Pan Gı Mýn Koreıaǵa prezıdent bola ma?

Dúbirge toly dúnıe Osyndaı suraq kópten beri aıtylyp keledi. Ásirese, sońǵy kezde jıi estiledi. Onyń jóni bar: BUU-ǵa Bas hatshylyq merzimi bıyl aıaqtalady, al kelesi jyly Koreıa Respýblıkasynda, naqtyraq aıtsaq, Ońtústik Koreıada – prezıdent saılaýy. Álem tanyǵan qaıratker bul elde bılik tizginin ustasa, ony halyq jón sanar. Árıne, saılaýǵa túsý bar jáne onda jeńiske jetý bar. Nıet ettim, soǵan jete qoıamyn dep eshkim aıtpaıdy. Eń aldymen jurt jaqynda Pan Gı Mýnnyń ondaı nıeti barlyǵyn estidi. Álemniń bas dıplomaty qazirgi bıliktegi ońshyldardy sondaı oıy barlyǵymen qýantty dese de bolady. Ońtústik Koreıa – prezıdenttik respýblıka. Sondyqtan prezıdent saılaýynyń mańyzy da aıryqsha. Bar bılik sonyń qolynda. Saıası kúshter óz adamynyń sol bılikti ustaǵanyn qalaıdy, sol úshin kúresedi. Qazirgi bıliktegi ońshyl konservatorlar sol bılikten aıyrylyp qalamyz ba degen qaýipte. Bul elde prezıdent bir-aq merzimge saılanady. Qazirgi prezıdent Pak Kyn He ketken soń kúresetin be­deldi qaıratker de qalmaǵandaı. О́tken sáýirdegi parlament saılaýynda konservatorlyq Senýrı partııasy jeńilis tapqan soń, onyń ókili prezıdenttik kúreste jeńiske jetýi ekitalaı. Barlyq úmit BUU Bas hatshysyna qalǵan. Ol kúreske túsýge kelisimin bergende, ońshyldar qýandy deýimiz sodan. Sońǵy kezde solshyl kúshter eki partııaǵa bólinse de, olardyń bedeli aıtarlyqtaı artyp otyr. Oǵan parlament saılaýyndaǵy jeńisteri kýá. Demokratııalyq Tobýro partııasy men Halyqtyq partııanyń kósemderi Mýn Che-ın men An Chhol-sý konservatorlardyń kez kelgenimen teń dárejede kúreske túser edi. Biraq kúreske Pan Gı Mýnnyń aralaspaǵy jaǵdaıdy túbegeıli ózgertip otyr. Bul jerde koreı halqynyń mentalıteti sheshýshi ról atqara­tyny zańdy. Olar buǵan deıin óz halqynyń ókili álemdik Bas uıymǵa basshylyq jasaǵanyn maqtanysh etse, sol kóńil daýys berý kezinde de kóp ózgeriske ushyramas. Bul qaıratkerdiń ómir joly da olardyń kóz aldynda. Kúıregen bıznesmen otbasynda tapshylyqty kóp kórse de, jaqsy oqyp, sol mektepte-aq el kózine túsken Gı Mýn belgili qaıratkerge aınaldy. Syrtqy ister mınıstri bolyp júrip, álemdik tulǵa deńgeıine kóterildi. Ol kópten beri syrtta júr. El ishindegi keıbir bylyqtardan da taza. Tipti, BUU Bas hatshysy qyzmetinde de onyń kúmándi iske aralasy bolmaǵan. Sirá, osynaý asa mártebeli qyzmetti abyroımen atqarǵandardyń aldyńǵy qatarynda Pan Gı Mýn turatyn shyǵar. Osyndaı qaıratkerdiń el basynda turýy da sol el úshin baqyt deýge bolar. Sirá, koreı halqy ony qapy jibermes. Jamandyq bir-birimen jalǵasyp júredi NATO elderi Syrtqy ister mınıstrleriniń sammıtinde Chernogorııa Soltústik atlantıkalyq alıansqa baıqaýshy el retinde qabyldandy. Bul sheshimdi sol elderdiń parlamentteri maquldaǵan soń, ol áskerı odaqtyń tolyqqandy múshesine aınalady. Islam terrorızmi degenge sońǵy kezde kóńilimiz de úırengendeı-aý. Oǵan mysal izdep te jatpaımyz. Oıymyzǵa «Islam memleketi», «Ál-Kaıda», ýahabıster (Qazaqstanda tyıym salynǵan) birden oralady. Olardy ǵaıbattaıtyn sózder de daıyn. Sóıtsek, dinı terrorızmniń basqa da túrleri kóp eken. Olardyń jaýyzdyqtary da ıslam terrorızmderinen kem soqpaıtyn kórinedi. Bul rette Úndistannyń sol­tústik taýly aımaqtarynda hrıs­tıandardyń, Shrı-Lanka men Mıanmadaǵy býddısterdiń óz dinı senimi jolyndaǵy, basqa dindi joıý jolyndaǵy taǵylyq kúresteri janyńdy túrshiktiredi. Ádette, býddızm álemdegi eń bir jumsaq, basqalarmen bet jyrtysyp jatpaıtyn yntymaqshyl din sanalady. Biraq Mıanma men Shrı-Lankadaǵy musylman qaýymdary bul pikirge qosyla qoımasy anyq. Osydan úsh jyl buryn sol Mıanmada býddısterdiń, arasynda monahtary da bar, shabýylynan elý musylman qaza taýyp, myńdaǵan musylman pana izdep, tipti, býdda monastyrlaryna da tyǵylypty. Qaı jerde de jaýyzdyqtyń uıytqylary, uıymdastyrýshylary da bar. Býddıst-terrorshylardyń kósemi 57 jastaǵy Ashın Vırathý degen eken. Ol ıslamǵa qarsy «969» degen qanquıly uıymǵa jetekshilik etedi. Jeti jyl túrmede otyryp, keshirimmen bostandyqqa shyqqanymen, basqa dinderge qarsy áreketterin kúsheıtpese, báseńsitpegen kórinedi. Sol úshin «Bırmalyq ben Laden» degen atqa da ıe bolǵan. Onyń musylmanǵa jany qarsy. Olardy ıtke teń­ep, birge ómir súrýge bolmaıdy deıdi. «Eger biz álsiz bolsaq, mu­sylmandar barlyq jerimizdi ıemdenedi» degendi aıtady. Burnaǵy jyly Kolomboda býddıstik terrorshylardyń konferensııasyna qatysyp, ol taǵy bir «Bodý Bala Sena» («Býddıstik kúsh») degen býddıstik terrorlyq uıymmen aýyz jalasyp qaıtty. Al bul uıymdy Kırama Vımaladjotı jáne Galagada Atte Gnanasara degen monahtar basqarady eken. Olardyń ashyp aıtar maqsattary – Taıaý Shyǵystaǵy gastarbaıter-býddısterdiń múddesin qorǵaý degenmen, olar el ishindegi talaı soıqanǵa basshylyq etti. Hrıs­tıandyqqa tartasyń dep hrıs­tıan pastory Dıneshti sabasa, musylmandardy qoldaıdy dep zań kolledjin qıratyp, dindi qorlady dep «Býdda – bar» degen ashanany talqandaǵan. Bularǵa bıliktiń de áli jetpeı otyr. 16 myń adam qatysqan jıynda terrorshy býddıster kósemi Gnanasara bylaı deıdi: «Bul eldi býddıst – sıngaldar qurǵan, solardyń eli bolyp qalýǵa tıis. Demokratııa, plıýralızm degender sıngal halqyn qurtady». Demek, olarǵa jol joq. Onyń sózine ergen tobyr musylmandar dúkenin tonap, mashınalardy órtedi. Sony kórgen Gnanasara mynadaı eskertý jasady: «Eger bir músilim, nemese basqa bir bóten dindar sıngalǵa saýsaǵyn tıgizer bolsa, kózi joıylady», – dedi. Hrıstıan-terrorshyldar bu­lardan kem soqpaıdy. Úndistan­nyń Trıpýry shtatynda Azattyqtyń ulttyq maıdany degen terrorlyq uıym bar. Onyń maqsaty – shtat halqyn hrıstıandarǵa aınaldyrý, kónbegenderdi joıý nemese qýyp shyǵý, Trıpýryny «Hrıstos qudaıdyń jerine» aınaldyrý. Bulardyń aıýandyǵynda shek joq. Olardyń jasaqtary bir aýylǵa keledi de, halyqty jıyp, jalpy shoqyndyrý júrgizedi eken. Erlerdi avtomatpen, áıelderdi zorlaýmen qorqytady. Ekstremıst-hrıstıandar Nagalend shtatynda hrıstıandyq memleket qurmaq oıda. Hrıstıan, býddızm ter­rorızm­derine basqa da talaı mysal keltirýge bolady. Taǵylyqtan jú­regiń aınıdy. Qarap tursań, mundaı taǵylyq talaı dinge tán. Islam álemdegi eń qaıyrymdy, beıbitker din degendi estigende, radıkal ıslamısterdiń áreketi oıǵa oralady. Olardyń ıslamǵa qatysy joq deı alasyń ba? Hrıstıandyqty kókke kóteretinder de az emes. Basqasyn aıtpaǵanda, kresshilerdiń soıqanyn basqa dindegiler jasaǵan joq. Býddıster de jaýyzdyqtaryn kórsete bastady. Japonııadaǵy «Aým Sınrıke» degenniń áreketi de esten shyqpaıdy. Árkim óz dinin, óz senimin jaqtaıdy. Maqtanýyna da bolar. Biraq solar óz dinindegi kes­apattyqqa uıalsa ǵoı, shirkin. Dininiń tazalyǵy úshin aram pı­ǵyldarynan adam aldynda emes, Qudaı aldynda, ar aldynda arylsa ǵoı deısiń. Mamadııar JAQYP, jýrnalıst