Dollarlyq depozıtter syrtqa aǵylmasyn desek

2016 jyldyń alǵashqy tórt aıynyń ishinde-aq el turǵyn­darynyń bankterge sheteldik valıýtamen salǵan depozıtteri 80 paıyzdan 71 paıyzǵa deıin azaıyp qalǵan. Bul – elimizdegi dol­lar­syzdandyrý saıasatynyń ósip kele jatqandyǵynyń kórinisi. Alaıda, depozıtterde, sondaı-aq, bank­terde dollardyń jappaı azaıýy jaqsylyq emes. О́ıtkeni, sapaly dúnıeniń bári syrttan dollarmen nemese eýromen ǵana keledi. Biz halyqtyń aqshalaryn depozıtterge salý úderisine birshama sarap jasaǵan edik. Sonda 2000 jyl­­dan bastap 2016 jylǵa deıin depo­zıt­terdiń únemi ósip otyrǵan­dyǵyna kóz jetkizdik. Naqtylap aıtatyn bolsaq, ol, 2000 jyly 57 mlrd. teńgeden 2016 jyly 7 trln. 187 mlrd. teńgege deıin ósken. Sonyń arqasynda bizdiń bank júıemizdiń áleýeti artyp, qarymy kúsheıdi. Bul aqsha-qara­jat júıesiniń turaqtalýyna úlken kómegin tıgizdi. Endi, 2016 jyldan bastap depo­zıt­terdiń azaıý úrdisi oryn ala bastaǵany alańdatady. Ústimiz­degi jyldyń mamyr aıyna deıin bankter teńgege shaqqanda 434 mlrd. resýrsyn joǵaltqan. Sóı­tip, bank júıesi ár aıǵa shaq­qanda 100 mlrd. teńgesin joǵal­typ otyrǵan. Bul, negizinen, dollar­dyń depozıtten alynýynyń sal­dary­nan oryn alyp otyr. Jyl basy­nan beri sheteldik valıýtamen salynǵan depozıtter teńgege shaq­qanda 888 mıllıardqa azaıyp ket­ken, al teńgemen salynǵan depo­zıt­ter nebári 429 mlrd.-qa ósken. Kórip otyrǵanymyzdaı, kiris shy­ǵystyń jartysyn ǵana jaýyp otyr. Osylaı jalǵasa beretin bolsa, jyldyń aıaǵyna deıin 1 trıllıonnan artyq aqsha­ny jo­ǵaltamyz. Iаǵnı, muny óte alań­datarlyq jaǵdaı deýimiz kerek. Endi mundaı jaǵdaı neniń kesi­rinen bolyp otyr degen máse­lege keleıik. Búgingi kúni Ult­tyq bank dollarsyzdandyrý saıa­­satyn júrgizý sheńberinde shet­el­dik valıýtanyń jyldyq depo­zıttik ósiminiń maksımým shegin 2 paıyzǵa shegendep tastady. Al teńgeniń jyldyq ósimi odan 7,5 ese artyq. Bul halyqtyń aqshasyn teńgemen jınaqtaýǵa yntalandyrý úshin jasalyp otyr. Onysy durys-aq shyǵar, biraq dollardyń ósimin sonshalyq azaıtqany onyń depozıtiniń syrtqa aǵylýyna soǵa­tyny eskerilmegen. Dollarǵa esh­qan­daı shekara joq, bizdiń adam­dary­­m­yz da, HHI ǵasyrdyń urpaq­ta­­ry bolǵandyqtan, ony jaqsy bi­le­di. Sondyqtan, dollaryn ósimi jo­ǵa­ry sheteldik bankterdiń fı­lıal­daryna aýdara salyp, onyń qyz­­meti­men sheteldik bankırlerdiń ja­rylqanýyna jaǵdaı týǵyzyp otyr. Májilistegi halyqshyl kom­mý­nıs­­ter fraksııasy osy­ǵan qatty alańdaýshylyq bil­di­rip, Ulttyq bank tóraǵasy D.Aqyshevke depý­tattyq saýal joldap, osy máselege kóńil bólýin ótindik. Kapı­taldyń sımvoly bolyp tabylatyn dollarǵa kommý­nıs­terdiń jany nege ashyp otyr dep oı­lamańyzdar, bul eldiń múd­desi úshin jasalyp otyrǵan janashy­r­lyq dep eskertýdi de umytpadyq. Qaı kúnde bolsa da ne nárseniń shekten shyǵýy jaman, Quranda da solaı deıdi ǵoı. Dollardy da shekten artyq qysýǵa bolmaıdy, óıtkeni, onyń zııany halyqqa tıedi. Osy máselelerdi eskerip, Ulttyq bank ulaǵatty sheshim qabyldar degen úmittemiz. Aıqyn QOŃYROV, Májilis depýtaty