Tentiretken tergeý isi

Polısııa ofıseriniń ólimine jáne jeke múlkiniń tonalýyna kim kináli? Elbasy talap etip otyrǵandaı, memlekettik organdardyń syndarly saıasatty halyq kóńilinen shyǵatyndaı talappen júzege asyrýy mereıli mindet. Alaıda, amal ne, memlekettik organ ókilderiniń keıbireýi kerisinshe áreket etip jatýy ókinishti-aq. Ásirese, bul quqyq qorǵaý organdary qyzmetkerlerine qatysty bolsa tipti de óreskeldik ekeni daýsyz.  Máselen, ómiriniń jıyrma alty jylyn kezinde tergeýshilik qyzmetke arnaǵan Aıagóz qalasynyń turǵyny Amangeldi Sátmuhanbetov búginde sol quqyq qorǵaý organdary qyzmetkerleri tarapynan oryn alǵan zańsyzdyqtardan endi ózi jábir kórgendigine shaǵymdanyp, redaksııamyzǵa arnaıy kelipti. Sonaý Semeı óńirinen at arytyp kelgendegi basty sebep, baýyr eti balasynyń ajal aýzynda jatqan sátterinde alǵashqy medısına­lyq kómektiń kórsetilmeýi jáne jeke zattarynyń tonalýyna jol berilýi. Eger balama der kezinde alǵashqy medısınalyq kómek kórsetilgende, onyń ómirin saqtap qalýǵa bolady eken, deıdi zeınetker Amangeldi Qasymuly dári­ger­lermen bolǵan áńgimesiniń ushyn shyǵaryp. Onyń aıtýynsha, 2014 jyldyń 3 shildesinde Shyǵys Qazaqstan oblysy Aıagóz qalasy arqyly ótetin «Almaty – О́skemen» tas jolynyń 761-shi shaqyrymynda balasy jol-kólik apatyna ushyraıdy. Tańǵy saǵat bester shamasynda ur­­la­n­ǵan jylqylardy izdeý úshin ózi rólge otyryp, qyzmet baby­men jolǵa shyqqan balasy – ShQO Úrjar aýdandyq ishki ister bóli­mi­niń ýchaskelik ınspektory, polı­sııa leıtenanty Amantaı Mar­ǵulan­nyń kózi ilinip ketken bolýy múm­kin. Qalaı bolǵanda, onyń jeke avtokóliginiń bólikteri ár jer­de shashylyp jatýy jáne bir doń­ǵalaǵynyń julynyp ketýi soq­qynyń ońaı kelmegendigin kór­setedi. Alǵan jaraqatynan aýa­nyń keýde qýysyna molynan jet­pegendikten qyryldap, ómir úshin kúresip jatqan polısııa for­masyndaǵy jas jigitke eshkim der kezinde qol ushyn bermegen. Jol-kólik oqıǵasynyń alǵashqy kýágeri, jolaýshy, Prıozersk qala­synyń turǵyny Shahmurat Aıtahýnov 112, 102 jáne 103 telefondaryna habarlasypty. Alaıda, alǵashqy kýáger jeke avtokóliginde áıeli men jańadan týylǵan sábıi bolǵandyqtan, ólim aýzynda jatqan polısııa qyz­met­kerin jaqyn mańdaǵy aýrý­hanaǵa jetkizip salýdy da oılamaǵan, tek kútken de otyra bergen. Al bir jarym saǵattan keıin óziniń jeke kóligimen jetken jol-patrýldik polısııa qyzmetkeri kishi serjant Raýan Ánýarbekov kelgen boıda Sh.Aıtahýnovtan qysqasha túsinik alyp, hal ústinde jatqan ofıserge alǵashqy kómek kórsetpesten, tıip turǵan ótkizý beketindegi jumys ornyna qaıtyp ketken. О́kinishtisi sol, aýdandyq aýrýhana atalǵan beket turǵan joldyń boıynda ornalasqan. Biraq ta jaraly jandy jetkizetin adam tabylmapty. R.Ánýarbekov beketti tastap ketýge bolmaıdy degen syltaýmen keri qaıtyp ketken. Bul arada, bekette onyń áriptesi starshına Asqar Kúnsúıerov otyrǵandyǵyn jáne onyń jaısyz habardy jaraly ofı­­serdiń Astana qalasynda júrgen ákesi men aǵasyna habar­laǵandyǵyn qaperge sala ketý kerek. Denesinde eshqandaı jaraqa­ty nemese súıek synyǵy joq balasynyń qınalyp jatqanyn kóre tura jaqyn mańdaǵy aýrý­hanaǵa aparmaǵan jandarǵa naly­ǵan áke: «О́skemennen arnaıy kel­­gen dáriger-neırohırýrg qym­bat ýaqyttyń zaıa ketkenin jáne balanyń aýrýhanaǵa kesh jet­kizil­genin aıtty. Eger japa shegýshi neǵurlym erterek jetkizilip, al­ǵashqy medısınalyq kómek kór­setilgende, ol janǵa batar aýyrlyq shekpeı, komaǵa túspes edi», deıdi. Bir ókinishtisi sol, 21 jasynda jaryq ómirmen qoshtasqan jas jigit kúzde úılenýdi josparlap júripti. Urpaqsyz ketken ulannyń ókinishi de áke-sheshesiniń belin qaıystyryp otyr. Sondyqtan da, qyzmet babynda qaza tapqan polısııa qyzmetkeri­niń ákesi pogon­dy­lardyń áreket­teri men áre­ket­sizdikteri, odan qalsa óz isterine nemquraıdy qara­ǵandyǵy jáne jalǵan qujat jasaǵandary úshin qylmystyq jaýapqa tartý kerek dep sanaıdy. Iá A.Sátmuhanbetovtiń bul ishki janaı­­qaıyn túsinýge bolady. Bala­syn aýrýhanaǵa jetkizbek túgili, jol-kólik oqıǵasy oryn al­ǵan jerdegi aıǵaqtardy tirkeýge alýy tıis jedel tekserý toby árip­te­si­­niń jeke zattarynyń qol­dy bo­lyp ketýine jol bergeni anyqtaldy. Jaısyz habar jetkennen keıin jol-kólik oqıǵasy oryn alǵan jerdi qaraý úshin qura­myn­da aǵa anyqtaýshy, polısııa kapı­tany Ǵalym Amanǵalıev jeke júrgizýshisi Nurlan Jumaqanov­pen jolǵa shyqqan. Olar jetken kezde oqıǵa ornynda mem­lekettik avtoınspeksııa qyz­met­keri Altynbek Qopabaev pen aǵa krımınalıst, polısııa aǵa leı­tenanty Dáýren Qamarov bolypty. Atalǵan jedel tergeý toby oqıǵa ornyna jetisimen tikeleı qyzmettik mindetterine jaýapty qaramaı, uqypsyzdyq pen sal­ǵyrttyq tanytqan. Mun­daı óreskeldikterdiń oryn alǵan­dyǵy Aıagóz aýdandyq sotynda anyq­t­alyp otyr. Tarqatyp aıt­­qanda, Ǵ.Amanǵalıev oqıǵa or­ny­­nan hattama toltyrǵan kezde avtokólikti Aıagóz AIIB jet­kiz­dik dep kórsetken. Sol kúni ol búlin­gen avtokólikti zańdy ıesine qaıtarýdan bas tartqany anyqtalyp otyr. Al shyntýaıtynda, quny 10 myń dollar turatyn «Toıota Karına E» avtokóliginiń bir táýlikten keıin qanqasy men qozǵaltqyshy ǵana qalypty. Onda da avtokólikti balanyń ákesi polısııa beketinen óz kúshimen alyp ketipti. Kóptegen jeke zattaryn aıtpaǵanda, qaıtys bolǵan polısııa ofıseriniń qyzmettik jezli, aýrýhanaǵa jetkizilgende qolynda bolǵan 80 myń teńgelik saqınasy, bir aılyq jalaqysy jáne 167479 teńge turatyn «Iphone-5 S» telefony joǵalyp ketken. Qaza tapqan jigittiń ákesi bir táýlik ishinde jeke adamdar oqıǵa ornyna jolaı almaıtyndyqtan, polısııa qyzmetkerlerinen kúdik­tenetinin jasyrmaıdy. Onysy beker de emes eken. Aıagóz AIIB krı­mınalısi Dáýren Qamarov polı­sııa qyzmetkeriniń aýyr halde jatqanyn bile tura álgi «Iphone-5 S» telefonyń jasyryn urlap alǵany áshkerelengen. Qoldan qolǵa ótken balasynyń telefonyn da A.Sátmuhanbetov tergeýshilik tájirıbesin paıdalanyp, ózi anyqtap, taýyp bergen. Ne kerek, sybaılas jemqorlyqqa tike­leı qatysty qylmys jasa­ǵany úshin krımınalıst eki jyl synaq merzimimen shartty jazaǵa tartylǵan. Al marqumnyń ámııanyn anyqtaýshy Ǵ.Amanǵalıev árip­tesi A.Qopabaevtyń qolynan alǵan­dy­ǵyn aıtyp kórsetken. Alaıda, ámııan­da eshqandaı aqsha bolmaı shyq­qan. Basqa aýdanǵa uzaq jolǵa shyq­qan polısııa qyzmetkeriniń aq­sha­sy bolmaǵandyǵyna sený qıyn. «Toıota Karına E» avtokóligi­niń tonalýy men jeke múlikteriniń qoldy bolýy sebepti qylmysker­lerdi anyqtap, jaýapqa tartýdy ótinip, ólgen balanyń ákesi Aıagóz QIIB-ne aryz jazǵan. Onyń aıtýyn­sha, sol kúni keshkisin polısııa qyz­metkeri Rınat Sálimgereev tele­fon arqyly kúıeý balasy Qýat Tursynovpen sóılesip, tipti, úıine de baryp: «Aryzdy qaı­taryp alyńdar» dep qoqan-loqy jasaǵan. Osylaısha, aryzdan bas tartqyzý áreketiniń oryn alǵan­dy­ǵyn ashyna jetkizdi. Olaı bolsa, talapker balasynyń jeke múlik­teri men avtokóligin polısııa qyzmetkerleriniń ózderi tonaýy múmkin degen kúdiginiń nyǵaıa túskendigin alǵa tartty. «Qazaqta «Búlingennen búldirgi alma», dep jatýshy edi, alaıda, ishki ister qyzmetkerleriniń mynadaı áreketteri janyma qatty batqany sondaı, óz ómirimniń biraz bóligin osy salaǵa bergenime ókingendeı kúı keship júrmin. Áriptesteriniń jany qınalyp jat­qan sátte ony aman alyp qalý­dyń jáne zattarynyń qoldy bolyp ketpeýiniń joldaryn qaras­tyrý­dyń ornyna, kerisinshe isteýi adamgershilikke jatatyn áreketter dep oılamaımyn», dedi shırek ǵasyrdaı ýaqyt mılısııa qyz­metkeri bolǵan Amangeldi Sátmuhanbetov ashynǵanyn jasyra al­maı. Bul oraıda ShQO Aıagóz aýdan­dyq jáne oblystyq sottar polı­sııa qyzmetkerlerine qatysty jeke qaýlyda atap ketkendeı, qyl­mystyq iske tirkelgen aıǵaqty zat­tar­dy saqtaý týraly eshqandaı da sheshim qabyldanbaǵan. Onyń ústi­ne anyqtaýshy Ǵ.Amanǵalıev pro­sessýaldyq qujattardy tol­tyr­ǵanda jalǵan málimetter engizip, salaqtyq tanytqany osy sot­tardyń jeke qaýlylarynda kóri­nis tapqan. Tipti, aýdandyq sot keleshekte osyndaı keleńsizdikter qaıtalanbas úshin jáne kináli polısııa qyzmetkerlerine tıisti shara qoldaný maqsatynda Shyǵys Qazaqstan oblysy Ishki ister depar­­tamentiniń atyna qaýly kóshir­­mesin de joldaıdy. Biraq arada eki jyldaı ýaqyt ótse de ishki ister organy qyzmetkerlerin qyl­­mys­tyq jaýapqa tartý máse­lesi áli sheshimin taba almaı otyr. Talap­kerdiń aıtýynsha, oblys­tyq ishki ister departamenti basty­ǵyna eki telegramma jáne aryz túsirgen. Sonymen qatar, osy depar­­tamenttiń kadr basqar­masy­nyń bastyǵy, polkovnık Erlan Jumadilovke eki ret Aıagóz aýdan­dyq jáne oblystyq sottarynyń qaýlylaryn óz qoly­men jetkizip te bergen. A.Sátmuhanbetovtiń aryzy­men aınalysqan polkovnık E.Jumadilov tek «men olardy jumys­tan shyǵardym» degen­­di aıtatyn kórinedi. Al A.Sát­muhan­betov álgilerdiń áli kúnge óz laýazymdarynda jumys is­tep júrgendikterin jaq­sy bile­min deıdi. Tek 2015 jyl­dyń 13 ta­my­zyn­da «Meniń ólkem» jáne «Moı gorod» basylym­­daryn­da «Razboınyı otdel» jáne «Ashynǵan áke ádil­dik izdeı­di» atty maqalalar jaryq kór­gen­nen keıin ǵana keleńsiz­dik­ter­ge jol bergen ShQO IID bas­ty­ǵy­nyń buıryqtarymen Ǵ.Aman­ǵalıevke, A.Qopabaevqa jáne M.Ádilbekovke qylmystyq jaýap­­­ker­shilikke tartylmaǵany se­bepti qyzmetterine tolyq sáı­kes emestikteri týraly eskertý jasal­ǵan. Onda da ol ólim aýzynda jatqan ofıserdi aýrýhanaǵa jet­kizbegeni nemese jeke múlik­teriniń tonalǵany úshin emes, synı materıaldardyń buqaralyq aqparat quraldary betinde ketip qalǵany turǵysynda eskertýmen shekteledi. О́kinishke qaraı, aýyr halde jatqan áriptesine kómek qolyn sozbaı ketip qalǵan Raýan Ánýarbekov pen qaıtys bolǵan polısııa qyzmetkeriniń otbasyna qoqan-loqy kórsetken Rınat Sálimgereev eshqandaı jaýap­­ker­shilikke tartylmaı otyr. ShQO IID bastyǵynyń 12.09.2015 jyl­ǵy №779j/q-ý jazalaý týraly buıryǵynda «...BAQ-ta qoǵam­dyq rezonans týdyrǵan synı materıaldardyń jaryq kórgeni úshin Aıagóz AIIB ÁPB JPP vzvod komandıri, leıtenant Qopabaev Altynbek Naqysbekuly qyzmetine tolyq sáıkes emestigi týraly eskertilsin» degen joldar júr. Sol sııaqty, AIIB bastyǵynyń tergeý jónindegi orynbasary, polısııa maıory Ádilbekov Suńǵat Maratulyna da osyndaı qoǵamdyq rezonans týdyrǵan materıaldar úshin eskertý berilgen. «Sonda qalaı, qyzmetkerleriniń óz isine adal bolmaǵany, áriptesterine der kezinde qolushyn bermegeni úshin emes, qoǵamdyq rezonans týdyrǵan materıaldar jaryq kórgenine ǵana ma?», dep tańdanysyn jasyra almady marqum Amantaıdyń ákesi. Onyń aıtýynsha, bul isti 2015 jyldyń 5 tamyzynan Ishki ister mınıstri Q.Qasymov óz baqylaýyna alatyndyǵyna ýáde beripti. Sonymen qatar, «Nur Otan» partııasynyń oblystyq qoǵamdyq qabyldaýynda onlaın rejiminde sol kezdegi Sybaılas jem­qorlyqqa qarsy kúres agent­tigi tóraǵasynyń orynbasary Alık Shpekbaev ta ShQO sy­baı­las jemqorlyqqa qarsy kúres depar­tamentiniń bastyǵy Ǵ.Dosanov­qa qylmysty tolyq ashý týra­ly naqty tapsyrma bergen bolatyn. Alaıda, osynshama laýazym ıeleriniń baqylaýynda bolsa da qylmystyq is áli kúnge qoz­ǵalmaı otyr. Sondaı-aq, A.Sátmuhanbetovtiń jazǵan hat­tary men telegrammalaryna esh­qandaı da jaýap berilmeýde. Tipti qabyldamaıdy, ne óz oryndarynda bolmaıtyn kórinedi. ShQO IID-niń baspasóz qyzmeti buqaralyq aqparat quraldary tarapynan qoıylǵan saýalǵa «Qujattarǵa jalǵan aqparat qosý faktisi tirkelmegen» degen jaýap bergen. Sot qaýlylaryn ShQO IID áli kúnge qaperge almaı kele jatqandyǵynyń ózi dálel emes pe? ShQO prokýratýrasynyń 2-basqarma prokýrory E.Seıitov pen 2-basqarma bastyǵy Q.Altyn­bek­uly «jol-kólik apaty sal­darynan buzylǵan avtokólikti polısııa bólimine jetkizý anyq­taýshy, krımınalıst, jol-polı­sııa qyzmetkerleriniń tikeleı min­detterine jatpaıdy» dep atap kór­setken. Zańdardyń oryn­­dalýyn qadaǵalaýy tıis prokýratýra qyz­­met­kerleri osyndaı tujyrym jasap otyrǵanda basqasyna ne joryq dep aıtpaýǵa laj qalmaıdy. Qalaı bolǵan kúnde prokýratýra qyzmetkerleri Qylmystyq is júrgizý kodeksi 222-babynyń 4-pýnktine sáıkes laýazymdy adamǵa qatysty oqıǵa bolǵan jerdi kúzetý jáne 7-pýnktine sáı­kes bótenniń ıesiz qalǵan múl­kin saqtaý, aıǵaq zattardyń taǵ­dy­ryn sheshý týraly normalar­dy qaperge almaǵan sııaqty. Sonyń saldarynan Qylmystyq kodeks­tiń «salaqtyq» baby boıyn­sha qozǵalǵan is qaıta-qaıta qys­qaryp qala berýde. Ne kerek, sot tarapynan anyqtalǵan Ǵ.Amanǵalıev­tiń jalǵan qujat jasaǵandyǵy jóninde qylmystyq is áli kúnge deıin qozǵalmaı otyr. Onyń ústine Bas prokýratýrada tergeý toby qurylyp, ShQO Aıagóz QIIB-niń aǵa anyqtamashysy Ǵ.Aman­ǵalıev­tiń óz qyzmetine durys qaramaı, jal­ǵan qujat jasaǵandyǵy tolyq­ dálelin tapqan. Prokýratýra or­gan­darynda birqatar aýys-túıis­ten keıin is qazir qaıtadan qys­qaryp ketkeni málim bolypty. Sondyqtan da, talapker Bas pro­kýratýradan óziniń konstıtý­sııalyq quqyǵyn qorǵaýǵa, sonymen de, atalǵan tergeýshiniń Qylmystyq kodekstiń jalǵan qujat jasaý, salaqtyq, qyzmet­tegi áreketsizdik baptarymen qyl­mys­tyq is qozǵap, aldyn ala ter­geý jumystaryn jańadan quryl­ǵan Memleket­tik qyzmet isteri mınıstrliginiń Sybaı­las jemqorlyqqa qarsy is-qı­myl ulttyq bıýrosynyń orta­lyq ter­geý qyzmetine júkteýdi surap otyr. «Sebebi, men ShQO quqyq qor­ǵaý organdarynyń zań­syz sheshim­derine qanaǵattanbaı­myn já­ne olardyń ádil sheshim shyǵara­tyn­daryna da senbeımin», deıdi A.Sátmuhanbetov. Sonymen qatar, osy kezge deıin keltirilgen zalaldy óndirip alýǵa nıeti bar ekendigin de jasyrmady. Qoryta aıtqanda, qyzmettik mindetin bylaı qoıǵanda adamger­shilik turǵysynan óz áriptesteriniń múlkin tonaýǵa jol bermeý polısııa qyzmetkerleriniń tikeleı paryzy emes pe edi? Bylaıǵy jurt ne oılaýy múmkin? Osy salada óz isine adal qanshama azamattar júr. Redaksııamyzǵa jubaıy A.Sátmuhanbetovpen birge kelgen múgedek, ómir boıy muǵalim bolǵan marqum polısııa qyzmetkeriniń anasy da jan ashýyn jetkizdi. Olaı bolsa, quzyrly organdar ádil sheshim qabyldaıdy dep senemiz. Bul is boıynsha biz jaýapty taraptyń da ýájin tyńdaýǵa ázir ekenimizdi bildiremiz. Asqar TURAPBAIULY, «Egemen Qazaqstan»