraý, 31 baptan turatyn jobada Qazaqstan Respýblıkasynyń ulttyq ǵy­lymı júıesiniń jumys isteýi jáne ony damytýdyń negizgi qaǵıdattary men tetikteri anyq kórsetilgen. Biz­diń­she jańa zań jobasynyń negizgi erek­shelikteri mynalar: Birinshiden, álem­degi úsh satyly bilimniń, sonyń ishinde fılosofııa (PhD) doktory, beıin bo­ıynsha doktoryn daıyndaýdyń to­lyqtaı ómirsheńdiginiń jáne Qa­zaq­stan úshin  mańyzynyń dáleldenýi deýimizge bolady. Oqý ornymyzda bul baǵytta 50 bakalavrıat, 24 magıstratýra, 4 doktor PhD mamandyqtary ashyl­ǵan. Bolashaq ǵylym doktor­la­ry Qazaqstan ǵylymyn álemdik deń­geıge álemdik tájirıbeni paıdalana oty­ryp, úlesin qosady degen senimdemiz. Ekinshiden, joǵary oqý orynda­ry­nyń ǵylymı qyzmeti de osy joly zańnan aıqyn kórinis tapqan. Sonyń ishinde jańadan Zertteý ýnı­ver­sı­te­tiniń ashylyp, ony joǵary oqý oryn­da­ryn­daǵy ǵalymdar men ǵylymı-zert­teý­lerdiń irgeli jáne qoldan­ba­ly, táji­rıbelik, konstrýk­torlyq iz­de­nis­teriniń nátıjesin negizdeý bas­ty jańalyq bo­lyp otyr. Ýnıversıtet ǵalymdary bul baǵyt­ta ózderiniń múmkindikterin ke­ńeı­tedi, ǵalym­dar­dyń zertteýleriniń ózara básekeles­tigin arttyrmaq. Úshin­shiden, zań jo­ba­synda ǵylymı uıymdardyń qyz­met­kerlerine, ǵa­lymdaryna, olardyń áleý­mettik qam­syzdandyrý másele­lerine aı­ryq­sha nazar aýdarylǵan. Qa­zaq­standyq ǵalymdar men sheteldik zertteýshilerdiń izdeniske degen  qul­­­shynysyn arttyratyn joldar qaras­ty­rylǵan. Zań aıasynda memlekettik ǵylymı uıymdardyń qyzmetkerlerine, jetekshi joǵary oqý oryndarynda, ǵylymı or­ta­lyq­tarynda jáne zerthanala­ryn­da, onyń ishinde shetelde biliktiligin art­tyrý, taǵylymdamadan ótý maq­satynda 1 jylǵa deıingi merzimge demalys berip, onyń jumys ornyn jáne laýa­zymyn saqtaýǵa kepildik berilýi buryn kózge túse qoımaǵan múm­kindik. Osy múm­kin­dikti paıda­lan­ǵan ǵalymdar jańa sheteldik tehnologııa men ın­no­vasııany tolyq meńgermek. Oǵan qo­symsha ǵy­lymı uıymdardyń qyz­metkerlerin kó­termeleý shara­la­ry, áleýmettik jaǵ­daıyn jaq­sartý jol­dary sheshimin tap­paq. Tórtin­shi­den, zań­da ǵylymı kadr­lardy da­ıyndaýdyń birizdiligi, urpaqtar ara­syndaǵy ishki baılanys oılas­tyryl­ǵan. Burynǵy qalyptasqan dástúrli ǵylymı, ǵylymı-tehnıkalyq kadr­lar­dy daıarlaý, qaıta daıarlaý jáne taǵylymdamadan ótkizý olardy alys shetelderde uıymdastyrýǵa ulas­ty. Iаǵnı, qazaqstandyq zertteýshiler álem­dik mol aqparattyq ja­ńalyqty qabyldap qana qoımaı, onymen naqty jumys jasaýyna, der ýaqytynda tanysýyna qol jetkizdi. Besinshiden, jańa zań jobasynda ǵylymı izdenisterdi qarjylan­dy­rýdyń tetikteri tııa­naqty zertteý erekshelikterin eskere otyryp, qar­jylandyrý joldary anyqtalǵan. Ǵylymı, ǵylymı-teh­nı­kalyq qyz­metti baǵdarlamalyq-nysa­naly qar­jy­landyrý memlekettik stra­te­gııa­lyq mańyzdy másele retinde jolǵa qoıyldy. Osyndaı ma­ńyzdy má­selelerge ýnıversıteti­miz­diń ǵy­ly­mı áleýeti at salysyp, óz zert­teý­leriniń deńgeıin arttyrý ǵa­lym­dar úshin úlken syn bolmaq. Qoryta kelgende, «Ǵylym týra­ly»  zań jobasy, onyń artyq­shy­lyq­­tary qazirdiń ózinde sezildi. Endigi maqsat ony qabyldaý bolmaq. Tuıaqbaı  RYSBEKOV, M.О́temisov atyndaǵy Batys Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń rektory, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor. Oral.