Qazaqstan Respýblıkasy bir jaǵynan jáne Eýropalyq odaq pen onyń múshe memleketteri ekinshi jaǵynan qol qoıyp ratıfıkasııalaǵan Keńeıtilgen áriptestik jáne yntymaqtastyq týraly jańa kelisim bizdiń memleket pen álemdegi asa iri ıntegrasııalyq birlestik arasyndaǵy ózara is-qımyldyń jańa sapalyq kezeńge kóterilgenin bildiredi.
Bul qadamdar Qazaqstan Respýblıkasynyń aǵymdaǵy on jyldyqtaǵy joǵary dıplomatııalyq belsendiliginiń nátıjesi jáne Elbasy Nursultan Nazarbaev júrgizip otyrǵan kópvektorly saıasattyń strategııalyq senimdiliginiń dáleli boldy.
Memleket basshysynyń joǵary bedeliniń jáne onyń belsendi, pragmatıkalyq jáne jan-jaqty teńgerimdi syrtqy saıasatynyń arqasynda Qazaqstan TMD keńistigindegi Eýropalyq odaqpen ekinshi býyn kelisimin bekitken birinshi ári ázirshe jalǵyz memleket boldy jáne negizgi saýda-ekonomıkalyq, ınvestısııalyq áriptespen qarym-qatynastyń jańa kezeńine shyqty.
Búgingi kúni elimizdiń damýy úshin jańa múmkindikterdiń ashylyp jatqandyǵy qýantady jáne ol bizdiń kompanııalardyń, memlekettik mekemelerdiń jáne, ásirese, azamattardyń eýropalyq áriptestermen ózara tıimdi yntymaqtastyq ornatýy úshin úlken mańyzǵa ıe.
Qazaqstan men Eýropalyq odaqtyń 20 jyldan astam ýaqyttan beri júrgizgen jemisti qarym-qatynasy, onyń ishinde Qazaqstan Respýblıkasy men Eýropalyq qoǵamdastyqtar jáne oǵan múshe memleketter arasynda 1995 jyly qol qoıylǵan qoldanystaǵy Áriptestik jáne yntymaqtastyq týraly kelisim (ÁYK) negizinde olardyń senimdi jáne júıeli damýynyń berik irgetasy qalanǵan bolatyn. Bizdiń elder arasyndaǵy qazirgi zamanǵy qatynastar ózara senimdilikti, salıqaly pikir almasý arqyly yntymaqtastyqty odan ári tereńdetýge degen ázirlik pen ashyqtyqty, sondaı-aq, yntymaqtastyqty odan ári jalǵastyrýdyń jarqyn bolashaǵy bar ekendigin kórsetedi.
Jańa Kelisimniń qajettiligi búgingi kúnniń shynaıy jaǵdaıyna sáıkes Qazaqstannyń ishki damýynyń ózekti mindetterin sheshý, eýropalyq ıntegrasııalyq jáne ınstıtýttyq-quqyqtyq reformalar tájirıbesine súıený, Eýropa memleketterimen tehnologııalyq, energetıkalyq, kóliktik, saýda-sattyq baǵyttarynda yntymaqtastyqty keńeıtý mańyzdylyǵymen anyqtaldy.
Qazaqstan ózindik erekshelikteri men ulttyq múddesin eskere otyryp sapaly evolıýsııalanǵan jaǵdaıda Eýropalyq odaqpen jańa Kelisim bizdiń memleketimizdiń beriktiligi men turaqtylyǵynyń qosymsha tetikterin túzip, elimizdiń jedeldetip damýy úshin jaǵymdy syrtqy ortany qalyptastyrýǵa yqpal etetin bolady.
EO-men jańa Kelisimdi bekitý Qazaqstan tańdap alǵan ulttyq baǵytqa, «Qazaqstan-2050» Strategııasyn júzege asyrýǵa, «Nurly Jol» Jańa Ekonomıkalyq Saıasatyna, «100 naqty qadam» Ult Josparynyń bes ınstıtýttyq reformasyn júzege asyrýǵa tolyqtaı sáıkes keledi. Biz ekonomıkany ártaraptandyrý, jasyl ekonomıkaǵa kóshý, memlekettik basqarý júıesin jetildirý máseleleri boıynsha eýropalyq áriptesterimizdiń aqyl-keńesteri men tájirıbelerin keńinen paıdalanýǵa qol jetkize alamyz.
Qazirgi kúni ekonomıkalyq dıplomatııanyń asa úlken mańyzǵa ıe bolyp kele jatqanyn eskere otyryp, Eýroodaqpen jańa Kelisimniń asa mańyzdy quramdastarynyń biri onyń ekonomıkalyq bóligi ekenin atap ótý kerek. Osyǵan oraı biz jańa Kelisim Qazaqstannyń ekonomıkalyq múddelerin qorǵaýǵa jáne alǵa bastyrýǵa arnalǵan qazirgi zamanǵy irgetasy bola alady dep senemiz, bul syrtqy saıasat vedomstvosynyń negizgi mindetteriniń biri bolyp tabylady.
Jańa Kelisim ózara is-qımyldyń kókjıekterin aıtarlyqtaı keńeıtedi jáne Qazaqstan men Eýroodaq arasyndaǵy yntymaqtastyqqa arnalǵan, onyń ishinde Qazaqstannyń Dúnıejúzilik saýda uıymyna (DSU) jáne Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa qosylǵandyǵyn eskersek, jańa múmkindikter ashady. Osy oraıda Kelisimdi júzege asyrý halyqaralyq uıymdar sheńberinde, onyń ishinde EAEO aıasynda qabyldanǵan qazaqstandyq mindetterge qarama-qaıshy kelmeıtinin atap ótken jón.
Eýroodaqpen jańa Kelisim munyń aldyndaǵy kezeńderde qol jetkizgen jaǵymdy úrdisterdi jalǵastyrýǵa jáne shyn máninde strategııalyq – teń quqyly jáne ózara tıimdi – áriptestikti nyǵaıtýǵa múmkindik beredi. Qazaqstan men Eýroodaqtyń jańa turpattaǵy ozyq ózara is-qımyly men tıimdi jumys júıesi memleketter arasyndaǵy qarym-qatynastar qalaı damýy tıis ekendiginiń jarııaly úlgisi bolady dep senemiz.
Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev jaqynda Eýropalyq Komıssııanyń tóraǵasy Jan-Klod Iýnkermen kezdesýinde jarııa etkendeı, Qazaqstan men Eýroodaq arasyndaǵy Keńeıtilgen áriptestik jáne yntymaqtastyq týraly kelisim osy jyldyń 1 mamyrynan bastap ýaqytsha qoldanysqa engiziletin bolady. Ýaqytsha qoldanys aýqymy Qazaqstan men Eýropalyq odaq arasynda ózara kelisildi jáne Eýroodaqtyń sáıkesinshe dıplomatııalyq notasynda resmı bekitildi. Taraptar ýaqytsha qoldanys tártibin Kelisimniń Eýroodaqtyń 28 múshe memleketiniń ulttyq parlamentterinde ratıfıkasııalaýdan ótkenin kútpeı, Eýropalyq Komıssııanyń quzyretine enetin bóligin oryndaı berý múmkindigi bolýy úshin engizdi. Ýaqytsha qoldanys tártibinde Kelisimniń saıası bóligi de, ekonomıkalyq bóligi de iske qosylady.
Keńeıtilgen áriptestik jáne yntymaqtastyq týraly jańa kelisim kúshine engenge deıin Qazaqstan men Eýroodaq arasyndaǵy ýaqytsha qoldanyspen qamtylmaǵan quqyqtyq qatynastar 1995 jyldan bergi qoldanystaǵy ÁYK-ge sáıkes retteletin bolady. Kelisim kúshine engennen keıin 1995 jyldan bergi qoldanysta bolǵan ÁYK-niń kúshi joıylady.
QR men EO arasyndaǵy ekijaqty qatynastardy ornatýda jáne damytýda aıtarlyqtaı ról atqarǵan qoldanystaǵy ÁYK-niń mańyzyn tómendetpesten, onyń úlgilik kelisim bolǵanyn jáne onyń kóptegen erejeleri moraldyq turǵydan eskirgenin atap ótken jón. Osyǵan oraı, Keńeıtilgen áriptestik jáne yntymaqtastyq týraly kelisimde qarastyrylǵan birqatar qaǵıdatty turǵydan mańyzdy tustarǵa nazar aýdartqym keledi.
Atap aıtqanda, jańa qujatta buryn, ıaǵnı 1995 jylǵy ÁYK-de qarastyrylmaǵan jáne Qazaqstan men Eýroodaqtyń ózara is-qımylyn belsendi damytatyn salalar boıynsha yntymaqtastyqtyń quqyqtyq jańa negizderi qalandy. Olar: ǵaryshtyq qaýipsizdik, jappaı qyryp-joıý qarýlaryn taratýǵa qarsy kúsh-jiger jumsaý, terrorızmdi qarjylandyrýmen kúres, terrorızmge, atý qarýlaryna jáne jeńil qarýlanýlarǵa qarsy turý, kıberqylmyspen kúres, derbes derekterdi qorǵaý, memlekettik qyzmet salasyndaǵy yntymaqtastyq, azamattyq qorǵanys, klımattyń ózgerýi, densaýlyq saqtaý, memlekettik qarjylardy basqarý, salyq salý salasynda yntymaqtasý.
Jańa Kelisim Qazaqstan men Eýroodaq arasynda yntymaqtastyqtyń 15 salasy boıynsha dıalog ornatýdy jáne sony nyǵaıtýdy qarastyrady, atap aıtqanda, turaqty saıası dıalog, syrtqy saıasat jáne qaýipsizdik máseleleri boıynsha dıalog, ekonomıkalyq dıalog, turaqty damý máseleleri boıynsha dıalog, josyqsyz salyq tájirıbesiniń aldyn alý maqsatyndaǵy dıalog, halyqaralyq qaýipsizdik pen daǵdarystardy basqarý máseleleri boıynsha dıalog. Qazaqstan men Eýroodaq adam quqyqtary boıynsha qoldanystaǵy únqatysýdy keńeıtýge, azamattyq qoǵamnyń róline qatysty únqatysýdy nyǵaıtýǵa, kólik máselesi boıynsha dıalogqa, eńbekpen qamtý salasynda laıyqty eńbek jaǵdaıyn qamtamasyz etý men saıasat salasyndaǵy dıalogqa, ınnovasııa salasyndaǵy saıasat boıynsha dıalogqa, memlekettik qyzmetterdiń sapasyn kóterýge baǵyttalǵan sharalar týraly dıalogqa, keden isi boıynsha turaqty dıalogqa, sanıtarlyq jáne fıtosanıtarlyq máseleler boıynsha dıalogqa kelisti.
Qazaqstan men Eýroodaq jańa Kelisimdi ózderi qamtıtyn kez kelgen sala boıynsha jekelegen halyqaralyq sharttardy bekitý arqyly tolyqtyra alady. Taraptar ónerkásip salasynda da jekelegen sharttardy bekite alady. Qazaqstan men Eýroodaq avtokólik, temirjol tasymaldary, ishki sý joldary boıynsha tasymaldar jáne áýe tasymaly naryqtaryna ózara qoljetimdilik sharttaryn retteıtin naqty kelisimderdi bekite alady. Sondaı-aq, jańa Kelisim yntymaqtastyqtyń birqatar salasy boıynsha, onyń ishinde halyqaralyq standarttar negizinde retteýshilik jaqyndasýlardy qarastyrady.
Osy mańyzdy memleketaralyq qujatta bas bostandyǵy, qaýipsizdik jáne ádildik, sondaı-aq, ishki qaýipsizdikti qamtamasyz etý úshin quqyq qorǵaý organdarynyń ózara is-qımyldaryn qamtamasyz etý máselelerine asa kóp mán berilgen. Taraptar salalyq ekonomıkalyq ózara is-qımyldy nyǵaıtýǵa, sondaı-aq, gýmanıtarlyq jáne áleýmettik salalarda yntymaqtasty nyǵaıtýǵa kelisti.
Ǵylymı qoldanystaǵy ekonomıkany qurý jáne onyń álemdik deńgeıde básekege qabilettiligin qamtamasyz etý boıynsha basymdyqtardy eskere otyryp, Qazaqstan Eýroodaqpen ınnovasııa jáne ǵylymı izdenister salalarynda tyǵyz yntymaqtastyq ornatýǵa múddeli. Osyǵan oraı, jańa Kelisim ınnovasııany damytýdy, Eýroodaq baǵdarlamalaryna qoljetimdilikti jeńildetýdi, birlesken zertteý jáne ınnovasııalyq jobalardyń nátıjelerin kommersııalaýǵa qoldaý kórsetýdi yntalandyrý boıynsha taraptardyń yntymaqtastyǵyn tereńdetýdi qarastyrady.
Sózimdi qorytyndylaı otyryp, Eýroodaqpen jańa Kelisim eýropalyq ınstıtýttarmen de, Eýropa memleketterimen de barlyq deńgeıde ári qaraı yntymaqtasýdy tereńdetýdiń berik negizin qalaıtyndyǵyn, sondaı-aq, Qazaqstannyń odan ári saıası jáne ekonomıkalyq damýynyń qozǵaýshy kúshi bolatynyn taǵy da atap ótkim keledi.
Erlan YDYRYSOV,
Qazaqstan Respýblıkasynyń Syrtqy ister mınıstri