KEShE men BÚGIN

Táýelsizdik  talaptary

Mamandyǵy muǵalim Saǵıdyń Astanaǵa qonys aýdarǵanyna biraz jyl ótti. Baspanasy bar, qyz­meti bar ol qazir balalary­nyń qyzyǵyn kórip otyr. Bireýler buda turǵan ne bar deýi múmkin. Árıne, búginde baspanasyz júr­gen kim bar? Respýblıkamyzdyń ár qalasynda, aýdan ortalyǵynda nebir turǵyn jaılar salynýda.  Jańadan boı túzep jatqan aýyl úıleriniń sáni men mazmuny birdeı jarasqan. Úıdiń de neshe túri bar: kóp qabatty úılerdegi jaı­ly páterler, kottedjder, bir qa­batty aqshańqan úıler... Olar­dyń ózi birneshe túrge, dárejege bólinedi. Aıta berse jańalyq kóp. Eń basty jańalyq sol, Saǵı qanshama jyldar eńbek etip, kezinde sarǵaıa baspana kútse de ony ala almaı tek Astana dú­nıe­ge kelgen soń ǵana jaıly páterge qol jetkizdi. Áıteýir ǵumyry­nyń orta jasynan asqanda jer úıinen shyǵyp, keń ári samaladaı jaryq ta jyly jaıǵa ıe bolǵanyna shúkirshilik etedi. Ony aıtasyz, kezinde jıyrma jyl boıy sarǵaıyp kezegin kútip, alaıda qoly jetpegen ózi sııaqty emes, jaqynda uly men kelini memlekettik turǵyn úı baǵdar­lamasy boıynsha ishi, syrty jarqyraǵan  páterge ıe boldy. Mundaı baqyt qazaqstandyq­tar basyna aspannan ózdiginen túse qalǵan joq. Bar jaqsylyq elimizdiń egemendik alýynan bastaldy. Sol egemendikti eldiń enshisine aınaldyra bilgen Elba­sy­myzdyń syndarly saıasatynyń arqasynda turǵyn úı memlekettik baǵdarlamasy óz nátıjesin berdi. Jylma-jyl jas otbasy­lar, dárigerler, muǵalimder, áske­rıler úıli bolyp jatyr. Res­pýblıkalyq Statıstıka agentti­giniń málimetterine qaraǵanda, bir ǵana Astana qalasynda 2009 jyly jalpy alańy 1 259 575 shar­shy metr turǵyn jaı paıda­lanýǵa berilipti. Al respýblıka boıynsha 44 522 páter salynǵan. Bul – odan burynǵy jylmen sa­lys­tyrǵanda edáýir kóp degen sóz. Demek, álemdik qarjy daǵ­darysynyń salqyny tıip jatsa da táýelsizdik jyldarynda baspanamen qamtamasyz etý barysy eshqashan toqtaǵan emes. 2010 jyldyń qańtar-qarasha aılaryn­da respýblıka boıynsha  5 231 513 sharshy metr jalpy alań turǵyn jaıǵa qamtyldy. Qaı elde de bolmasyn adam balasy úshin baspana qasıetti sa­na­lady. Berekeli shańyraqtan ur­paq órbıdi, ómir jalǵasady. Alaı­da, kezinde sol baspana zárý­ligi talaı adamnyń baǵyn baılap, saǵyn syndyrǵany da belgili. Qazaqtyń talantty aqyny Qasym Amanjolov sekildi qaısar jandar Keńes ókimetiniń kesirli qare­ketinen taıynbaı: «Berseń ber, bermeseń qoı baspanańdy, sonda da tas­tamaspyn astanam­dy», dep jyrlap ótkendeı, búgin­de orta jasqa kelgen adamdar bu­rynǵy kezeńniń ashy dámin jaqsy biledi. Olar qa­zirgi jaıymyzdy ótkenmen salys­tyryp, táýbe deıdi. Sonaý jyl­dary aýyldan qala­ǵa oqý izdep kelgen stýdenttik shaqta, odan keıingi jalyn atyp jumys istegen kezderde qazaq jas­tarynyń kópshiligine  muń bolǵan baspana edi. Baspana za­ryn da, qýanyshyn da jyrǵa qospaǵan aqyn joq shyǵar. Talaı jan jat bireýdiń bosaǵasyn jaǵa­lap,  pá­ter jaldaýdyń jaıy qan­daı bola­tyndyǵyn bastan keshirdi. Sol zamannyń zardaby ótkenimen, sony kórgen adamdardyń kókire­gin­de izi qaldy. Táýelsizdik adamdarǵa baq bo­lyp qondy. Taqyryptan aýytqy­maý úshin bir ǵana shyńdyqty keltireıik. Elorda qurylysy jańa­dan bas­talǵan shaqta júrgizýshi Qu­daı­ber­genniń úıi dál orta­lyq­ta bolǵan kórinedi. Shaǵyn aýlasy bar, tóbesinde shatyry da joq ja­pyraıǵan baspanasyn ol jyl­ma- jyl ishi-syrtyn tazalap, aq­tap, syrlap áýpirimdep júredi eken. Sodan bir kúni oǵan: «Eski tamy­ńyzdyń ornyna úlken úı keshenderi turǵyzylady, sondyq­tan sizge basqa jaıly baspana beriledi», deıdi. Qudaıbergen buǵan qýan­basa, renjimeıdi. Biraq, erjetip otyrǵan ul-qyzdary bar ekenin aıtady. Sóıtse, zańdylyq jaǵyn saralap shyqqan bılik Qudaıber­genge bir emes, birneshe páterdiń kil­tin ustatady. Til-aýzy baıla­nyp qalǵan oǵan ákimdik­tegiler táýel­siz elimizdiń zańy solaı, eshkim de dalada qalmaı baspanaly bolýǵa tıis, deıdi. Mundaı mysal kóp. Sodan beri birneshe jyl ótti. Arý Astanada  jaǵalaı samsap boı kótergen úıler kóz tartady. Mun­da qarqyn alǵan qurylys áseri eldiń túkpir-túkpirine dem ber­di. 2009 jyly elordada paı­dalanýǵa berilgen úıler boıyn­sha 11 984 páter qamtylǵan. Bul – odan bu­ryn­­ǵy jylmen salys­tyr­ǵanda 117,1 pa­ıyzǵa artyq. Bulardan bas­qa jalǵa beriletin kommýnaldyq, kom­mersııalyq tur­ǵyn úıler jáne jergilikti atqarýshy organdardy nesıelendirý esebinen salynǵan úı­ler de bar. Bas qaladaǵy osyn­daı qýat­ty qurylys qarqyny elimizdiń ózge óńirlerinde turǵyn úı qury­lysyn jedel júrgizýge jár­demin tıgizdi. Sol sııaqty soń­ǵy jyl­dary eski, jaramsyz úı­lerdiń or­nyna jańa­dan úıler turǵyzyldy. Táýelsizdik alǵaly beri respýblıka boıynsha san myń adam jaıly páterlerge qo­nys­tandy. Eshkim de baspanasyz qalmaıdy, kezegi kelgen keneledi degen osy. Sonaý kelmeske ketken keńes zamanynda ultaraqtaı ból­mesi bar úıge ıe bolýdyń ózi arman-tuǵyn. Al qazir qazaqstandyqtar buryn-sońdy tú­sin­de de kórmegen páterlerge emin-erkin qonystanyp jatyr.  Solaı bolýǵa tıis. Munyń bári táýel­sizdik tabystary. Aleksandr TASBOLATOV, Astana.