Jaı-kúıiń qalaı, jergilikti polısııa?

О́ńirlerde qurylǵan jergilikti polısııa qyzmetiniń alǵashqy aıaq alysy qandaı? Júktelgen mindetterdi oıdaǵydaı atqaryp kele me? О́ıtkeni, ýaqyt pen búgingi kún talaby mundaı saýaldarǵa jan-jaqty ári tolyqqandy jaýap qaıtarylýyn qajet etetini anyq. Sondyqtan da, buǵan biz Oral óńirindegi jergilikti polısııa qyzmeti mysalynda, ári onyń bıylǵy jartyjyldyqtaǵy jumys qorytyndylary negizinde jaýap qaıtarǵandy jón kórdik. Bul arada, eń aldymen, jergilikti polısııanyń bas­ty atqaratyn qyzmeti jóninde oqyr­mandarǵa qysqasha aqparat bere ketken jón demekpiz. Bul el-jurtpen qoıan-qoltyq baılanys ustaı otyryp qylmys pen quqyq buzýshylyq kórinisteriniń aldyn alý, osy turǵyda júrgiziletin profılaktıkalyq sharalardyń órisin keńeıtý bolmaq. Qoǵamdyq oryndar men kóshelerde tártiptiń saqtalýyn baqylaý, buzaqylyqty boldyrmaý jáne jol qaýipsizdigi jónindegi máseleler de osy baǵyttan tamyr tartady. Jergilikti polısııanyń arqasúıeıtin basty kómekshileri – ýchaskelik polısııa men kámeletke tolmaǵandardyń isi jónindegi ınspektorlar ári olarmen bir­­lesken is-qımyl desek shyndyqtan al­shaq ketpeımiz. Aıtalyq, oblysta bul turǵyda atalǵan ýaqyt aralyǵynda ashyl­ǵan qylmystardyń sany paıyzdyq kór­setkishke shaqqanda arta túsipti. Ásirese, jergilikti polısııa azamattardan túsken ótinishter men aryzdarǵa burynǵydan da baıyptyraq kózben ári sergek sezimmen qaraı bastaǵandary súısindiredi. Osy arada mundaı jaǵymdy jaıttyń eki birdeı paıdasyn atap kórsetý qajettigi kórinedi. Munyń birinshisi – halyqtyń jergilikti polısııa ókilderi jóninde qalyptasa bastaǵan zor senimi bolsa, ekinshisi – azamattardyń aryz-shaǵymdaryn aıaqsyz qaldyrmaı, ony aıaǵyna deıin jetkizý jónindegi atalǵan qurylym ókilderiniń jaýapkershiligi. Munda osy ótinishterdiń qaralý mólsheri ósip otyrǵany da osyndaı jaǵymdy jaıttardyń áseri dep oı túıýge bolady. Aryz-shaǵymdar kóp qaralǵanymen, onyń tıisti nátıjesi bolmasa budan ne paıda?! Bul jónindegi derekter de oń turǵyda ekenine kózimiz jetip otyr. Onyń nátıjesi, ákimshilik jaýapkershilikke tartylǵan adamdarǵa salynǵan aıyp­pul­dyń basym bóligi óndirilip alyn­ǵan­dyǵynan kórinedi. Bıylǵy jarty­jyl­dyq­ta óńirde uzyn-yrǵasy 7252 qyl­mys­tyq is tirkelipti. Bul ótken jyl­ǵy osy kezeńmen salystyrǵanda on eki pa­ıyz­ǵa kóp. Árıne, qol soǵatyndaı kór­set­kish emes. Kerisinshe, qynjylarlyq kórinis. Degenmen, oblysta osy aty óshkir qyl­mys degen kesapattyń aýyr jáne asa aýyr túrleriniń azaıǵany ári onyń ashylý deń­geıiniń óskeni kóńilge ájeptáýir medeý. Sondaı-aq, sońǵy alty aıda jergilikti polısııanyń turǵyndardyń shuǵyl shaqyrtýlaryna baılanysty kórsetken kómegi arqasynda kóshede jasalatyn qylmystar deńgeıi tómendegen. Buǵan oń áser etken jaıttyń biri – «Qaýipsiz aýla» júıesi boıynsha ornatylǵan beınekameralar. О́ńirdegi aýlalar men avtokólik joldaryna jáne iri jol qıylystaryna beınebaqylaý kameralaryn ornatý isi odan ári jalǵasyp keledi. Bul úshin jer­gi­likti bıýdjetten qarjylaı qoldaý kórsetý sharalary da qarastyrylǵan. Degenmen, jol-kólik qaýipsizdigin saqtaý máselesinde jergilikti polısııa qyzmetkerleriniń jedelirek is-qımyl tanytýy qajettigi de aıqyn ańǵarylady. Iаǵnı óńirde bıyl jol-kólik oqıǵalary saldarynan jaraqat alǵandardyń sany tómendegenimen, ajal qushqan adam­dardyń sany artyp otyrǵany ókindirmeı qoımaıdy. Sonyń ishinde, jeti balanyń mert bolǵany orny tolmas qasiret. Búgingi materıalymyzdyń ataýyn «Jaı-kúıiń qalaı, jergilikti polısııa?» dep qoıyp otyrǵandyqtan da budan keıingi áńgimeniń arnasyn tikeleı osy qury­lymdyq júıede sheshimin taýyp úlger­megen máselelerge aýdarǵan oryndy dep sanaımyz. Bul birinshi kezekte – jergilikti polısııanyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn jaqsartý bolyp otyr. Bul iste olarǵa jergilikti atqarýshy organdar­dyń tıgizgen qoldaýy men kómegin joq­qa shyǵarýǵa bolmaıdy. Onyń keıbir mysaldaryn joǵaryda aıtyp ótken edik. Bul másele Batys Qazaqstan oblystyq máslıhatynyń kezekten tys sessııasynyń kún tártibine arnaıy máse­le etip qoıylǵany da aldyńǵy pikiri­­mizdiń bir dáleli. Degenmen, osyǵan qara­mastan sheshimin tappaǵan máseleler men atqarylatyn ister áli de az emestigi baıqalady. Osy sessııa ústinde Batys Qazaqstan oblystyq ishki ister departamenti jergilikti polısııa qyzmetiniń bastyǵy Manarbek Ǵabdýllın elimizde ýchaskelik polısııa ınspektorlaryn áleýmettik turǵydan qoldaý deńgeıi áli de bolsa tómen ekendigin atap kórsetti. Sóz joq, mundaı jaǵdaı olardyń alańsyz ári tolyqqandy jumys isteýlerine salqynyn tıgizedi. Sessııada kóterilgen máselelerdiń biri – óńirdegi ýchaskelik polısııa qosyndarynyń jetkiliksizdigi. Ras, qazir Oral qalasy boıynsha eki ýchastkelik polısııa qosynyn ashý kún tártibinde tur. Degenmen, bul azdyq etedi. Oblys aýmaǵyndaǵy 185 ýchaskelik qosynnyń 99-na jaı jáne kúrdeli jóndeýler qajet. Búgingi kúni oblys aýyldaryndaǵy 98 ýchaskelik polısııa qosyny ınternet júıesimen jáne qajetti kompıýter­lik qondyrǵylarmen qamtylmaǵan. Mun­da qyzmet avtokólikteri jetispeıdi. Son­daı-aq, jergilikti polısııa ókilderiniń qyzmettik baspanamen qamtylý jaıy da kóńil kónshite bermeıdi. Onyń jet­kiliksizdigi -28,7 paıyz tóńireginde. Árıne, bul másele uzaq ýaqyt pen yrǵa­lyp-jyrǵalýdy kótermeıdi. О́ıtkeni, úıi joqtyń kúıi bola qoıa ma? Al ázir turǵan bos baspana joq bolsa ne isteý kerek? Jergilikti polısııa qyzmeti bastyǵynyń aıtýy boıynsha, osy oraıda Ishki ister mınıstrligi jergilikti polısııa qyzmetkerlerin jaldamaly turǵyn úı tólemimen qamtý júıesin oılastyryp jatqanǵa uqsaıdy. Onyń qanshalyqty tıimdi ekenin ýaqyt kórsetedi. Sondaı-aq, sessııada sóılegen sózinde Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Altaı Kólginov óńirdegi ýchaskelik polısııa ıns­pektorlaryna elý avtokólik alý úshin qajetti qarajat bólinetinin málimdedi. Árıne, osymen jergilikti polısııanyń barlyq kem-ketigi túgendeledi deý qıyn-aq. Degenmen, osyndaı oń kózqaras ústem túse beretin bolsa, onyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy odan ári nyǵaıa túseri kámil.  Temir QUSAIYN, «Egemen Qazaqstan» Batys Qazaqstan oblysy