Otandyq bilimdi jańǵyrtý – barshaǵa ortaq is

Qazirgi ýaqytta bilim ıntellektýaldyq qana emes, sonymen qatar, qoǵam órkendeýiniń ekonomıkalyq bazasyn quraıtyn memlekettiń is-áreketiniń asa mańyzdy salasy bolyp tabylady. Bul Elbasy usynǵan Bes halyqtyq reformanyń «100 naqty qadam» Ult Josparynda elimizdiń turaqty damýy men 30 damyǵan eldiń qataryna enýge negizdelgen baǵyttarymyz retinde aıqyndalǵan. Osy turǵyda Elbasy Ult Jospary aıasynda bilim berý salasyna birqatar reformalardy júrgizýdi tapsyrdy. Ondaǵy túıindi ıdeıa búgingi bilim men ǵylym júıesiniń ýaqyt talabyna jaýap bere bilýi bolyp tabylady. Elimizde bilim berýdiń mazmunyn jańartý osy salada qyzmet etetin tulǵalarǵa kóptegen mindetter júk­teıdi. «О́rleý» biliktilikti arttyrý ulttyq ortalyǵy» AQ fılıaly ob­lys boıynsha pedagogıkalyq qyzmet­kerlerdiń biliktiligin arttyrý ıns­tıtýty aımaqtaǵy pedagogtardyń bilik­tiligin arttyrýmen qatar, elimizdegi biliktilikti jetildirýge jasalyp jatqan múmkindikterdi olardyń óz paıdasyna asyrýyna, sol arqyly el múddesiniń alǵa basýyna atsalysyp keledi. Qazir Qazaqstanda álemdik bilim berý keńistigine baǵyttalǵan bilim berýdiń jańa júıesi qalyptasýda. Bul oqý-tárbıe úderisiniń pedagogıkalyq teo­rııasy men praktıkasyndaǵy ma­ńyzdy ózgerister arqyly júzege asyrylýda. Jańa býyn oqý materıaldaryn daıyndaýdaǵy, olardyń qyzmetin ózgertý men bilim berý praktıkasynda qoldanýdaǵy ınnovasııalyq kózqaras bilim berý salasyn jańǵyrtýdyń quramdas bóligi bolyp tabylady. Muǵalim óziniń orny men oqý úderi­sindegi róline, oqýshyǵa degen qarym-qatynasyna jańasha kózqarasty qalyp­tastyrmaıynsha, bilim berýdi sapaly ózgertýi múmkin emes. Bizdiń oıymyzsha, muǵalimderdi, ádiskerlerdi jáne mektep basshylarynyń arnaıy daıyndyǵynsyz jańa mektepke ótý asyǵys bolar edi. О́ıtkeni, oqytýdyń túbegeıli jańa maqsat-mindetteriniń, mazmuny men tehnologııalarynyń, baǵalaýdyń jańa formalarynyń mánin túsinbeı jańa teorııalyq ıdeıalardy praktıka júzinde júzege asyrý múmkin emes. Sondyqtan da, quzyrettilikke baǵyttalǵan jańartylǵan bilim berý mazmunyn eskere jáne oqytýdyń jańa tásilderi men ádisterin engizýdiń úzdik tájirıbelerin tarata otyryp, pedagogtardyń biliktiligin arttyrý qajet. Bilim berý mazmunyn jańartýǵa kóshý kadrlyq resýrstarǵa jańa talaptar qoıyp otyr: bilim berýge quzyrettilik kózqaras aıasyndaǵy jumystarǵa pedagogterdi daıarlaý; pedagogterdi densaýlyqty saqtaıtyn tehnologııalarmen qamtamasyz etý; bilim berý úderisin daralandyrý artyp otyrǵan jaǵdaıda jumys isteýge daıyn bolýdy qalyptastyrý. Sondyqtan, pedagogke jalpy orta bilim berýdiń memlekettik jalpyǵa mindetti standartynyń jańartylǵan mazmuny men ádisnamasyn qabyldaýǵa; bilim berý úderisiniń baǵdarlamalyq jáne ádistemelik qamtamasyz etilýiniń ózgerýine; pedagogıkalyq qyzmettiń maqsaty men tásilderiniń ózgerýine daıyn bolý kerek. Qazirgi kezde árbir pedagogti mynadaı suraqtar qyzyqtyrady: jańartylǵan bilim berý mazmunynyń qoldanystaǵy bilim berý mazmunynan aıyrmashylyǵy nede? Mekteptegi bilim berý úderisin uıymdastyrýdyń tásilderi ózgere me? «Nátıjege baǵyt­talǵan bilim» túsinigi neni bil­diredi? Jańartylǵan bilim berý maz­munyna muǵalim qalaı jáne qaı baǵytta daıyndalýy kerek? Mine, osy suraqtar­dyń sheshilýine pedagogtardyń bilik­tiligin arttyrý ınstıtýttary yqpal etýde. «О́rleý» biliktilikti arttyrý ulttyq ortalyǵy» AQ-tyń oblys­tyq fılıaly jáne «Nazarbaev zııat­kerlik mektebimen» birlesken maq­satty jumys­tarynyń nátıjesinde oblys pedagog­teri jańartylǵan baǵ­dar­lamalar boıynsha oqytylýda. Endi bizge osy tájirıbeni júıelep, respýblıka muǵalimderine taratý qajet. Fılıal professorlyq-oqytýshylar quramynyń shyǵarmashylyq turǵy­dan ósýine erekshe kóńil bóledi. Qazirgi ýaqytta jańartylǵan bilim berý mazmunyn engizý, «RISA-2012 qorytyndysy jáne onyń tanymdyq úderistiń mentaldy deńgeımen ara­qatynasy» jáne «О́zin ózi taný» pánin oqytýdyń ǵylymı-ádistemelik negiz­deri» biliktilik arttyrý kýrstary boıynsha trenerlik kýrstar ótkizildi. Kýrstardyń baǵdarlamalyq mazmunyn sapaly jańartý maqsatynda fılıal qyzmetkerleri sheteldik biliktilik arttyrý tájirıbesin zertteý jáne engizý jumystaryn júrgizdi. Mysaly, júıelik kózqaras negizinde damyta oqytý tehnologııalaryn qoldaný; dýaldy oqytý júıesin engizý tájirıbesin zertteý; jalpy bilim beretin mektepterdiń jaǵdaıynda ınklıýzıvti bilim berýdi uıymdastyrýdyń túrleri men ádisteri jáne Smart oqytý tehnologııalary. Bilim berý úderisine jańa aqpa­rat­tyq tehnologııalardy engizý bo­ıynsha muǵalimderdiń jumysyn arttyrý, sandyq bilimdik resýrstardyń respýblıkalyq bankin tolyqtyrý úshin elimizde bilim berýdi damytýdyń 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy aıasynda «Sabaqtyń erekshe álemi», «Eń úzdik AKT-ny (Aqparattyq kommýnıkasııalyq tehnologııa) paıdalanýshy aýyl mektebi» jáne basqa beıne sabaqtardyń baıqaý­lary ótkizildi. Aǵymdaǵy jylda ıns­tıtýttyń uıymdastyrýymen ótkizilgen «Oqýshylardyń oqý jetistikterin baǵa­laýdyń qazirgi úlgileri men ádisteri: tájirıbe jáne keleshegi» taqyry­byn­daǵy halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik on-line konferensııasy osy jumystyń dáleli deýge bolady. Oqýshylardyń oqý jetistikterin baǵalaý máselesi otandyq bilim berý uıymdaryndaǵy oqytý úderisinde ózektiligimen erek­shelenip otyr. Konferensııa mektep oqýshylaryn baǵalaýdyń qazirgi ádisterin endirý máselelerin, sharttary men múmkindikterin talqylaý maqsatynda uıymdastyryldy. Oqýshylardyń oqý jetistikterin baǵalaý tájirıbesi men onyń keleshegi – tek otandyq qana emes, sonymen birge, álemdik deńgeıde taldap, qarastyrýǵa turarlyq másele. Konferensııa jumysyna bilim jáne úzdiksiz kásibı bilim berý sala­laryndaǵy jetekshi mamandar jáne oblys, respýblıkanyń deńgeılik baǵdar­lamalar kýrsyn bitirip, sertı­fıkattalǵan muǵalimderimen birge, Nazarbaev Ýnıversıtettiń, Qara­ǵandy memlekettik tehnıkalyq ýnıver­sı­tetiniń, Taraz memlekettik pedagogı­kalyq ınstıtýtynyń, Kembrıdj ýnıver­sıtetiniń (Ulybrıtanııa), Beloser­kov úzdiksiz kásibı bilim berý ınstı­týtynyń (Ýkraına), Qazan memleket­tik mádenıet ınstıtýtynyń (Tatar­stan Respýblıkasy), Perm memle­ket­tik gýmanıtarlyq-pedagogıka­lyq ýnıversıtetiniń (Reseı), «Bılım­kana» qoǵamdyq qorynyń (Qyrǵyz Res­pýblıkasy) ókilderi qatysty. Biz SMart-qoǵamda, basqasha aıtqanda,  aqyldy qoǵamda ómir súremiz. Iаǵnı, bizdiń aınalamyzda ómirimizdiń barlyq aspektilerin jaqsartatyn tehnıkalyq quraldar jáne ártúrli servıster bar. SMart-bilimniń basty aspektisi – bilim alýshylardyń sany boıynsha ǵana emes, sondaı-aq, ýaqyttyq jáne keńistiktik kórsetkishterdiń kómegimen oqytý barlyq jerde jáne árqashan qoljetimdi bolatyn, ınteraktıvti bilim berý ortasynda kedergisiz paıdalanýǵa bolatyn, oqytý shekarasyn keńeıtýge múmkindik beretin dúnıejúzindegi barlyq kontentterdiń kómegimen mobıldi qurylǵylardy qoldaný negizinde ıkemdi oqytý. Qazaqstandy jańǵyrtý – bárimizdiń ortaq isimiz. Bilim berýdi jańǵyrtý – búgingi zaman talaby. Qazirgi tańda jańa tehnologııalarmen oqytý júıeli túrde jolǵa qoıylyp keledi. Oǵan mamandardy qaıta oqytý, ınteraktıvti bilim berý, túrli tehnologııalyq tásil­der arqyly oqýǵa degen qoljetim­dilikti arttyrý syndy mysaldardy aıtýǵa bolady. Osy oraıda, ınstıtýt bilim berý uıymdarymen birlesken jumysqa úlken mán beredi. Iаǵnı, peda­gogıkalyq qyzmetkerlerdiń bilikti­ligin arttyrý salasynyń ózekti baǵy­t­tarynyń biri – pedagogterdiń kásibı biliktiligin arttyrý ǵana emes, múmkindiginshe sol pedagogter­men birlese otyryp bilim berý baǵy­tyn­daǵy ózekti máselelerdi anyqtaý, ony jaqsartý joldaryn tabý. Elimizdegi bilim berý salasynda qordalanǵan máseleler óte kóp. Mysaly, bilim júıesin jańartý úderisi búkil álemdegi bilimniń damý úrdis­terine sáıkestendirilý maqsatyn­da baǵalaý júıesin reformalaý qajet­tiligin anyqtady. Oqýshylardyń oqý jetistikteri tek onyń pándik bilimi, biligi men daǵdysy dep emes, onyń óz betinshe bilim alý, oqý, ózindik jeke tulǵa retinde jasampazdyǵy dep túsiný kerek. Búgingi tańda jańashyl muǵalim baǵalaýdyń jańasha jolyn qurastyrýy tıis. Oqýshylardy baǵalaýdyń jańa pishinderi balanyń tıimdi oqýyna baǵyttalyp, oqýshynyń tapsyrmany oryndaýy, alǵa jyljýy, jaqsy, kúshti jáne kemshin tustaryn anyq­taýǵa nege nazar aýdarý kerektigi týraly aqparattar alýǵa jáne rettemeli keri baılanys ornatýǵa múmkindik beredi. Qazirgi baǵalaý oqýshyny neni bilmeıtini emes, kerisinshe, neni bile­tinine shoǵyrlandyrý úshin paıdalanylýy kerek. Bul máseleni aýqymdy qarastyrý úshin qoldanylatyn evolıýsııa túsinigi pedagogterdiń biliktiligin arttyrý júıesinde oqytý sapasyn basqarýdyń aqparattyq negizderi retinde qabyldanyp otyr. Instıtýttyń professorlyq-oqytýshylar quramy qoldanylatyn evolıýsııalyq-zertteý bilim alýshylar men pedagogterdiń, bilim berý júıesi men bilim basqarmasy uıymdary arasyndaǵy senimdi keri baılanysty qamtamasyz etedi, sondaı-aq, ózin ózi baqylaý, ózindik attestat­taý men ózindik sáıkestendirýge múmkindik beredi. Evolıýsııa úderisinde basty nazar nátıjeden taldaýǵa, oqytý úderi­sin túzetý, oqytý jetistikteri men prob­lemalaryn refleksııalaýǵa aýdary­lady. Osydan oqytý úderisine qatysý­shylardyń oqý eńbeginiń nátıjesine jaýap­kershiligin qalyptastyrady jáne bilim alýshylardyń tanymdyq áreket­teriniń belsendi damýyna jaǵdaı jasaıdy. Zamanaýı bilim berý tujy­rym­damasy adamdy tárbıeleý men damytýdy júzege asyrýǵa baǵyttal­ǵan. Osyǵan oraı bilim berý mazmunyn qazirgi zamanaýı qoǵamnyń talaptaryna saı – oqýshylardyń bilim, bilik, daǵdy, shyǵarmashylyq áreket­terin, tulǵanyń kózqarastary men minez-qulyq qasıetin damytýy dep túsinýge bolady. Bilim berý maz­munyn jańartý jaǵdaıynda ıns­tıtýt oblys pedagogteriniń oqýshy bilimin baǵalaýdaǵy jańashyldyqty tájirıbede tabysty qoldanýyna uıytqy bolyp, pedagogterge baǵyt-baǵdar berýi arqyly otandyq bilim berý salasynyń damýyna úles qosyp otyr. Respýblıkamyzdyń bilim berý keńistiginde ınstıtýttyń ınnovasııalyq baǵytta jasalyp jatqan jumystary Prezıdent Nursultan Nazarbaev anyqtap bergen bilim berýdi damytýdyń strategııalyq baǵyttarymen bite qaınasyp damý ústinde. Bul bilim berýdi jańǵyrtýdyń talaptaryna sáıkes pedagogıkalyq kadrlardy sapaly jáne tıimdi daıyndaý, halyqaralyq tájirıbelerdi zerdeleı otyryp, biliktilik kóterý júıesinde áleýmettik-ekonomıkalyq ózgeristerge tez beıimdelýdi qamtamasyz etýde. Osy oraıda, ınstıtýttyń tehnı­kalyq jáne kásiptik bilim berý boıyn­sha qyzmetkerleri ótken jyldyń 14-18 jeltoqsany kúnderi Avstrııa asta­nasy Vena qalasyndaǵy WIFI International ekonomıkany damytýǵa qoldaý ınstıtýtynda biliktilik­terin arttyrdy. Taǵylymdamaǵa baǵyttal­­ǵan «Avstrııanyń kásiptik bilim berý jú­ıesi» taqyrybynda ótken kýrs Avstrııa­nyń kásiptik bilim berý júıesimen tanysyp, basym baǵyttaryn anyqtaý jáne básekelestiktiń artyqshylyq­taryn qarastyrý úshin bilim berý júıe­sin zerdeleý, pedagogıkalyq kadrlar­dyń biliktiligin kóterý júıesindegi basymdylyqtardy anyqtaý jáne sol arqyly elimizdegi pedagogterdi oqytýdyń baǵdarlamalaryn jetildirý joldaryn qarastyrý maqsatynda uıymdastyryldy. Qazirgi zaman talabyna saı elimizdegi «Bilim týraly» Zańnyń 5-babynda «Barlyq oqý oryndary memlekettik jalpy mindetti standartqa sáıkes, memlekettik til retinde qazaq tilin bilý men damytýdy, orys tili jáne bir shetel tilin oqyp úırenýdi qamtamasyz etýge tıis» dep kórsetilgen. Osyǵan baılanysty ınstıtýt qyzmetindegi basty basymdyqtardyń biri retinde «Tilderdiń úshtuǵyrlyǵy» mádenı jobasyn júzege asyrý qolǵa alynyp otyr. Instıtýttyń uıymdastyrýymen halyqaralyq jáne respýblıkalyq deńgeılerde birqatar is-sharalar ótkizildi. Osy mádenı jobany iske asyrý aıasynda ınstıtýttyń professorlyq-oqytýshylyq quramyna aǵylshyn tilin úırený men damytý maqsatynda qyzmetkerlerimiz úshin aǵylshyn tilinen tegin kýrs uıymdastyrylyp, ótkizilip jatyr. Ǵalııa SYZDYQBAEVA, «О́rleý» Biliktilikti arttyrýdyń ulttyq ortalyǵy» AQ fılıaly Jambyl oblysy boıynsha pedagogıkalyq qyzmetkerlerdiń biliktiligin arttyrý ınstıtýtynyń dırektory TARAZ