Jańalyqtar jarysy: «ıtti adam tistep alypty...»

«Nıý-Iork San» gazetiniń shyǵarýshysy Charlz Anderson Deına «Eger ıt adamdy tistep alsa – jańalyq emes, eger adam ıtti tistep alsa – jańalyq» deıdi. Bizder, keıbir jýrnalıster qoǵamdy osyndaı úrdiske úıretip alǵan sekildimiz. Aǵylshynnyń áıgili dramatýrgy Djordj Bernard Shoýdyń  «Gazet velosıpedtiń apaty men ór­kenıet kúıreýiniń arasyndaǵy aıyrmashylyqty bilmeıdi»,  deýinde de mán berer másele bar. О́ıtkeni, reportajdyń reıtıngi sensasııamen ólshenetin boldy. Qazir qoǵamdy «shýlatpasań» eshkim sizdi «tanymaıdy», ıakı jýrnalıs­tıkada «juldyzyń janbaıd­y...». Tym bolmaǵanda «tyrashtanyp» taqyrypty aıqaılatyp qoıamyz. Onyń ústine din taqyryby aqparat maıdanynda júrgen bázbir adamnyń negizgi «nysanasyna» aınalǵandaı. Árıne, qazirgi ashyq qoǵamda aq­paratqa «tusaý» salam deý – sanaǵa syıymsyz. Bizdiń aıtaıyn degenimiz din názik másele bolǵandyqtan, bul taqyrypqa baısaldy qaraý lázim, asa jaýapkershilik qajet. Senim – adamǵa qaırat beretin kúsh ári pendeniń eń álsiz tusy deýge bolady. Bireýdiń senimin qorlaýdan artyq qııanat joq shyǵar. Dinı kózqarastar qaıshylyǵy paıda bolǵanda keıbir buqaralyq aqparat quraldarynyń jetekshileri eki jaqtyń pikirin birdeı usy­namyz degendi alǵa tartyp, daýlasyp júrgenderdi «sharshy alańǵa» shaqyryp, al endi biriń ól, biriń tiril degendeı, pikirtalasty tóbeden tamashalap tu­rady. Eki jaq bir-birine bazynasyn aıtyp, mámilege kelse meıli-aý. Qos ta­raptyń qoldaýshy oqyrmandary «sharshy alań» syrtynda (maqalanyń astyna pikir jazyp) ózara «tóbelesti» bastap ketedi. Saldaryn aıta berse – sumdyq. Al BAQ basshysy jaýapkershilikten buryn saıttyń nemese gazettiń tanyla berýin tileıtini baıqalady. Qanshama júrekter «jaralandy», qanshama ǵaıbat sózder aıtyldy, qanshama jaqsy oılar jaman sózben bylǵandy deseńshi... Aqparat salasyndaǵy osyndaı úreıli úrdis adamdarǵa keri yqpal etip jatqanyn nesine jasyraıyq?! О́tken joly kórgen jerde sálem-saýqat surasyp, syılasyp júretin qadirli bir áriptesimniń: «Senderdiń mekemelerińdi «jaqsylap» synap, bir shýlatyp qoımasaq, bizdiń saıtqa nazar aýdarmaısyńdar. Áıt­pese, bizdi eshkim oqı bermeıdi», – dep qaljyńdaǵany bar. Oǵan endi ne aıtýǵa bolady? «Sizdeı pa­rasatty adam ondaı pıǵylǵa bara qoımas», – dep qoıdyq jymıyp. Bolmashy reıtıng úshin din taqyrybynan «tanymaldylyq» izdeý kimge tıimdi? Taǵy da sol áne-mine dep jaqsylyqqa jýyqtaı almaı júrgen jannyń ımanyn shaıqalttyq. Júrek shirkin talas-tartysqa da úırenip, beıimdelip qalady eken. Ádilettilik pen jaqsylyq úshin sóz jarystyrýdyń, másele kóterýdiń jóni bólek. Alaıda, dinı salada kórkem pikirtalas kórinis tappaı jatqany ańǵarylady. Aıtylǵan oıdyń kóbisi jeke basqa tıisý, abyroıyn tógýge tyrysý nemese onyń senimin kústánalaý. Pikirtalas ádebi saqtalmaýda. Sóz jaýapkershiligi degen bar. «Jaqsy sóıle nemese úndeme», – degen paıǵambar ónegesi bar. Osy hadıs túısikte jańǵyryp tursa qanekı! Keshe kitaptan Júsip Has Qajyb Balasaǵunıdyń «Qadirlisi – tiline uıat sińgender, Júrek sózin júregimen bilgender. Týra sózge kelgende til tartpaǵyn, Qyńyr sózdi jasyr, tekke laq­paǵyn», – degen óleńin oqyp qaldyq. Oılanýshyǵa oısalar dúnıe eken. Aǵabek QONARBAIULY, QMDB baspasóz bóliminiń meńgerýshisi ALMATY