El rýhanııatyna qyzmet etetin mamandardy daıarlaıtyn shyǵarmashylyq baǵyttaǵy oqý ordasynyń rektory, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, pedagogıka ǵylymdarynyń kandıdaty Bıbigúl Núsipjanova baıypty minez, bııazy únimen áńgime tarqatyp, óziniń óner men mádenıet máselelerimen jete tanys ekenin baıqatty.
– Bıbigúl Nurǵalıqyzy, elimizdegi irgeli oqý oryndarynyń biri T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasyna rektorlyqqa taǵaıyndalǵanyńyz siz úshin tosyn boldy ma?
– Qazaq óneriniń qara shańyraǵy jáne talanttar ustahanasy bolyp esepteletin T.Júrgenov atyndaǵy О́ner akademııasyna 2000 jyly ustazdyq qyzmetke keldim. О́zim fortepıano oqytýshysymyn. Akademııada qatardaǵy ustazdyqtan bastap, aǵa oqytýshy, seksııa meńgerýshisi, fakýltet dekany sekildi satylardan óttim. «Tosyn boldy ma?» degen suraqtyń astarynda, «qaıdan keldiń?» degen emeýrin jatqanyn túsinemin. Anyqtap aıtqanda, óner álemine kóldeneńnen qosylǵan kók atty emespin. Men mýzykadan jaralyp, áýen, áýez áleminde tárbıelendim desem, artyq aıtpaǵan shyǵarmyn dep oılaımyn. Qazaq óneriniń marqasqalary Nurǵısa Tilendıev, Myńjasar Mańǵytaev, Áset Beıseýov, Eskendir Hasanǵalıev sekildi ákemniń dos-jarandary jıi bas qosatyn ónerli ortada ósip, qanat qaqtym.
– Zamanaýı joǵary oqý oryndarynyń mindeti – sapaly maman ázirleý. Shyǵarmashylyq oqý ornyn basqarýdyń ereksheligi nede?
– Qazirgi kezde kún tártibinde qoǵam ómiriniń sheshýshi salalaryn jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan «Ult Josparyna» jáne álemde qoldanysqa enip jatqan jańa baǵyttarǵa baılanysty bilim berý sapasyn jaqsartyp, jańa deńgeıge kóterý máselesi tur. Jaqynda ǵana Elbasymyz Nursultan Nazarbaev saltanatty túrde ashqan álemdik deńgeıdegi jańa Horeografııa akademııasy da osy maqsatty júzege asyrý úshin uıymdastyryldy. Al endi bizdiń О́ner akademııasynda sapany arttyrýǵa degen umtylys dástúrge aınalǵan. Menen buryn rektor bolǵan búgingi Mádenıet mınıstri Arystanbek Muhamedıuly birqatar mańyzdy jobalardyń negizin jasap ketti. Ol óziniń irgeli izdenisi men tabandylyǵy arqasynda akademııada doktorantýranyń ashylýyna qol jetkizdi. Osynyń nátıjesinde bizde úzdiksiz bilim berý ıdeıasy júzege asyp otyr. Akademııada 7-synyptan bastap bilim beretin kórkemóner mektebi, kolledj, bakalavrıat, magıstratýra jáne doktorantýrany qamtıtyn bilim berýdiń bes satylyq júıesi jumys isteıdi. Talantty jáne talapty balalardy elimizdiń túkpir-túkpirinen tańdap, mektep qabyrǵasynda ónerge baýlı otyryp, kolledj, bakalavrıat arqyly bilikti maman bolýyna jaǵdaı jasaımyz. Bolonıa prosesine qosylý Qazaqstannyń joǵary bilim berý júıesiniń damýyna jańa serpin berdi. Ásirese, akademııalyq utqyrlyq baǵdarlamasy. Bul baǵdarlama álemdik bilim keńistigindegi yqpaldastyqty arttyrý men sapany kóterýge baǵyttalǵan. Osy baǵdarlama negizinde ustazdarymyz ben stýdentterimiz halyqaralyq tájirıbe almasý múmkindigine ıe boldy. Bıylǵy jańa oqý jylynda osy baǵdarlama boıynsha dızaın mamandyǵynda oqıtyn stýdentterimiz Germanııanyń Aahen qalasyna bir semestr tegin oqýǵa attanyp ketti. Endigi kezekte iriktelip shyǵatyn top Ońtústik Koreıada oqýǵa daıyndalýda.
– Elimizde joǵary bilimdi modernızasııalaýǵa jáne ınnovasııalardy engizýge baılanysty jobalar jasalyp jatyr. Shyǵarmashylyq baǵytta bilim alyp jatqan stýdentterdiń osy jobalardaǵy úlesi qandaı?
– Akademııa bıyl birinshi ret qashyqtan oqytý tehnologııasyn qolǵa aldy. Sebebi, jasyrýdyń qajeti joq, oblystardaǵy teatrlar men fılarmonııalarda jumys isteıtin jap-jaqsy mamandardyń keıbiriniń joǵary bilimi joq. Otbasyn asyrap otyrǵan, jasy otyzdan, qyryqtan asyp ketken azamattarǵa jumysyn tastap, oqý múmkin emes. Burynǵydaı syrttaı oqytatyn bólimder búginde joq, osy olqylyqty dıstansııalyq oqytý júıesi tolyqtyra alady dep oılaımyz. Aýylynda otyryp-aq tańdaǵan mamandyǵy boıynsha dáristerin ınternet arqyly tyńdap, qajetti elektrondyq oqýlyqtary men ádebıetterin taýyp oqyp, synaqtaryn tapsyra beredi. Dıstansııalyq oqý júıesin jetildire otyryp, biz óner taqyrybyndaǵy ǵalymdardyń eńbegi men kitaptarynyń elektrondyq nusqasyn ázirlep, akademııa saıtyna engizip, shetinen tolyqtyryp otyramyz. Árıne, bul oqytý túri keıbir mamandyqtarǵa kele bermeıdi. Sondyqtan ony mamandyqtardyń erekshelikterin eskere otyryp, júzege asyrmaq oıymyz bar. «Bolashaq» baǵdarlamasyna kelsek, ásirese, kıno salasy boıynsha bilim alǵysy keletin yntaly jastar jeterlik. Nıý-Iorktiń Kıno akademııasynda oqyp jatqan jastarymyz bar. Jalpy, kıno salasyndaǵy álemdik myqty mekteptermen baılanysymyz jaqsy. Sebebi, biz Halyqaralyq kınomektepter assosıasııasynyń múshesimiz. Sheteldik ýnıversıtetterdiń joǵary talap turǵysynan qaraıtyny sonshalyq, kez kelgen eldiń stýdenti men magıstrantyn qabyldaı bermeıdi. Al assosıasııa múshesi bolsa, onda kózqaras basqasha. Ártúrli jeńildikter qarastyrylady, balama jolyn kórsetedi, saıyp kelgende, qazaqstandyq talapker jastardy qabyldaýǵa qarsylyǵy bolmaıdy.
– Akademııany bitirip jatqan túlekterdiń keıingi taǵdyrymen qanshalyqty tanyssyz? Kadr ázirleýden bólek, jumyssyzdyq máselesin sheship, maman tapshylyǵyn joıýda onyń qoǵamǵa beretin kómegi qandaı?
– Kópshilikke belgili, teorııany óndirispen ushtastyra otyryp oqytatyn dýaldy oqytý júıesi degen bar. Dýaldy oqytý júıesiniń mynandaı bir jaqsy nátıjesin aıtqym keledi. Astanada belgili rejısser Nurqanat Jaqypbaıdyń jetekshiligimen «Jastar teatry» ashyldy. Maman sheberhanasynda 4 jyl boıy shyńdalyp shyqqan stýdentterdiń dıplomdyq spektakli teatrdyń repertýaryna engizilip qana qoımaı, olar túgeldeı osy shańyraqqa akter bolyp qabyldandy. Bıyl uıǵyr tobyn bitirgen stýdentter Q.Qojamııarov atyndaǵy Uıǵyr teatrynyń akterlik trýppasyna qyzmetke alyndy. Endi Astanada mıýzıkl teatry ashylady, jas rejısser, akademııanyń doktoranty Eslám Nurtazınniń shákirtteri osy teatrdyń akteri bolyp jumysqa ornalasady dep otyrmyz.
– Al dızaın, kórkemsýret, músin, dramatýrgııa, operator, teatrtaný ónerine mamandanǵandar men qoǵamnyń bularǵa degen suranysy saı kele me?
– Bul mamandyqtarǵa jyl saıyn 5-6 stýdent qana qabyldanady. Basqa joǵary oqý oryndaryndaǵydaı emes, biz mektep bitirýshi túlekterdi qatań talappen iriktep alamyz. Osy sanaýly stýdentterimiz joǵary kýrstardan jumys isteı bastaıdy. Sýretshi, músinshi jastarymyz qabilet-qarymyna qaraı shaǵyn tapsyrystar oryndap, ártúrli taqyryptaǵy kórmelerge qatysady. Ásirese, dızaın mamandaryna suranys kóp.
– Belgili teatr, kıno qaıratkerleri óner adamyn, ásirese, sahna artısin aqyly oqytýdyń esh aqylǵa syımaıtynyn aıtyp, narazylyqtaryn bildirip júredi. Táńir ǵana beretin talantty tárk etkendeı, T.Júrgenov atyndaǵy akademııanyń akter mamandyǵyn aqyly túrde oqytyp jatqandaryn túsinbeı dal...
– Ata Zańymyzda aıtylǵandaı, elimizdiń ár azamaty oqýǵa mindetti. Mysaly, bıylǵy jyly 80 stýdent akter mamandyǵyn tańdady. Biraq olar birneshe satydan turatyn synaqtan súrinbeı turmaıdy. Qatań talappen iriktelgeni ǵana shyǵarmashylyq synaqqa barady. Alaıda, osy synaqta jınaǵan baly belgilegen mejeden áldeqaıda tómen bolyp shyqsa, ol bala aqyly bólimge de alynbaıdy. О́kinishke qaraı, ónerdi keńestik júıe daǵdysymen ólshep, saralaý áli qalmaı keledi. Memlekettik grantta oqıtyn balalardyń keıbiri 1, 2-kýrstan bastap kınoǵa, jarnamaǵa túsip, teatrda sahnaǵa shyǵyp juldyz bolyp, masattana bastasa, aqyly oqıtyn balalardyń yntasy olardan áldeqaıda kúshtirek bolady. Jyl saıyn aqyly bólimnen bitirip shyǵatyn 20 stýdent 54 teatry bar Qazaqstan úshin kóptik etedi dep oılamaımyn.
– Ázirge Qazaqstan joǵary oqý oryndarynyń tájirıbesinde qoldanylǵanyn estimedik, biraq postkeńestik elderdiń birqatarynda stýdentterge sabaq beretin rektorlar bar eken.
– Shynymdy aıtaıyn, akademııa – qaınaǵan tirliktiń ortasy. Bos ýaqyt bola bermeıdi. Soǵan qaramastan, magıstranttarǵa ǵylymı jetekshilik jasaımyn. Al О́ner akademııasynyń rektory retinde men úshin «qabyldaý kúni» degen tártip te, túsinik te joq. Kabınetimniń esigi máselemen kelgen barlyq stýdentke, ustazǵa, ata-anaǵa ashyq. Akademııa saıtynda «rektor blogy» jumys isteıdi. Eger aıtýǵa júreksinse nemese uıańdyq tanytsa, ár stýdent ótinishin, shaǵymyn sol blokqa jaza alady. Men onymen muqııat tanysyp otyramyn. Munda oqıtyn ár stýdent bir-bir úıdiń úmiti, shamshyraǵy bolsa, bizdiń akademııa úshin – el rýhanııaty men aqyl-oıyn bıikke súıreıtin bilikti maman. Endeshe, munshama úlken jaýapkershilik turǵanda, bir sátke bolsa da el keleshegi úshin eńbek etetin jastardyń aldynda bosańsýǵa bolmaıdy.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken Aıgúl AHANBAIQYZY,
«Egemen Qazaqstan» ALMATY
