Ulttyq Bank habarlaıdy, túsinikteme beredi, túsindiredi
Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Bankiniń tóraǵasy Danııar Aqyshev Kapital.kz portalymen birlesip uıymdastyrylǵan onlaın-konferensııa barysynda elimizdiń qarjy ómirine qatysty birqatar mańyzdy jáne ózekti suraqtarǵa jaýap berdi.
Qazirgi ýaqytta Ulttyq Banktiń aqsha-kredıt saıasatyn jáne qarjylyq retteýdi júzege asyratyn organ retinde retteýshige degen senimdi qalpyna keltirý jónindegi strategııasy sheńberinde aýqymdy jumys júrgizilýde. Naryqqa qatysýshylardyń jáne halyqtyń Ulttyq Banktiń qyzmeti týraly habardar bolýyn jaqsartýǵa múmkindik beretin qadamdardyń biri elimizdiń bas qarjy ınstıtýtynyń onyń azamattarymen barynsha tyǵyz baılanysy úshin jańa kommýnıkasııalyq arnalardy qurý bolyp tabylady. Kommýnıkasııalyq baılanystardy barynsha tıimdi damytý úshin Ulttyq Bank aǵymdaǵy máselelerdi standartty emes sheshýge qabiletti jas mamandarmen jumysty kúsheıtedi. Budan basqa, qoǵamdyq birlestiktermen jumys isteý tıimdiligi artýda. Ázirlenip jatqan Qarjylyq saýattylyq baǵdarlamasynyń sheńberinde basty nazar stýdenttermen, qoǵamdyq birlestiktermen, sondaı-aq buqaralyq aqparat quraldarymen birlesip jumys isteýge aýdarylady. Myńdaǵan qazaqstandyqtarǵa eń ózekti ári olar úshin asa mańyzdy aqparatqa qoljetimdilikti ashatyn quraldardyń biri onlaın-konferensııa ótkizý boldy, ondaı konferensııalardy Ulttyq Bank bolashaqta turaqty negizde ótkizýge nıettenip otyr.
Onlaın-konferensııa bastalǵanǵa deıin Ulttyq Bankke jáne onyń tóraǵasynyń atyna eki júzden astam suraq kelip tústi. Eki saǵat boıy Danııar Aqyshev Qazaqstannyń respýblıkalyq jáne iskerlik buqaralyq aqparat quraldarynan kelgen jýrnalısterdiń qatysýymen suraqtardyń bir bóligine ǵana jaýap berdi. Elimizdiń qarjy sektorynyń problemalary qyzyqtyratyn azamattarymyzdyń qalǵan suraqtaryna jáne ótinishterine keletin bolsaq, Ulttyq Bank basshysynyń aıtýynsha ol suraqtarǵa jaýaptar 23 qyrkúıekke deıin Kapital.kz. iskerlik aqparat ortalyǵynyń alańynda jarııalanatyn bolady.
Suraqtarǵa jaýap bermes buryn Danııar Aqyshev qarjy naryǵyndaǵy sońǵy derekterdi málimdedi. Máselen, aǵymdaǵy jylǵy tamyzdaǵy jaǵdaı boıynsha ınflıasııa 5,4%-dy qurady. Bul rette Ulttyq Bank basshysy 2016 jylǵy qazannan bastap jyldyq ınflıasııanyń tómendeıtinin atap ótti. Al 2016 jyldyń sońyna qaraı jyldyq ınflıasııanyń bir mándi sıfrǵa deıin tómendeýi jáne onyń 6-8% nysanaly dálizdiń joǵary shegine jaqyndaýy kútiletini týraly aıtty. Ol sondaı-aq tutastaı alǵanda bolashaqta ınflıasııanyń aıtarlyqtaı ósýi kútilmeıtinin de atap ótti. Bul jóninde Ulttyq Banktiń ınternet-resýrsynda usynylǵan ınflıasııalyq kútýler boıynsha derekter kýálandyrady.
Valıýta naryǵyndaǵy jaǵdaıǵa keletin bolsaq, ol 2016 jylǵy tamyzda jáne qyrkúıekte turaqty boldy. Ulttyq Banktiń derekteri boıynsha, teńge tamyzda bir AQSh dollary úshin 352, 25 teńgeden 340,10 teńgege deıin 3,4%-ǵa nyǵaıdy. Aıyrbastaý baǵamy 19 qyrkúıekte tamyzdyń sońyndaǵy jaǵdaımen salystyrǵanda shamaly nyǵaıa otyryp (0,2%), bir AQSh dollary úshin 339,35 teńge deńgeıinde qalyptasty.
Onlaın-konferensııa barysynda Danııar Aqyshev sondaı-aq Ulttyq Banktiń altyn-valıýta aktıvteriniń jáne Ulttyq qor aktıvteri ósýiniń oń serpinin atap ótti. Onyń aıtýynsha, Ulttyq Banktiń altyn-valıýta aktıvteri jyldyń basynan beri 10%-ǵa ósip, 30,7 mlrd AQSh dollaryn qurady. Al Ulttyq qordyń aktıvteri 2%-ǵa ósip, 64,9 mlrd AQSh dollary boldy. Sonymen qatar, ol Qazaqstannyń aqsha naryǵynda ótimdiliktiń qurylymdyq profısıtiniń baıqalǵany týraly atap ótti. Bul bank júıesinde teńge qarajatynyń aıtarlyqtaı kóleminiń jınaqtalǵanyn bildiredi. Alaıda, halyq pen kásiporyndar tarapynan kredıtterge suranysynyń tómen bolýynan, sondaı-aq bankterdiń kredıtter berý jónindegi qatań saıasatynan bul qarajat ekonomıkaǵa túspeýde.
Taıaý ýaqytta Ulttyq Bank halyqpen qarjylyq qyzmetterdi tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý salasyndaǵy qyzmet máseleleri boıynsha habarlarmen jedel almasý úshin mobıldi qosymshany qosýdy josparlap otyr. Qosymshanyń aldyn ala aty – «Ulttyq bank onlaın», oǵan ıpotekalyq kredıtteý, aıyrbastaý operasııalary, tólemder men aýdarymdar, banknottar men monetalar, bankomattardyń jumysy jáne bankterdegi qyzmet kórsetý kiredi. Ulttyq Banktiń basshysy qazaqstandyqtardy mobıldi qosymshanyń ataýy boıynsha, sondaı-aq onyń bólimderi boıynsha óz usynystaryn Ulttyq Banktiń press@nationalbank.kz elektrondy mekenjaıyna jiberýge shaqyrdy.
Kapital.kz portalynyń saıtyna jáne Ulttyq Banktiń baspasóz qyzmetine tikeleı kelip túsken suraqtarǵa keletin bolsaq, Danııar AQYShEV olarǵa qysqa ári tujyrymdy jaýap qaıtardy. Is-sharanyń moderatory Rýslan GAZIEV te stýdııadaǵy jýrnalısterge suraq qoıýǵa múmkindik berdi.
Ulttyq Bank basshysynyń barlyq qoıylǵan suraqtarǵa, onyń ishinde jasyryn jiberilgen suraqtarǵa jaýap berýine oraı, biz oqyrmandarymyz úshin jaýaptary barynsha qyzyqty bolyp kórinetin suraqtardy ǵana keltirip otyrmyz.
Suraq: Siz Ulttyq Bankke kelgennen beri Ulttyq Bank barynsha ashyq boldy. Bul sizdiń ómirlik ustanymyńyz ba álde ýaqyt talaby ma?
D.A.: Búkil álemde ortalyq banktiń ashyq jáne aıqyn bolýy aqsha-kredıt saıasatyn tabysty júrgizý kepilderiniń biri bolyp tabylady. Bul halyqtyń jáne naryqqa qatysýshylardyń júrgizilip otyrǵan saıasatqa jáne tutastaı alǵanda, Ulttyq Bankke jáne teńgege degen seniminiń artýyna ákeledi.
Suraq: Jaqynda sizdiń Ulttyq Bankke kelgenińizge bir jyl tolady. Qorytyndy shyǵarýǵa áli erterek, biraq meniń mynadaı suraǵym bar: siz jáne Ulttyq Bank aqsha-kredıt saıasatyn jáne retteýshiniń saıasatyn júrgizgen kezde qandaı syrtqy jáne ishki syn-qaterlerge tap boldyńyz jáne qandaı syn-qaterler áli alda? Osy kezeńde qandaı is-qımyl barabar ári tıimdi bolady?
D.A.: Munaıdyń álemdik baǵasynyń quldyraýy eń aýqymdy syrtqy syn-qater boldy, bul ishki qarjy naryǵyndaǵy devalvasııalyq kútýlerdiń jáne qubylmalylyqtyń ósýine alyp keldi. Jaǵdaıdy ıgerý jáne turaqtandyrý úshin shyn mánindegi mańyzdy kúsh-jiger talap etildi. Ishki syn-qaterlerdiń ishinde ınflıasııalyq targetteýdi engizý barysynda týyndaǵan problemalardy atap ótýge bolady, olarǵa ótken jyldyń sońyndaǵy kúızelisten keıin ishki naryqtyń qalpyna kelýi men damýy, Ulttyq Bankte ázirlengen makroekonomıkalyq modeldeý jáne boljamdaý júıesin is júzinde engizý jatady.
Búgingi kúni ekonomıkanyń joǵary dollarlaný, qarjy júıesiniń turaqtylyǵyn qamtamasyz etý, Ulttyq Bankke, teńgege jáne tutastaı alǵanda bank sektoryna senimdi arttyrý qajettiligi problemalary mańyzdy syn-qater bolyp otyr. Biz bul baǵytta jarııa etilgen barlyq sharalardy jalǵastyramyz. Baıqalǵan nátıjelerdi eskere otyryp, bizdiń barlyq sharalarymyz barabar ári tıimdi boldy.
Suraq: Qarapaıym adamdardyń zeınetaqy júıesine degen senimin qalaı arttyrmaqsyzdar? Zeınetaqy aktıvterin basqarý jaǵy qalaı sheshilmekshi?
D.A.: Memleket zeınetaqy aktıvterin jalǵyz basqarýshy bolyp tabylatyn jınaqtaýshy zeınetaqy júıesiniń qoldanystaǵy modeli kemshilikteriniń biri – salymshynyń óz zeınetaqy jınaq aqshasyn basqarýǵa qatysa almaıtyndyǵynda.
Zeınetaqy júıesine senimsizdiktiń negizgi sebebi osynda. О́ziniń jınaq aqshasyn basqarý úderisine qatyspaǵan salymshy ınvestısııalyq strategııaǵa yqpal ete almaıdy, basqarýshyny tańdaı almaıdy jáne eń bastysy, basqarýshy retinde memleket qyzmetiniń nátıjelerin salystyra almaıdy, sebebi básekeles orta joq.
О́z kezeginde, kez kelgen naryqta básekeles ortanyń bolmaýy kórsetiletin qyzmetter sapasyn arttyrýǵa yqpal etpeıdi. Sondyqtan da zeınetaqy jınaq aqshasyn ınvestısııalyq basqarýdyń tıimdiligin arttyrý jáne zeınetaqy aktıvterin jeke basqarýshy kompanııalarǵa berý Memleket basshysynyń Ulttyq Banktiń aldyna qoıǵan negizgi mindetteriniń biri bolyp tabylady.
Salymshynyń ınvestısııalyq strategııany jáne basqarýshyny tańdaýy zeınetaqy aktıvterin basqarýdyń negizi bolýǵa tıis. Zeınetaqy qyzmetteriniń básekeles naryǵynyń bolýy basqarýshylardyń ınvestısııalyq kiristi kóbirek alýyna, salymshylarǵa qyzmet kórsetý sapasyn arttyrýǵa, naryqtyq jaǵdaılarmen ınvestısııalaýǵa yntalandyratyn bolady.
Salymshyǵa dál osyndaı tańdaýdyń berilýi Ulttyq Banktiń Qazaqstan Respýblıkasynyń jınaqtaýshy zeınetaqy júıesin odan ári reformalaý jónindegi usynystar jasaýyna negiz bolyp otyr. Búgingi kúni bul usynystardy múddeli mınıstrlikter men vedomstvolar talqylaýda.
Suraq: Qazaqstannyń syrtqy boryshynyń jaı-kúıi týraly áńgime kóp. Osy jaıynda tolyǵyraq aıtsańyz.
D.A.: Qazaqstan Respýblıkasynyń jalpy syrtqy boryshyn baǵalaýdy Ulttyq Bank toqsan saıyn júrgizip otyrady. Syrtqy borysh statıstıkasy tolyǵymen halyqaralyq uıymdardyń (HEB, HVQ, EYDU, DB jáne basqa) ádisnamalyq usynymdaryna sáıkes qalyptastyrylatynyn jáne Qazaqstan rezıdentteriniń syrtqy boryshtyq mindettemeleriniń barynsha tolyq qamtylýyn qamtamasyz etetinin atap ótken jón. Syrtqy borysh statıstıkasyn qalyptastyrý Ulttyq Banktiń respondentterdiń keń aýqymynan: memlekettik organdardan, bankterden, qarjy uıymdarynan, naqty sektor kásiporyndarynan jáne sheteldik kompanııalardyń Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynda qyzmetin júzege asyratyn fılıaldarynan alatyn esepteriniń negizinde júzege asyrylady. Halyqaralyq uıymdar Qazaqstannyń syrtqy borysh statıstıkasyn qalyptastyrýda qol jetkizgen jetistikterin birneshe ret atap ótti.
Jalpy, syrtqy boryshty baǵalaý rezıdentterdiń beırezıdentter aldyndaǵy shetel valıýtasyndaǵy da, ulttyq valıýtadaǵy da belgili bir kúngi jaǵdaı boıynsha boryshtyq mindettemelerin bildiredi jáne tartylǵan syrtqy qaryzdar boıynsha mindettemelerden ǵana emes, sheteldik tikeleı ınvestısııalaý operasııalary sheńberinde týyndaıtyn boryshtyq mindettemelerden (fırmaaralyq bereshek) de, kommersııalyq operasııalar boıynsha kredıtorlyq bereshekten, sondaı-aq beırezıdentterdiń qazaqstandyq bankterdegi shottaryndaǵy qarajattan turady.
Taldamalyq maqsattarda syrtqy borysh qurylymynda memlekettik sektordyń (Qazaqstan Úkimeti jáne Ulttyq Banki), bankterdiń jáne basqa sektorlardyń boryshy bólek kórsetiledi. Sonymen birge, syrtqy boryshty baǵalaǵan kezde kásiporyndardyń sheteldik tikeleı ınvestorlardyń, tikeleı ınvestısııalaıtyn sheteldik kásiporyndardyń aldyndaǵy jáne sheteldik tel kásiporyndardyń aldyndaǵy mindettemelerinen turatyn fırmaaralyq bereshek bólek kórsetiledi. Syrtqy boryshty basqarýdy aıtqan kezde memlekettiń fırmaaralyq bereshekpen baılanysty júıelik táýekelderi tómen baǵalanatynyn atap ótken jón, sebebi kredıtor-tikeleı ınvestor qaryz alýshynyń tólem jasaý qabiletsizdiginiń táýekelin onyń qyzmetin basqarýǵa óziniń qatysýy arqyly bólisedi. Qazaqstan Respýblıkasynda fırmaaralyq bereshek boıynsha negizgi mindettemeler (80%-dan asa) birlesken munaı-gaz sektorynyń kásiporyndarynda bar, olar syrtqy boryshyn qyzmetinen túsken kiristeriniń esebinen óteıdi.
2016 jylǵy 31 naýryzdaǵy jaǵdaı boıynsha Qazaqstannyń syrtqy boryshy 154,0 mlrd dollardy qurady, onyń 12,2 mlrd dollary memlekettik sektorǵa (onyń ishinde 0,9 mlrd dollary – Ulttyq Banktiń syrtqy boryshy) tıesili, 7,7 mlrd dollar – bankterdiń syrtqy boryshy, 51,2 mlrd dollar – basqa sektorlardyń úlestes emes beırezıdentter aldyndaǵy bereshegi, al 82,8 mlrd dollar – fırmaaralyq bereshek.
2016 jylǵy 30 maýsymdaǵy jaǵdaı boıynsha syrtqy boryshty baǵalaý jónindegi derekter qalyptastyrylyp, Ulttyq Banktiń ınternet-resýrsynda 2016 jylǵy 30 qyrkúıekte ornalastyrylatyn bolady.
Suraq: Nashar kredıtterdi esepten shyǵarý boıynsha salyqtyq jeńildikterdiń merzimin uzartý máselesi boıynsha qandaı sheshim qabyldandy? Esepten shyǵarý kezindegi salyq jeke tulǵalar boıynsha tólene me álde zańdy tulǵalar boıynsha tólene me?
D.A.: Salyq kodeksine ózgeristerdiń sońǵy redaksııasy boıynsha sheshimdi Qazaqstan Úkimeti qabyldaıtyny belgili, al osy sońǵy redaksııany tikeleı qalyptastyrýmen Ulttyq ekonomıka mınıstrligi aınalysady. Keshirý boıynsha banktik jeńildikterge keler bolsaq, mynadaı talapqa nazar aýdarý qajet: birinshi – merzimi uzartylatyn jeńildik aǵymdaǵy jyldyń basyna deıin bolǵan jeńildikke uqsas bolady, ekinshi – jeńildiktiń qoldanylýy qaryz alýshylardyń qandaı da bir sanatymen nemese keshirýdiń qandaı da bir aldyn ala jazylǵan nemese qaǵazbastylyq tártibimen shektelmeıdi, úshinshi – halyqtyń áleýmettik turǵydan osal toptary mártebesi bar qaryz alýshylardyń sanatyna qosymsha keshiriletin bereshekti 2016 jylǵy 1 qańtarǵa deıin ıpotekalyq qaryz alǵan jeke tulǵalar úshin salyq salynýǵa jatatyn kiris retinde qaramaý usynylady jáne eń negizgisi, tórtinshi – bankterdiń barlyq bereshek túrin, onyń ishinde ósimpuldardy, aıyppuldardy, jınaqtalǵan paıyzdy, negizgi boryshty jáne t.b.keshirýi kezinde jeńildikti qoldaný usynylady. Bul usynystar bank qoǵamdastyǵymen aldyn ala kelisildi.
Suraq: Bazalyq mólsherleme osy aıda nelikten jarııalanbaıdy? Ol nemen baılanysty?
D.A.: Inflıasııalyq targetteý rejimin paıdalanatyn kóptegen ortalyq bankter bazalyq mólsherleme boıynsha sheshimderdi qajetti statıstıkalyq derekterdiń jarııalanýyna jáne qalyptasqan praktıkaǵa qaraı jylyna 6-dan 12 retke deıin qabyldaıdy. Erekshe jaǵdaılarda sheshimder belgilengen kesteden tys qabyldanýy múmkin.
Biz ózimiz úshin aǵymdaǵy jyly bazalyq mólsherlemeni qaıta qaraýdyń ońtaıly kezeńdiligin jylyna 8 ret dep aıqyndadyq. Bul mólsherleme deńgeıiniń aı saıyn qaralmaıtynyn bildiredi. Bazalyq mólsherleme boıynsha sońǵy sheshim 2016 jylǵy 15 tamyzda jarııalandy, osy másele boıynsha kelesi sheshim 2016 jylǵy 3 qazanda jarııalanatyn bolady. Tıisinshe, aǵymdaǵy jylǵy qyrkúıekte, sondaı-aq jeltoqsanda bazalyq mólsherleme máselesi qaralmaıdy.
Suraq: Sheteldik bankterdiń 4 jyldan keıin óz fılıaldary arqyly bizdiń naryqqa keletini, sondaı-aq olar enshiles uıymdaryn qurmaıtyny shyn ba? Bizdiń bankter ne isteýi kerek? Klıentter osydan uta ma?
D.A.: 2015 jyly Qazaqstan DSU-ǵa kirdi. Bes jyldyq ótpeli kezeń aıaqtalyp, Qazaqstan DSU-ǵa kirgennen keıin sheteldik bankter Ulttyq Bank belgilegen talaptarǵa sáıkes kelgen jaǵdaıda Qazaqstannyń aýmaǵynda óz fılıaldaryn asha alady. Bul rette sheteldik bankter fılıaldarynyń banktik qyzmet naryǵyna kelýi bank sektoryndaǵy básekelestikti kúsheıtýge múmkindik jasaıdy, bul kórsetiletin banktik qyzmetterdiń sapasyn arttyrýǵa jáne sektoryn keńeıtýge ákelýge tıis. Oqıǵalardyń osylaısha órbýinen bank klıentteriniń utatyny sózsiz.
Suraq: Dollarmen kúrestiń alǵashqy nátıjeleri kórinip otyr. Barlyq baǵa teńgemen berilgen. Al dollardy ómirimizden qashan alyp tastaımyz? Sheteldikter teńgeni satyp alýǵa jáne depozıtke salýǵa qashan umtylady?
D.A.: Ulttyq Bank Úkimetpen birlesip teńgege degen senimdi qaıtarý jáne ulttyq valıýtadaǵy quraldardyń tartymdylyǵyn arttyrý jóninde sharalar qabyldaýda. Osy úrdistiń odan ári sharyqtaýy qosymsha ýaqyt pen kúsh-jigerdi, sondaı-aq «sanany dollarsyzdandyrýdyń» ortaq nıetin talap etedi.
Suraq: Siz buryn habarlaǵandaı, Qazaqstannyń menshigindegi, jalpy kólemi 220 tonnadan asatyn altynnyń naqty salmaǵy shamamen 114 tonna bolatyn altyn qorynyń edáýir bóligi Qazaqstan Respýblıkasynan tysqary saqtaý úshin áketildi. Osyǵan baılanysty Qazaqstannyń altyn qorynyń jaı-kúıi týraly tolyǵyraq aıtyp berseńiz?
D.A.: Ulttyq Banktiń altyn portfeliniń jalpy kólemi 2016 jylǵy tamyzdyń sońynda 10,3 mlrd AQSh dollaryn nemese 244 tonnany qurady, onyń ishinde altynnyń kóp bóligi (59%) el ishinde saqtalady. 41%-ǵa jýyǵyn syıaqy esepteletin depozıtterde jáne sol sııaqty sheteldegi saqtaý oryndarynda naqty nysanda ornalastyrylǵan syrtqy altynnyń úlesi quraıdy.
Ulttyq Bank altyndy syrtqa sońǵy ret Qazaqstan Respýblıkasynan tysqary 1990 jyldardyń ortasynda, altyn-valıýta rezervterin qalyptastyrý kezeńinde áketti. Ulttyq Bank altyn-valıýta rezervteriniń bir bóligin áketý jáne ákelý týraly sheshimdi derbes qabyldaıdy jáne allokırlengen altynnyń shetelde saqtalyp otyrǵan bir bóligin baqylaýda ustap otyr. Sonymen qatar, el ishindegi altyn qoryna tıisti qorǵaý qamtamasyz etilgen.
Altyn qorynyń shetelde saqtalyp otyrǵan bir bóligin saqtaý aktıvterdiń ótimdiligin arttyrýmen, altyndy baǵaly metaldar aınalysynyń negizgi naryqtaryna tasymaldaý shyǵystaryn tómendetý múmkindigine negizdelgen, bul óte qajet bolǵan jaǵdaıda jedel ótkizý múmkindigin beredi. Álemniń jetekshi ortalyq bankteri altyn qorlarynyń bir bóligin shet memleketterde saqtaýdy qoldanady. Bul kóbinese altyn qorlaryn ornalastyrýdyń ártaraptandyrylýyna jáne baǵaly metaldar aınalysynyń negizgi naryqtaryna tasymaldaý shyǵyndaryn tómendetýge negizdelgen.
Suraq: Siz altyn-valıýta rezervterin ǵana emes, sonymen qatar, Ulttyq qordy qosa alǵanda eldiń halyqaralyq aktıvterin tıimdi basqarýdyń qandaı perspektıvalaryn boljap otyrsyz?
D.A.: Altyn-valıýta rezervteriniń maqsatyn eskere otyryp, Ulttyq Bank bolashaqta aktıvterdiń ótimdiligin, sondaı-aq táýekeldiń tıimdi deńgeıin eskere otyryp teńgerimdelgen kiristi qamtamasyz etýge nıetti.
Sonymen qatar, Ulttyq Bank Ulttyq qordyń aktıvterine qatysty Ulttyq qordyń qarajatyn qalyptastyrý jáne paıdalaný tujyrymdamasyn qaıta qaraý sheńberinde onyń aktıvterin strategııalyq bólýdi qaıta qaraýǵa bastama jasady. Máselen, damýshy elderdiń korporatıvtik oblıgasııalaryn jáne memlekettik oblıgasııalaryn engizý arqyly oblıgasııalardy ártaraptandyrýdy, aksııalar sııaqty, barynsha táýekeldi, biraq sonymen qatar barynsha kiristi quraldardyń úlesin ulǵaıtýdy, sondaı-aq quraldardyń balama túrlerin engizýdi usyndy. Osy shara uzaq merzimdi perspektıvada Ulttyq qor aktıvteriniń kútilip otyrǵan neǵurlym joǵary kiristiligin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. Osy bastama qazirgi kezde Qazaqstan Úkimetimen birlesip talqylanýda.
Suraq: Biz saqtandyrý kompanııalary men jasalatyn saqtandyrý sharttary sanynyń tómendegenin kórip otyrmyz. Bul rette saqtandyrý – mańyzdy qarjy quraly, osy naryqty damytý strategııasy bar ma, qandaı damý baǵyttary aıqyndalǵan?
D.A.: Saqtandyrý sektorynyń el ekonomıkasynyń damýyndaǵy mańyzdylyǵy qazirgi kezde asa joǵary emes. Áleýetti tutynýshylardy saqtandyrýmen aýqymdy qamtý, ásirese saqtandyrýdyń erikti synyptary boıynsha bolmaı otyr, bul kóbinese saqtandyrý uıymdaryndaǵy kórsetiletin qyzmetter men qyzmet kórsetý sapasynyń tómen bolýyna, saqtandyrý naryǵynyń qatysýshylary qyzmetiniń aıqyn bolmaýyna jáne sol sııaqty osy qyzmetti tutynýshylardyń qarjylyq saýattylyǵynyń tómen bolýyna jáne halyqtyń saqtandyrý naryǵyna seniminiń jetkiliksiz bolýyna negizdelgen.
Qazaqstan Respýblıkasynyń saqtandyrý naryǵy onyń tıimdi damýyna kedergi keltiretin birqatar problemalardy sheshýdi talap etedi. Elimizdiń ekonomıkasy men áleýmettik salasynyń qazirgi kezdegi damý kezeńi, onyń álemdik júıege kirýi, DSU-ǵa kirý, sondaı-aq jahandaný úderisteri ulttyq saqtandyrý salasynyń aldyna jańa maqsattar men mindetter qoıady.
Qazaqstan Respýblıkasynyń qarjy sektoryn damytýdyń 2030 jylǵa deıingi tujyrymdamasynda saqtandyrý naryǵyn damytýǵa erekshe nazar aýdarylady. Ulttyq Bank 2016 jylǵy jazda Qazaqstannyń qarjylyq turaqtylyq jáne qarjy naryǵyn damytý jónindegi keńestiń saqtandyrý qyzmetiniń 2016 jylǵy máseleleri boıynsha eki otyrys ótkizdi. Keńeste sheshilýi saqtandyrý máseleleri jáne saqtandyrý qyzmeti jónindegi zań jobasyn ázirleý kezinde eskeriletin barlyq problemalyq máseleler talqylandy. Atap aıtqanda mynalar kózdeledi:
– Saqtandyrý ónimderiniń halyq úshin qoljetimdiligin qamtamasyz etý jáne saqtandyrý agentteriniń aıqyn emes qyzmetin satý úderisinen alyp tastaý úshin saqtandyrý polısterine elektrondyq satýdy engizý.
– Investısııalar jáne damý mınıstrligimen birlesip shetelge shyǵý kezinde týrıstiń táýekelderin saqtandyrý arqyly ony qorǵaýǵa baǵyttalǵan sharalar keshenin qabyldaý.
– Azamattardyń áleýmettik turǵydan qorǵalý deńgeıiniń artýyn qamtamasyz etetin ómirdi jınaqtap saqtandyrý ónimderin satyp alatyn azamattar úshin salyqtyq jeńildikter engizý.
– Saqtandyrý boıynsha biryńǵaı derekqordy damytý, bul statıstıkalyq aqparatqa taldaý jáne barlyq saqtandyrý synyptary boıynsha saqtandyrý qyzmetterin tutynýshylar úshin barabar tarıfterdiń esebin júrgizýge múmkindik beredi.
– Saqtandyrý ombýdsmeniniń barlyq saqtandyrý synyptary boıynsha qyzmetiniń aıasyn keńeıtý, bul klıenttiń sot organdaryna ótinish jasaǵanyna deıin saqtandyrý tólemderin retteý úderisin tezdetýge múmkindik beredi.
– Halyqtyń saqtandyrý júıesine jáne saqtandyrýdy qorǵaýdyń saqtalýyna degen senimin arttyrý maqsatynda kepildik beriletin saqtandyrý túrleriniń tizbesin keńeıtý.
– Avtokólik ıeleri basqa elderdiń aýmaǵyna shyqqan ýaqytta jol-kólik oqıǵasy bastalǵan jaǵdaıda saqtandyrý tólemderine kepildik berý maqsatynda halyqaralyq avtosaqtandyrý júıelerine Qazaqstan Respýblıkasynyń qatysý múmkindigin qarastyrý.
Osy jáne basqa sharalar Qazaqstan Respýblıkasynyń saqtandyrý naryǵyn odan ári damytýǵa jáne onyń Qazaqstan Respýblıkasynyń qarjy naryǵyndaǵy mańyzdylyǵyn arttyrýǵa yqpal etetin jańa sapaly deńgeıge shyǵarýǵa múmkindik beredi.
Suraq: Qazaqstandaǵy qor naryǵy jetkilikti túrde damymaǵany barshamyzǵa belgili. Siz jáne Ulttyq Bank naryqtyń osy segmentin damytý baǵytynda qandaı jumys júrgizýdi josparlap otyr?
D.A.: Qazirgi kezde qor naryǵy kapıtaldy tartý jáne ornalastyrý quraly retinde qaralmaıdy, ıaǵnı úlestik jáne boryshtyq qaǵazdar bıznesti qarjylandyrý quraldaryna aınala almady. Kásipkerler qorlandyrý kózderi retinde basynan bastap kepilderdiń bolýy, aıyppul sanksııalary jáne t.b. sııaqty belgili bir kovenanttar men paıdalanýdyń qatań talaptary bar dástúrli kredıtterdi paıdalanady.
Ulttyq Bank qazirgi ýaqytta naqty ekonomıka sektoryn qarjylandyrýdyń balama arnalaryn qurý maqsatynda qor naryǵyn qaıta iske qosý boıynsha sharalardy qabyldaýda. Osy maqsattar úshin emıtentterdiń barlyq sanattarynyń qor naryǵyna kirýin jeńildetýge baılanysty máselelerdi sheshý, ınstıtýsıonaldyq ınvestorlar men baǵaly qaǵazdar naryǵyna kásibı qatysýshylardyń ınvestısııalyq múmkindikterin keńeıtý, balama ortany qurý, búgingi kúni qor naryǵyndaǵy ózekti emes talaptardy joıý josparlanyp otyr.
Qazirgi ýaqytta Qazaqstan Ulttyq Bankinde qarjy sektorynda jańa tehnologııalardy qoldaný múmkindigin zerdeleý jónindegi jumys toby quryldy. Júrgizilip otyrǵan jumys sheńberinde satyp alynǵan baǵaly qaǵazdarǵa tranzaksııalardyń júrgizilýin jáne menshik quqyǵyn rastaý úshin «Blockchain» tehnologııasyn paıdalana otyryp, halyq úshin qysqa merzimdi baǵaly qaǵazdardy shyǵarý jónindegi jobany engizý múmkindigi aldyńǵy qatarly baǵyttardyń biri retinde qarastyrylyp otyr. Elektrondyq aqshany paıdalana otyryp, baǵaly qaǵazdardy satyp alý (satý) máselesi pysyqtalýda.
Baǵaly qaǵazdarmen mámilelerdi onlaın rejiminde jasaý (lezde jetkizý), deldaldardyń bolmaýy, mobıldi tehnologııalardy qoldana otyryp, árbir klıent úshin operasııalar týraly aqparattyń tolyq aıqyndylyǵy men qoljetimdiligi atalǵan jobanyń negizgi artyqshylyǵy bolyp tabylady.
Osylaısha, jobada elektrondyq aqshany paıdalaný, baǵaly qaǵazdardy satyp alý (satý) boıynsha operasııalardy júrgizýge arnalǵan mobıldi qosymshany qoldaný, sondaı-aq «Blockchain» tehnologııasyn iske asyrý sııaqty úsh ozyq sheshimderdiń sıntezi kózdeledi.
Joba aýqymdy, ol tehnologııalardy saralaýdyń san alýan túrlerimen baılanysta bolady jáne tólemder, baǵaly qaǵazdar salasyndaǵy zańnamany jáne klıentti sáıkestendirý máselelerin eskere otyryp, barlyq aspektilerdi pysyqtaýdy talap etedi. Jobany iske asyrýǵa baılanysty kórsetilgen máseleler zerdeleýdi talap etedi, qazirgi ýaqytta jumys tobynyń is-áreketi soǵan baǵyttalyp otyr. Jobanyń barynsha tolyq paıymyn biz jyldyń sońyna taman ne kelesi jyldyń basyna qaraı usynamyz.
Suraq: Tólem júıeleriniń naryǵyn jáne tólemder men aýdarymdar qaýipsizdiginiń sharalaryn damytýdaǵy sizdiń boljamyńyz qandaı?
D.A.: Suraǵyńyzǵa rahmet. Tólem júıeleri eldiń qarjy naryǵynyń negizgi ınfraqurylymdyq quramdas bóligi bolyp tabylady. Qarjy sektorynyń operasııalary jáne bıznes pen halyqtyń kúndelikti aqsha aǵyny tólem arnalary arqyly ótedi. Bul, bir jaǵynan, qantamyr júıesi tárizdi. Jyldamdyq, senimdilik pen qaýipsizdik onyń negizgi kórsetkishteri.
Qazaqstanda qarjy sektorynyń suranystaryna utymdy jaýap beretin tólemdik ınfraqurylym quryldy jáne jumys isteıdi. Sonymen qosa, bıznes sýbektileri men halyq úshin tólem servısteriniń tıimdiligi men qoljetimdiligin arttyrý osy saladaǵy mańyzdy baǵyt bolyp tabylady.
Orta merzimdi perspektıvada tólem naryǵynyń dál osy segmentinde belsendi damý kútiledi, bul aqparattyq tehnologııalardyń qarqyndy damýyna jáne jappaı engizilýine baılanysty oryn almaq. Biz qazirden bastap Qazaqstanda ınternet pen mobıldi tólemderdiń 50%-dyq jyl saıynǵy ósimin baıqap otyrmyz, ıaǵnı tólemderdi júrgizýdiń dástúrli ádisterinen tólemderdi qashyqtan júrgizý arnalary men balama tásilderin paıdalanýǵa ótý oryn alatyn bolady.
Bıznes pen halyqtyń budan da jedel tólemderge degen ósip kele jatqan suranysyn qanaǵattandyrý úshin Ulttyq Bank bankterdiń ártúrli ınnovasııalyq servısterdi (birsáttik tólemderdi, mobıldi tólemderdi) engizýi jónindegi alǵysharttary men talaptaryn qurý úshin bankaralyq tólem ınfraqurylymyn túrlendirý boıynsha júıeli jumystar júrgizedi.
Sondaı-aq, Qazaqstannyń shynaıy bolmysynda shalǵaıdaǵy óńirler úshin qarjylyq, onyń ishinde tólemdik qyzmetterdiń qoljetimdiligin arttyrý mindeti ózekti bolyp tabylady. Atalǵan jaǵdaıda biz búkil halyqty bazalyq tólem servısterimen qamtýdy qamtamasyz etý úshin ınnovasııalyq tehnologııalardyń artyqshylyǵyn paıdalana bilýimiz kerek.
Bul rette, qaýipsizdik tólemderdi júzege asyrýdaǵy mańyzdy faktor bolyp tabylady, osyǵan baılanysty týyndaıtyn táýekelder deńgeıin birmezgilde shekteı otyryp damý tıimdiligi men turaqtylyǵynyń teńgerimin qoldaýǵa da basa nazar aýdarylady.
Onlaın-konferensııanyń tolyq nusqasymen Kapital.kz portalynda tanysa alasyzdar.
Betti daıyndaǵandar: Marat AQQUL, «Egemen Qazaqstan» jáne Sergeı NAGOVISYN
