Jyldyq lısenzııalyq alym

tóńiregindegi qarama-qaıshylyqtar shaǵyn sýbektiler tarapynan narazylyq týdyryp otyr Soltústikqazaqstandyq kásip­ker­lerdi spırtti ishimdikterdi bólshek saýdada satý jáne saq­taý lısenzııasy úshin alynatyn jyldyq alymǵa qatysty máse­lelerdiń qıyn túıinge aınalyp bara jatqany qatty alańdatyp otyr. Ony memlekettik kirister departamenti jáne prokýratýra ókilderiniń qatysýymen ótken kásipkerler palatasynyń únqatysý alańy anyq ańǵartty. Kásipkerler palatasy jergilikti fılıaly basshylyǵynyń aıtýynsha, jyldyq lısenzııalyq alymǵa qatysty shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileri tarapynan shaǵymdardyń kóptep túsýi negizsiz emes. – Aldymen aıtarymyz, kásip­ker­ler ákimshilendirý júıesiniń ózi durys qurylmaǵanyna jıi aryzdanady. Jyldyq lısenzııalyq alymdy tóleý merzimi 2014 jyly jeltoqsanǵa, 2015 jyly 20 qańtarǵa belgilendi. Odan keıin 20 shildege aýystyryldy. Osyndaı jıi ózgerister saldarynan alymnyń tólem teńgermeliliginiń buzylý faktileri jıi oryn alyp, bıznes sýbektileri shatasyp jatady. Máselen, kásip ıesi aqpan-naýryzda alǵan lısenzııa úshin shildede tutas jyl boıyna eseptesýine týra keledi. Al, salyqty tólemegeni úshin alynatyn aıyppuldyń mólsherin qarańyz, adamnyń tóbe shashyn tik turǵyzady: 200 aılyq eseptik kórsetkish. Sol sııaqty satylǵan al­kogoldi ishimdikterdiń mólsheri de árqıly. Qarańyzdarshy, gı­per­marketter men shaǵyn dúkenderdiń saýda aınaly­my jer men kókteı bolǵa­nyna qaramastan alynatyn sa­lyqtyń birdeı ekeni túsinik­siz. Memlekettik kirister depar­ta­mentiniń derekterine súıensek, lısenzııadan bas tartýshylardyń qatary óse túsken syńaıly, olar 2 myńǵa jýyq. 2015-2016 jyldary 600-deı shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileri lısenzııany paıdalanǵan. Osydan-aq bıýdjetke qansha túsim kirmeı qalǵanyn esepteı berińiz. Aldaǵy ýaqytta kásipkerler spırtti ishimdikterdi bólshek saýdada satýdy jáne saqtaýdy doǵaratyn bolsa, jaǵdaıdyń kúrdelene túseri anyq. Ekinshiden, jyldyq lısenzııalyq alym júıesi engizilgenimen, memlekettik organdar tarapynan túsindirý jumystarynyń jan-jaqty júrgizilmeýi saldarynan salyqpen qatar aıyppul tóleýshiler qatary jańbyrdan keıingi sańyraýqulaq qusap kúrt kóbeıip ketti. Jáne de mólsherin aıtsańyzshy–700 myń teńge! Mundaı aıyppuldy shaǵyn kásip ıeleri bir mezette óteı almasy beseneden belgili. Amal joq, nesıege júginýlerine týra keledi, dedi óz sózinde palata sarapshysy Murat Jákenov. Jeke kásipkerlerdiń aıtýlarynsha, satylǵan alkogoldi ónimderden túsetin kiris 10-12 paıyz tóńireginde ǵana. Oblystyq kásipkerler palatasynyń kómegine «Rısk» kásipkerler odaǵynyń qoǵamdyq birlestigi de júgingen. Onyń tóraǵasy Igor Býhonınniń sózine qaraǵanda, problema byltyrdan beri sheshilmeı keledi. Qazirgi ekonomıkalyq qıyndyqtar turǵysynan alǵanda qalalyqtar úshin de, aýyldyqtar úshin de /70 AEK/ tıimsiz. Osy sebepti kásipkerlerdiń kóbi lısenzııa alýdyń ornyna saý­da núktelerin jabýǵa, ne qyzmetterin toqtatýǵa májbúr. Byltyrdan beri ákimshilik jaýapkershilik engizilgen. Ol boıynsha kásipker lısenzııasy bola tura, biraq jyldyq lısenzııalyq alymdy tólemegen jaǵdaıda 150 AEK mólsherinde aıyppul tóleıdi. Túrli sebepter boıynsha bul talaptar oryndalmaı jatady. Mysaly, keıbireýler saýda núktelerin baıaǵyda jaýyp tastaǵan. Al lısenzııa ótkizý tártibin bilmeıdi. О́ıtkeni, buryn mundaı talap qoıylmaıtyn. Bıyl bıznes ókilderin jappaı jaýapkershilikke tartý aksııasy bastalyp, árqaısysyna 742 myń teńge aıyppul tóleý mindettelip otyr. Myna «qyzyqty» qarańyz, bir kásipker satý núktesi jáne bıznes qyzmeti bolmaǵanyna qaramastan orasan zor kólemde aıyppul tóleýine týra kelgen. Basty sebep lısenzııa ótkizbeýine kelip tireledi. Túsinik jumystarynyń júıeli júrgizilmeıtini jaıly aıtyp otyrǵanymyz da sondyqtan, deı kelip, I. Býhonın jyldyq lısenzııalyq alymdy múldem alyp tastaýdy usyndy. Áıtpese, erteńgi kúnderi salyq tóleıtin kásipkerler qatary kúrt azaıatynyn, jergilikti qazynany toltyrý mashaqatqa aınalatynyn kesip aıtty. Statıstıka boıynsha 2015 jyldan 2016 jyldyń sáýirine deıin spırtti ishimdikter satatyn 2 myń bıznes sýbektileriniń 672-i óz qyzmetterin toqtatqan. Iаǵnı úshten biri óz jumystaryn doǵardy, jumyssyzdar qatary kóbeıdi degen sóz. Nátıjesinde 73 mıllıon teńge salyq túspeı qalǵan. Al 29,4 mıllıon teńge aıyppuldyń 11,4 mıllıony ǵana qaıtarylǵan. – Jyldyq lısenzııalyq alymǵa qatysty fıskaldyq saıasat ózin ózi aqtamaǵanyn moıyndaýǵa tıispiz. Memlekettik organdar kútkendegideı nátıje bermedi. Kerisinshe, bıznestiń quldyraýyna, «kóleńkeli» ekonomıkanyń óristeýine soqtyrdy. Bylaı qarasań, bıznestiń damýyna yqpal jasaǵandaı kóringenimen, shyn máninde, keri ketý úderisi baıqalady. Quzyretti organdar bıznestiń 40 paıyzy saýda salasynda shoǵyrlanǵanyn eskerýleri qajet, – dedi óz ustanymyn ashyq bildirgen kásipkerler palatasy dırektorynyń orynbasary Jeńis Qazıev. Ashyq alań únqatysýy anyq baıqatqandaı, shaǵyn bıznes ókilderi jyldyq lısenzııalyq alymdy birjola joıýdy, ne syra, sharap sekildi jeńil alkogoldi ishimdikterdi satýǵa lısenzııa alýdy mindettemeý kózqarasyn ustandy. Másele ázirge basy ashyq kúıinde tur. О́mir ESQALI, «Egemen Qazaqstan» Soltústik Qazaqstan oblysy