Eseń ketpesin deseń, eshki ósir

Abat О́tegenov eshki ósirýdi burynnan oılastyryp júredi eken. Mamandyǵy ınjener-mehanık jigit buǵan deıin Astanada turyp kelgen. Táp-táýir jalaqy alatyn jumysy da, Astananyń qaq ortasynda jaıly páteri de bar bolatyn. Alaıda, kókeıine qonaqtaǵan eshki ósirip, kásipkerlikpen aınalyssam degen oı oǵan jatsa da, tursa da maza bermedi. Astanalyq kompanııada ju­mys istep júrgende elimizdiń aı­maqtarynda qyzmettik is­sa­parda bolyp júrdi, ásirese, Soltústik Qazaqstan, Qostanaı oblystaryna jıi baratyn. Son­daı issaparlardyń birinde asyl tuqymdy  eshki ósiretin  sharýa qojalyǵynyń jetekshisimen tanysýy kókeıdegi oıyna qan júgirtkendeı boldy. Eshki  ósi­­retin sharýanyń  Shekshek atanyń paıdasy, ony ósirýdiń qyr-syry týraly áserli áńgimesi jáne fermadaǵy kórgenderi Abattyń  kókeıine qona ketti. Kóp keshiktirmeı osy kásippen aınalysýǵa belin bekem býdy. Astanadaǵy páterin satyp, ózi týyp-ósken Qarǵaly aýdany Petropavlovka aýylyna  oralyp, shetkeri jaqtan aýlasy keń úı satyp aldy.  Kóp uzamaı ózi­niń eshki fermasyn ashty. Turǵyn úıdi aýyldyń shetinen tańdaýynyń sebebi, eshkilerdi jaıylymǵa shyǵarýǵa  yńǵaıly bolsyn degeni edi. – Árıne, bastapqyda meni keıbireýler aqymaq dep oılaǵan bolar. Astanadaǵy jaıly pá­terin, bedeldi kompanııadaǵy jalaqysy joǵary qyzmetin tas­tap kelgeni nesi dep tańǵal­ǵandaryna da shek kel­tirmeımin. Men bul sheshimge jan-jaqty oılastyryp, sanaly túrde keldim. О́z isimdi ashyp, kásipkerlik­pen aı­nalysyp, nátıjesin kórgim keldi. Eń bastysy, týǵan to­py­raǵyma oraldym. Osynda meniń tórt  týǵan baýyrym, dos­­tarym turady. Týǵan jer qa­shanda júregińe jaqyn bola­tynyn men alysta júrgende aı­ryqsha sezindim,– deıdi Abat Orynbasaruly. Onyń týǵan jerge kelip, eshki fermasyn ashý jónindegi oıyn joldasy Asyljan da, uly Dáýlet te qoldaı ketti. Sóıtip, ózi­­niń týǵan jeri, bilim alǵan  Petropavlovka  aýylynan bir-aq shyqty. Alaıda, birden nesıe alýǵa asyqpady. Alǵashqyda isti bastaýǵa jetetindeı qarjysy bolǵandyqtan  qaryzǵa kirýge boı urmady. Omby qalasyna baryp, súttik baǵyttaǵy asyl tu­qymdy on eshki satyp aldy. Esh­kiler kelesi jyly laqtady. Sóıtip, eshkilerdiń sany kóbeıe tústi. Eshki sany óz tólimen ós­ken saıyn qoranyń tarly­ǵy sezile bastady. Aǵalarymen  aqyl­­­dasyp, laqtarymen birge  200 eshkige arnalǵan baz saldy. Ony eshkilerdi ustaýǵa jáne baǵym-kútim talaptaryna saı etip saldy jáne qondyrǵylar ornatty. Qoranyń ishinde  qa­lypty temperatýrany ustaý úshin jylý júıesin júrgizdi, eden­­nen anaǵurlym joǵary etip naýa jasady. Laqtar úshin  oryn jasaqtady. Eshkilerdi saýa­tyn oryn daıyndady. Bir sózben aıt­­qanda, mundaǵy barlyq jaǵdaıdyń zootehnıkalyq-mal­dárigerlik talaptarǵa saı bolýyna qatty nazar aýdardy. Keıin taǵy bir shaǵyn úı salyp aldy. Qazir onda sút óńdeý sehy ornalasqan. Oǵan sútti pasterleý qondyrǵysyn jáne tońazytqysh kamera qoıdy. Qostanaıdaǵy «Malshy» fırmasynan sútti salqyndatatyn qondyrǵy satyp alyp ornatty. Sebebi, sútti saýyp alǵannan ke­ıin salqyndatpasa bolmaıdy, sapasy buzylady. Qazir «Aqsút Petropavl» sharýa qojalyǵynda laqtarymen qosa eseptegende eshki sany 100-ge jetti. Bıyldyń ózinde 44 laq aldy. Eshkilerdiń arasynda egiz jáne úshten laqtaıtyndary kóbeıip keledi. Osyny eskergen sharýa jigit bazanyń janynan birneshe ashyq aýlalar  jasaǵan. Onda eshkiler men laqtar bólek ustalady. – Osynsha maldyń baǵym-kútimine qaraý úshin aýdandyq jumyspen qamtý ortalyǵy ar­qyly úsh  adamdy jumysqa aldym. Onyń ekeýi – tehnolog mamandar. Sondaı-aq, eshkilerdi ba­ǵýǵa, kútýge joldasym men ulym qolǵabys beredi. Eshkiler de, laqtar da derekter bazasynda tirkelgen, ózderiniń nómiri, zoo­­tehnıkalyq-maldárigerlik ta­laptarǵa saı arnaýly tól­qu­jaty bar. Súttiń basym bó­ligi laqtardy azyqtandyrýǵa ketedi. Qazir kúnine 25 lıtr sút ótkizemiz. Búgingi tańda 27 eshki saýylýda. Olardyń árqaısysy kúnine 2 lıtr sút beredi. Kúzge taman 50 eshki saýylatyn bolady. Bolashaqta saýylatyn esh­ki sanyn 100-ge jetkizýdi kózdeýdemiz. Ataqty Avısenna aıtqandaı, eshki – aıaǵymen jú­retin dárihana. Onyń sútiniń emdik qasıeti mol. Súttegi vıtamınder adamdardyń ımmýnıtetin nyǵaıtady, túrli asqazan aýrýlaryna em, organızmge sińimdi. Eshkiniń súti ananyń sútimen para-par ekenin halyq biledi. Sondyqtan suranys kóp, – deıdi Abat О́tegenov. Sharýa eshki sútiniń ár lıtr­in 500 teńgeden oblys orta­ly­ǵyndaǵy bazarlarǵa kóter­me baǵamen ótkizedi. Sút sehta za­lalsyzdandyrylǵannan ke­­ıin plastık shólmekterge quıylady. Qazir eshki sútine su­ranys joǵary. Sharýa qojalyǵy daıyndaǵan eshki sútiniń óz tutynýshylary bar. Olar telefon shalyp, tapsyrys beredi. Tipti, arnaıy izdep kelip satyp alatyndar qatary da kóbeıýde. Fermerge jergilikti at­qa­rýshy bılik te qoldaý kór­setýde. Ústimizdegi jyly oǵan 155 gektar jaıylymdyq jer bó­lindi. Sharýa  mal azyǵyn da óz kúshimen daıyndaǵaly otyr. Abat О́tegenov  bolashaqta eshki sanyn 200-ge jetkizgen, irimshik, basqa da sút ónimderin shyǵaratyn seh ashýdy oılastyrýda. Ol aýyl shetinen et­tik baǵyttaǵy iri qara fermasyn ashýǵa jer telimin alyp qoıypty. Mine, Astanadan jaıly turmysyn sharýanyń mazasyz tirligine aıyrbastaǵan «Aq­sút Petropavl» sharýa qo­ja­lyǵynyń jetekshisi Abat О́tegenovtiń qol jetken tabys­tary ázirge osyndaı. Bul úlken istiń bastamasy ǵana eke­nine, bolashaqta tabys arnasy bu­dan góri de keńeıe tú­setinine biz onyń sharýaqor qoltańbasynan aıqyn ańǵardyq. Satybaldy SÁÝIRBAI, «Egemen Qazaqstan» Aqtóbe oblysy, Qarǵaly aýdany