Qaraǵandy oblysynda týrızmdi damytýǵa múmkindik zor. Soǵan, átteń, Arqa tósinde jyly maýsymnyń qysqa bolatyny, sosyn taǵy oıdym-oıdym joldar, qymbatshylyq pen kerekti ınfraqurylymnyń jetispeýshiligi ǵana qolbaılaý. Desek te, munyń bári – amalyn taýyp sheshýge bolatyn máseleler.
Aıta-aıta jaýyr bolǵan dúnıeler kóp. Shetelden qonaq shaqyrmaq túgil, ázirge ózimizge jaraıdy deıtindeı de demalys jaǵdaıyna qol jetkize almaı kelemiz. Árıne, máseleniń bári baǵaǵa, ıakı aqshaǵa kelip tireledi. Týrıstik maýsym bizdiń óńirde nebári úsh-tórt aı ǵana bolatyndyqtan, sanatorııler men demalys úıleri osy bir qysqa ǵana merzim ishinde ózderin jyl boıy asyraıtyn nápaqasyn qarpyp qalýǵa tyrysady. Nátıjesinde demalys ornyna joldamanyń quny sharyqtaı aspandap, ekiniń biriniń qoly jetpes armanǵa aınalyp júre beredi. Kópshilik, tipti, odan edáýir arzan baǵaǵa áldebir shetelge baryp demalyp qaıtqandy jón kóredi. Áıtse de, baǵasynyń qymbattyǵyna da qaramaı, týǵan jerdiń tabıǵatyn hosh kórgen jandar tabylyp jatsa, ondaı otanshyl aǵaıynnyń aldyna jetkenshe soǵyp tastaıtyn jol máselesi shyǵady. Odan qaldy, bizdiń shıpajaılardaǵy jaǵdaı, qyzmetkerleriniń qonaq kútý mádenıeti maqtanyp aıtarlyqtaı emes. Biraq, osyndaı kemshilikterge kóz juma qaraıtyn sheteldikter de bolady eken. Ondaı saıahatshylardy «ekotýrıst» deıdi. Endi, esh qıyndyqtan qoryqpaı, táýekelge bel býyp keletin ondaı qonaqtar áldebir keleńsizdikke tap bolýdy ózi tilep júretin ekstremaldy týrısterge jaqyn bolsa kerek.
Bul zamanda toıyp sekirýden jalyqqan eýropalyqtar dúnıeniń adam aıaǵy az basqan bir buryshyna baryp, óz júıkesin ózi qytyqtaǵandy ómirdiń qyzyǵy kóredi-mys. Qazaqstanǵa kelý úshin baryn salyp, amalyn taýyp jetken soń, baıtaq dalamyzdyń bir qııanyn betke alady. Osyndaı týrızmniń mysaly Qaraǵandy oblysynda da bar. Qazir Arqa óńirinde sheteldikterdi magnıtteı tartyp turǵan bir tus – Aqtoǵaı aýdanyna qarasty Shabanbaı bı aýyly. Bul aýyl Qyzylaraı taýlarynyń eń bıik núktesi Aqsorańnyń baýyrynda jatyr. Ǵaıyptan taıyp kele qalǵan eýropalyq qonaqty ózimizdiń aýyldaǵy aǵaıyn quda kútkendeı aqtarylyp, shabylyp, shashylyp emes, aýyl arasynda júrgen áldekim qusatyp qana kútedi eken. Eýroqonaq ózi túsken úıdiń ishi ne jese sony jep, ne ishse sony ishedi. Álbette, aýyldaǵy qazekemniń shańyraǵy et jep, aǵarǵan ishpeı otyra almaıdy. Baýyrsaq pen qurt-maıy dastarqanda shashýly jatady. Sheteldik soǵan bek razy. Ol ózin eshkim de asty-ústine túsip kútpeıtinin aldyn ala bilip keledi. Onyń bar oıy, esil derti – jergilikti halyqtyń turmys-tirshiligimen tanysý. Sıyr men bıeniń, qoı-eshkiniń qalaı saýylatynyn, qalaı baǵylatynyn, Qaratal ózenine aparyp sýarylatynyn, qora-jaıdyń qalaı tazalanatynyn kórý qyzyq. Qora-qopsy men kúltóbeni aınalyp júre bermeıdi, árıne. Qonaq qoı, degenmen. Arnaıy baǵdarlama boıynsha, bul «jamaǵaıynǵa» Qyzylaraı taýlary men ormanyn aralatyp, serýendetý kerek. Tabıǵat aıasynda shatyr tigip túneý, dalanyń jemis-jıdeginen aýyz tııý de ol úshin bir keremet demalys bolmaq. Aýyldyń ádette bir jambasyna qaraı qısaıyp turatyn dárethanasyna birneshe kún boıy kirip-shyǵý da ol úshin ómiri umytylmas «estelik» bolady.
Osy týrdy uıymdastyrýshylardyń aıtýynsha, Eýroodaqtyń Germanııa, Belgııa, Nıderland, Shveısarııa, Fransııa sııaqty meılinshe toq, baqýatty elderinen keletin qonaqtar Qazaqstannyń osyndaı tirshiligin kórip, jaqynyraq tanýǵa qushtar. Sodan keıin óz elderine biz týraly ne aıtyp baratyndaryn qudaıym bilsin... Bárin aıt ta birin aıt, Shabanbaı bı aýylyna aǵylǵan saıahatshylardyń sany barǵan saıyn artyp barady. Tipti, uzynqulaqqa sensek, bul baǵyt álemdegi tez qarqyn alyp kele jatqan týrıstik baǵyttardyń júzdigine iligipti.
Urty maılanǵan uıymdastyrýshylar endi dál osyndaı týrıstik jobany Ulytaý aýdanynda da iske qosýdy josparlap otyr eken. О́rkenıetten sharshaǵan sheteldikti tańdanystan taldyratyn aýyldar ol jaqta da bar shyǵar.
Máseleniń ózi sonda: ekotýrıst baratyn aýyl jańa dúnıe jańalyqtarynan alystaý, órkenıet ataýlydan meılinshe maqurym bolýy shart. Qaladaǵydaı jaıly tirlik, muntazdaı tazalyq bolsa, olar ol jaqqa barýdan úzildi-kesildi bas tartady eken. Olarǵa neǵurlym jabaıy orta kerek. Bul jerde joldarda oı-shuqyrdyń kóp bolýy da «oń kórsetkish» bolyp tur. Uıymdastyrýshylardyń sózine sensek, eýropalyq týrıster úshin eski «ÝAZ»-ǵa minip alyp, en dalanyń oı-qyrymen orǵı zymyraǵan áldeqaıda qyzyq eken. Onyń ústine, baıaǵysha jemis-jıdek, sańyraýqulaq terýge shyǵý Eýropadan kelgen qonaqtarǵa tipten qyzyq emes sııaqty.
Qaraǵandyda taǵy bir týrıstik baǵyt – «KSRO-ǵa saıahat» ázirlenýde. Onyń aıasynda QarLAG, Spassk tárizdi stalındik zamannyń nysandaryna, kórshi oblystardyń da aýmaǵyna shyǵyp, ıadrolyq polıgonǵa, basqa da tarıhı jerlerge baryp qaıtýǵa bolady. Bul baǵyttyń baǵdarlamasy boıynsha keleshekte Qaraǵandy shahtalaryna túsýge, Jezqazǵan óńirindegi ǵaryshkerlik, áskerı nysandarǵa baryp qaıtýǵa bolady. Aıta ketý kerek, bul týrlar jekelegen týrıster úshin qymbat bolǵanymen, oblystyń týrıstik sektory úshin eleýli paıdasy joq. Ekonomıkaǵa tıimdi bolýy úshin erigip júrgen eki-úsh eýropalyqty emes, týrısterdiń turaqy ári mol aǵynyn tartý qajet.
Qaraǵandy oblysynyń kásipkerlik basqarmasynyń basshysy Tatıana Ablaevanyń aıtýynsha, týrızm máselesinde óńir basshylyǵy kelesi jylǵa úlken úmit artyp otyr. Bul aldaǵy jyly Astanada EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesiniń ótkizilýimen de, sol kezde Qaraǵandy oblysynda týrısterdi tartý, qabyldaý boıynsha birqatar jobalardyń iske qosylýymen de baılanysty.
Ablaeva hanym atap ótkendeı, Qaraǵandy oblysynyń týrıstik sektory qazir jylyna 260 myńdaı adamǵa qyzmet kórsetip otyr. Qonaqtarǵa kórsetiletin qyzmet aýqymy 3,5 mlrd. teńgeni quraıdy.
EKSPO-2017 kórmesiniń qarsańynda týrısterdi ornalastyrýdyń jańa múmkindikteri, óńir boıynsha jańa týrıstik baǵyttar ashylyp qalar degen úmittemiz. Qaraǵandylyq týroperatorlar halyqaralyq kórmeni uıymdastyrýshylar men shetelderden keletin qonaqtardyń bir bóligin Qaraǵandyda, «Saryarqa» áýejaıynda kútip alý týraly memorandým jasasyp qoıǵan. Qaraǵandy topyraǵyna taban tıgizgen jatjurttyqtardy óńirdiń Qarqaraly, Balqash sııaqty ásem tustaryna aparyp demaldyryp, Astanaǵa tek sodan keıin jetkizip salý josparlanǵan.
Jalpy, bıylǵy jyly óńirdegi týrızm salasynda quny 3,9 mlrd. teńge bolatyn 14 jańa jobany júzege asyrý josparda bar. Bul týraly Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken baspasóz máslıhatynda oblys ákimi Nurmuhambet Ábdibekov málim etken bolatyn.
«Týrızm salasyn damytýda jaqsy múmkindikter bar. Balqash mańy óńiri, Qarqaraly, Ulytaý aýdandary jáne oblys ortalyǵy negizgi baǵyttar bolyp otyr. 2015 jyldyń qorytyndysy boıynsha týrızm salasyndaǵy nysandardyń sany 14 paıyzǵa derlik ósip, 200-ge jetti. Jalpy somasy 1,5 mlrd. teńge ınvestısııaǵa týrıstik bıznestiń 11 jobasy iske qosyldy. Onyń altaýy «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy aıasynda qoldaýǵa ıe bolyp, 80 jumys orny quryldy», – degen edi óńir basshysy.
Arqa óńirinde týrızmdi damytý jumystarynyń sońǵy jyldary keshendi túrde qolǵa alyna bastaǵany ras. Bul baǵytta ekologııalyq jáne tarıhı týrızm túrlerin óristetýge basa kóńil bólingen. Mysaly, Balqash kóliniń mańaıynda jaǵajaı týrızmi, Qarqaraly óńirinde ekologııalyq, tarıhı jáne belsendi demalys týrızmi damytylsa, Ulytaý aýdanynda táý etý, Qaraǵandy qalasynda mádenı-tanymdyq jáne iskerlik týrızmi ekpindi túrde ilgeriletilýde.
Tap osy týrızmnen taban asty baıyp ketpesek te, bul saladan bizdiń alar yryzdyǵymyzdyń az emestigine kámil senetin ýaqyt jetken sııaqty.
Qaırat ÁBILDINOV,
«Egemen Qazaqstan»
QARAǴANDY
