09 Maýsym, 2016

Alańdaıtyn suraq kóp

154 ret kórsetildi
keń reforma jasaý«Kim qaıda bet aldy?» Suńǵat ÁLIPBAI, «Egemen Qazaqstan», 2016 jyl, 3 maýsym Maqalada búgingi tańda jalpy bilim berýde muǵalimderdi alańdatyp otyrǵan, keń reforma jasaý baǵytyndaǵy kókeıkesti máselelerge úlken oryn berilgen. Onyń ózimiz uzaq jyldar aınalysyp kele jatqan, praktıkada kózimiz jetken, keıbir tustaryna pikirimizdi bildirsek. Joǵary synyptarda jaratylystaný pán­derin biryńǵaı aǵylshyn tilinde oqytýda – negizgi pánderden oqýshylardyń sol tilde bilim ala otyryp, álemdik órkenıetke keńinen aralasýyna qolaıly jaǵdaı jasaý maqsat etiledi. Tolyqtaı alǵanda, bul jalpy bilim berýde alda turǵan perspektıvalyq negizgi maqsattardyń biri ekendigin joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy. Biraq, osy mindetterdi barǵan saıyn tıimdi júzege asyrýda, beriletin bilim men tárbıeniń nátıjeliligin qamtamasyz etýde, búgingi tańda kúrmeýi qıyn máseleler barshylyq. Olar: Birinshiden, joǵary synyptarda tórt birdeı jaratylystaný pánderin oqýshylardyń aǵylshyn tilinde joǵarǵy deńgeıde meńgerýge leksıkalyq bazasy – til baılyǵy ǵana emes, oqýshylardyń ıntellektýaldyq múmkindikteri jete me? Jekelegen oqýshylarda ondaı qabilet, múmkindik bolsa, ony qamtamasyz etýge muǵalimderdiń ázirligi daıyn ba, degen suraq bizdi kóbirek mazalaıdy. Ekinshiden, búgin biz, mektep praktıkasynan kórip otyrǵanymyzdaı, 1-2 jaratylystaný pánderin tereńdetip oqytyp, jalpy bilimniń joǵarǵy standarty deńgeıinde ana tilinde meńgertýdiń ózi úlken qıyndyq keltirýde. О́ıtkeni, búgingi mekteptiń joǵary synyptarynda 19-23 pán oqytylady. Oǵan qosa fakýltatıvtik pánder, arnaýly kýrs­tar bar. Mektepte oqytylatyn ár pánniń baǵdarlamasy, sol ǵylymnyń HHI ǵasyrǵa deıingi damý deńgeıin, erteńi men búginin tolyq qamtı otyryp qurastyrylǵan. Bul búgingi biryńǵaı beıindi bilim berýdi júzege asyrýǵa tıis, mamandandyrylǵan daryndy balalarǵa bilim beretin mektepterdegi jaǵdaı. Al jaı mektepter jóninde ne aıtýǵa bolady. Sonda birneshe pánderdi aǵylshyn tilinde oqytyp, mektep standartyn odan ári kúrdelendirgende ne utamyz? Úshinshiden, jaratylystaný pánderin aǵylshyn tilinde oqytýdy oqýshylardyń barlyǵyna birdeı mindetteý – jalpyǵa birdeı nátıjeli bola ma? Kerisinshe, ol kóptegen balalardyń óz qabilet, qyzyǵýshylyqtaryna qaraı kásibı baǵdarly, beıindi bilim alýyna kedergi bolmaı ma? Tórtinshiden, ulttyń rýhanı dúnıesi onyń tilinde saqtalynyp, sol ana til arqyly bir urpaqtan ekinshi urpaqqa berilip otyrylady. Ol jas urpaqqa ulttyq, patrıottyq tárbıe berýdiń de irgeli negizi. Tildiń qyzmetiniń barǵan saıyn aıasyn keńeıtip, damytyp, ana tilimizdiń – memlekettik tildiń ǵylymnyń tili, bıznestiń tili, tehnologııanyń tili bolyp jetilýi úshin, oqýshy bilimdi eń aldymen ana tilinde alýy qolaıly emes pe? Mamandandyrylǵan daryndy bala­lar mektebiniń praktıkasynda júzden astam túlegimiz «Bolashaq» baǵdarlamasy boıynsha álem elderiniń eń tańdaýly ýnıversıtetterinde oqyp bilim aldy. Olar – tolyqtaı ana ti­linde (qazaq bólimindegiler qazaqsha, orys bóli­mindegiler oryssha) baǵ­darly bilim alǵandar. Demek, bul jerde eń basty faktor – til emes, oqýshylardyń joǵarǵy ıntellektýaldyq deńgeıi, bir ǵylymnyń salasynan sapaly, tereń, jan-jaqty irgeli bilim alýynda. Osy negizde ǵana jalpy bilimniń alda turǵan basty mindetterin júzege asyrýǵa qolaıly jaǵdaı jasaýymyzǵa bolady. Sonymen qatar, osy maqa­la­­da­ǵy av­­tor­dyń «...bir tıpti mek­tep jasaý» jónindegi pikirimen kelisý qıyn. Qazirgi jalpy bilim berýde, jastardy ómirdiń san-salalaryna, nebir kúrdeli mamandyqtar álemine arnaıy daıyndaıtyn, HHI ǵasyrdyń damý deńgeıine jaýap bere alatyndaı, ınnovasııalyq mektepter júıesi – gımnazııalar, lıseıler, mamandandyrylǵan daryndy balalar mektepteri qalyptasyp damyp keledi. Ondaı mektepterdiń álemdik bilim berýdiń praktıkasynda birneshe ǵasyrlyq tarıhy bar. Oǵan bizdiń qolymyz el egemendiginen keıin ǵana jetti. Sonaý ótken ǵasyrdyń 90-shy jyl­darynyń basynan-aq, «Daryndy balalarǵa arnalǵan mektepterdi memlekettik qoldaý jáne damytý» jóninde Elbasynyń jarlyǵy boldy. Ol jarlyq birden daryndy balalarǵa bólektep bilim berýdiń memlekettik deń­geıde mańyzdylyǵyn jáne onyń bizdiń jaǵdaıymyzda kókeıkestiligin kórsetti. Búgingi tańda álemdik deńgeıde bilim alyp jatqan jastarymyz, negizinen, osyndaı arnaýly mektepterdiń túlekteri. Sońǵy 10-15 jylda jalpy bilim berýde júrgizilgen «...keń aýqymdy refor­malardyń» ishinde bilim sapasyna erekshe yqpal etken jańa tıptik mekteptermen qatar, bilimdi baqylaý men baǵalaýdyń – testilik modeliniń engizilýi. Memlekettik UBT modeli – mektepke de, ata-analarǵa da, bilim mekemelerine de táýelsiz, bilim úderisine syrttaı baqylaý men baǵalaýdyń biryńǵaı júıesin qalyptastyra otyryp, bilim sapasyna da qolaıly yq­pal etetin, bilimdik faktorǵa aınaldy. Kúndelikti bilim berýde mektep standartynyń qandaı dárejede júzege asyp jatqanyn qatań baqylaýda ustaǵymyz kelse, qazirgi qoldanystaǵy UBT-nyń 4 pándik formatyn da, ony uıymdastyrý júıesin de saqtaýymyz qajet dep esepteımiz.  Násipqalı DÁÝLETOV, Batys Qazaqstan oblystyq daryndy balalarǵa arnalǵan mamandandyrylǵan mektep-ınternatynyń dırektory
Sońǵy jańalyqtar

Aqtaý ákimine sógis jarııalandy

Aımaqtar • Búgin, 18:45

Almatyda eki kóshe jartylaı jabylady

Aımaqtar • Búgin, 16:48

Bıyl mektep formasy ózgermeıdi

Bilim • Búgin, 16:14

Dollar qymbattady

Ekonomıka • Búgin, 15:54

Jetisý oblysynyń TJD basshysy taǵaıyndaldy

Taǵaıyndaý • Búgin, 15:08

Aralda jol apatynan bir adam kóz jumdy

Oqıǵa • Búgin, 11:35

Uqsas jańalyqtar