Reseı men Túrkııany tatýlastyrýdaǵy Elbasynyń róli

Qazir jan alqymnan alǵan jahandyq daǵdarys kezeńinde óziniń ońtaıly saıası-ekonomıkalyq reformalarymen órkenıetke bet buryp kele jatqan bir el bar. Ol Táýelsizdigin osydan 25 jyl buryn jarııalap, búginde «Azııanyń jaryq juldyzyna aınalǵan» baýyrlas memleket – Qazaqstan. Aty ańyzǵa aınalǵan osy eldiń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev bul kúnderi Túrki áleminiń álemdik deńgeıdegi saıasattanýshysy retinde tanylǵan. Ol ekonomıka men saıasat salasyndaǵy mol tájirıbesin memleket qurýda sátti iske asyryp, dúnıejúzilik deńgeıdegi zor qurmetke ıe boldy. Jalpy, Túrki áleminiń Aqsaqaly, Qazaqstan Kóshbasshysy, kórnekti memleket qaıratkeri Nursultan Nazarbaev búgingi tańda óz jaýapkershiligin tolyq sezinip keledi. Sondyqtan da ol «Álem. XXI ǵasyr» dep atalatyn eńbeginde aldaǵy júz jyldyqta álemge tónetin qaýip-qaterge óz alańdaýshylyǵyn bildirip, oǵan nazar aýdarý qajettigin meńzedi. «XXI ǵasyrda jalpy adamzat jahandyq deńgeıdegi áriptestiktiń jańa kezeńine aıaq basýǵa úmit artty. Alaıda, qazirgideı álemge tóngen qaýip-qaterdi qaperimizge almasaq, ol qur eleske aınalýy múmkin. Bul qaýip – jahandyq soǵys! Ǵalymdardyń deregine júginsek, yqylym zamannan búginge deıin Jer-ana 15 myńnan astam soǵys órtin bastan ótkeripti. Saldarynan mıllıondaǵan adam kóz jumyp, jer betinen qanshama qala quryp, mádenıetter men órkenıetter joıyldy», – deıdi avtor óz eńbeginde. Ol álemdegi on belsendi Kóshbasshynyń qatarynda Túrkııa óz shekarasyna zańsyz jaqyndaǵan reseılik ushaqty atyp qulatqan soń, kórshi eki el arasynda saıası-ekonomıkalyq qarym-qatynasqa syzat túskeni belgili. Reseı tarapy ushaq apatynan keıin ile-shala ekonomıkalyq sanksııalar engize bastady. Prezıdent Pýtınniń jarlyǵymen kúshine engen sanksııa saldarynan Túrkııanyń týrızm salasy kúrt quldyrady. Sonymen qatar, aýyl sharýashylyǵy ónimderine qarsy qoldanylǵan mundaı qadam túrik eksportynyń áleýetin de álsiretti. Sanksııa saldarynan Túrkııanyń aýyl sharýashylyǵy men týrızm salasy arqyly kúnin kórip otyrǵan qansha adam jumyssyz qalyp, qanshama kásiporyn qurdymǵa ketkenin, jalpy túrik ekonomıkasy qansha shyǵynǵa ushyraǵanyn bilý múmkin emesteı. Asylynda, qos taraptyń da «ashýǵa boı aldyrmaı» máseleni aqylǵa salyp, sabyrmen sheshkenderi tıimdi bolar ma edi?! Solaı bolatyndaı-aq. 28 maýsym kúni túrkııalyq beldi basylymdar basty betin: «Reseımen aradaǵy toń jibidi. Erdoǵannyń joldaǵan hatyn Máskeý jyly qabyldap, eki eldiń basshylary telefon arqyly tildesti. Endi olar qyrkúıek aıynda kezdesetin bolyp sheshim qabyldady» degen saryndaǵy taqyrypqa arnady. Bul máselege qatysty sarapshylar Reseı men Túrkııa arasyndaǵy jaǵdaıǵa qatysty bylaı dep ún qatyp jatty: «Reseı prezıdenti V. Pýtın áriptesi R.Erdoǵanmen telefon arqyly sóılesýinde ekonomıkalyq shekteýler men sanksııany alyp tastaýdyń tetigin rettegendeı». Al mamandar pikirine súıensek, reseılik týrıster aǵynyn retteý men qalpyna keltirýdi uıymdastyrý jumystary bir aı kóleminde sheshilýi tıis. О́z kezeginde osy jaǵdaıǵa baılanysty Kremldiń baspasóz qyzmeti V.Pýtın týrıstik joldamalar men Túrkııaǵa qatynaıtyn charterlik ushaqtarǵa bılet satýǵa salynǵan tyıymdy alyp tastaý jónindegi jarlyqqa qol qoıǵanyn da habarlady. Taraptardyń bir-birine jyly qabaq tanytyp, qarym-qatynasty jaqsartýǵa ynta tanytýy Túrkııa prezıdenti R.Erdoǵannyń jazǵan hatyna Reseı prezıdenti V.Pýtınniń arnaıy qońyraý soǵýyna jalǵasty. Eki el basshylarynyń osylaısha ózara túsinisýge umtylýy qos memleket arasyndaǵy qatynas tarıhynyń jańa paraǵyn ashty. Ushaq atyp túsirý saldarynan týyndaǵan dúrdaraz bolǵan taraptardy til tabystyrýda biz birimizge – týys, endi birimizge – irgeles kórshi eldiń Prezıdenti, jahandyq deńgeıde moıyndalǵan, halyqaralyq sheńberde bedeldi saıasatker Nursultan Nazarbaevtyń eren eńbegine zor qurmet bildirýimiz qajet. О́ıtkeni, ol oqıǵa oryn alǵan kúnnen bastap-aq óz alańdaýshylyǵyn bildirip, Reseı men Túrkııa arasynda ekijaqty komıssııa quryp, jaǵdaıdy turaqtandyra otyryp, máseleni ońtaıly sheshýdi usyndy. Sonymen qatar, ol kórshi elder arasynda uzaq jyldar boıy qalyptasqan jaıdary qarym-qatynasty buzyp almaý kerektigin aıtyp, osy jolda dıplomatııalyq arnalardyń da iske qosylýy mańyzdy ekendigin atap ótti. N.Nazarbaevtyń osylaısha ún qatýynyń ózindik sebebi de joq emes. Qazaqstan Kóshbasshysy Reseı men Túrik prezıdentterimen jaqyn qarym-qatynasqa ıe ári bedeli zor. Sondyqtan da Nursultan Ábishuly eki taraptyń tatýlasýyna bastamashy bolǵandyǵyna senimdimiz. Nazarbaevqa rahmet... Qazaqstan Prezıdenti N. Nazarbaevtyń bastamasymen Túrkııa men Reseı arasyndaǵy baılanystyń jańa kókjıegi kórindi. Kúrt úzilgen túrik-reseı qatynasynyń qaıta jandanýyna sińirgen onyń orasan zor eńbegi álemdegi aımaqaralyq tynyshtyq, tatýlyqtyń saqtalýyna qosqan úlesi keleshek urpaqtyń baǵalaýynsyz qalmaıtyny belgili. Al endi 1991 jyldan búginge deıin óz elin tatýlyq pen beıbitshiliktiń besigindeı etip, kórkeıtip kele jatqan N.Nazarbaev syrtqy saıasat pen halyqaralyq qatynastardy jandandyrýda zor bedelge ıe, ári ol Álem Kóshbasshysy ataǵyna laıyqty tulǵa. Sondyqtan da biz onyń jeke tulǵalyq kelbeti men iskerlik qabiletine 78 mıllıon anadolylyq «qazaqtar» atynan zor alǵysymyzdy bildirgimiz keledi. Mustafa Kemal SALLY, Túrkııanyń «Once Vatan» gazeti