Áskerı tutqyndar áńgimesi –arhıv nazarynda

Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Arhıvi 2015 jyldyń qańtarynda «Ekinshi dúnıejúzilik soǵystyń qazaqstandyq áskerı tutqyndary: ádebıetter, derekter, málimetter bazasy» ǵylymı-zertteý jobasyn qolǵa alǵan bolatyn. Osy jobanyń aıasynda www.tutkyn.kz veb-saıty iske qosyldy, onda qazaqstandyq áskerı tutqyndardyń tizimi bar onlaındyq respýblıkalyq aqparattyq bazasy ornalastyryldy. Jobany júzege asyrý barysynda tarıhshy ǵalymdarmen kezdesýler ótip, keńester alyna­dy, osy taqyryp boıynsha arhıv qujattary, maqalalar men estelikter jınaqtalýda, jobaǵa oblys­tar­dan arhıvıster kelip qosyldy. Ar­hıvıster tutqynda bolǵan soǵys  arda­gerlerimen kezdesip, sol kezdegi qıynshylyqtary men zardaby týraly estelikteri jazylyp alyndy. Bir jarym jyl ishinde 35 myńǵa jýyq qazaqstandyq áskerı tutqyndardyń esimderi aqparattyq bazaǵa engizildi. 2015 jyldyń mamyrynda Ger­­­manııa Federatıvtik Respýb­lıkasy burynǵy keńestik áskerı tutqyndarǵa tólenetin 2500 eýro kólemindegi ótemaqyny taǵaıyndaý týraly sheshimin qabyldady. So­nyń negizinde QR Prezıdentiniń Arhıvi joba negizinde tabylǵan 8 qazaqstandyq burynǵy áskerı tutqynǵa tólenetin ótemaqyny alý­ǵa baılanysty qujattardy resimdeýge kómek kórsetti. Ońtústik Qazaqstan oblysynyń turǵyny, soǵys ardageri Mamytbaı Janaev (20 aqpan 1923 j. − 08 shilde 2016 j.) qaı­­tys bolar aldynda Germanııadan ótem­aqyny alyp úlgerdi. Mamytbaı Janaev 1942 jyl­­dyń 27 mamyrynda Sary­aǵash aýdandyq áskerı komıssa­rıatynyń shaqy­rýymen Qyzyl armııa qa­taryna attandy, 105-shi atqyshtar polkinde qatardaǵy jaýynger bolyp soǵysty. 1942 jyldyń 17 tamyzynda jaýdyń qorshaýyna túsip tutqyndaldy. 1942 jyldyń tamy­zynan 1945 jyldyń sáýiri aralyǵynda Maı­kop, Kerch, Sevas­topol, Kassel, Oster qalala­ryn­daǵy tutqyndarǵa arnalǵan lagerlerde boldy. 1945 jyldyń mamy­rynda Mamytbaı Janaevty amerıkalyq áskerler azat etti. QR Prezıdenti Arhıviniń dı­rektory Borıs Álikenuly Ja­parov jaý tutqynynda bolǵan Mamytbaı Janaev sııaqty arda­gerlerdi ekinshi dúnıejúzilik so­ǵystyń maıdanger-qa­tysýshysy retinde taný mańyzdy dep atap kórsetti. Osyndaı iltıpat úshin olardyń týysqandary Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Arhı­viniń jáne Shymkent óńirlik mem­lekettik arhıv qyzmetkerlerine al­ǵys bildirýde. Jibek BAIQASh,  QR Prezıdenti Arhıviniń bas sarapshysy