Vaksınasııadan bas tartý qaýipti aýrýlardyń asqynýyna aparady

Kez kelgen ata-ana óz balasyn qandaı da bolsyn qaýip-qaterden qorǵaýǵa daıyn. Al endi osy tusta jas analar tarapynan vaksınasııa­dan keıin ártúrli asqynýlar bolady degen úreıdiń negizsiz eken­digin túsindirý asa mańyzdy. Vak­sınasııadan bas tartý saldarynan juqpaly aýrýlardyń as­qynýlary arqyly halyqtyń bola­shaǵyna balta shabylady. Mamandar búgingi tańda qaýipti juqpaly aýrýlardyń aldyn alý­dyń eń senimdi quraly vaksınasııa ekenine esh kúmán keltirmeı­di. Amerıkanyń aýrýdy baqylaý jáne aldyn alý ortalyǵy 1999 jyly júrgizgen zertteýleriniń nátıjesi boıynsha sońǵy júz jyl ishinde Jer betindegi adamdar­dyń ómir súrý uzaqtyǵy 30 jylǵa ulǵaıǵan, onyń ishinde shırek ǵasyry vaksınasııanyń jáne 5 jyly – sapaly aýyz sýdyń arqa­synda ekeni dáleldengen. Qazaqstan memleketi úshin óz azamattarynyń deniniń saý­ly­ǵy – eń úlken qundylyq. Kóp­tegen aýrýlardy emdegennen góri aldyn alǵan jeńil bolyp esep­telinedi. Sondyqtan da eli­miz­degi vaksınaprofılaktıka ult­tyń densaýlyǵyn saqtaýda stra­te­gııa­lyq asa mańyzdy qadam bolyp tabylady. Densaýlyq saqtaý jáne áleý­mettik damý mınıstrligi Medı­sınalyq kómekti uıymdastyrý depar­­tamentiniń dırektory Baýyr­­jan Baıserkınniń aıtýyn­sha, elimizde «Halyqtyń den­saýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» kodekske sáıkes, vak­sı­nasııa­men qamta­ma­syz etý jumys­tary júıeli túrde júrgizilip jatyr. Profı­lak­tıkalyq ekpelerdiń Ulttyq kúntizbesine engizilgen vaksı­nalardyń barlyǵy qazaq­standyqtar úshin tegin. Árbir emdeý mekemelerine vaksınalardy úzdiksiz jetkizýdi qamtamasyz etý úshin medısına qyzmetkerleri kelesi jylǵa 25 paıyz preparattar qoryn josparlaıdy. «Ýchaskeniń, qalanyń, aýdandar men oblystardyń deńgeıinde ımmýnıtteý turǵyndardyń kem degende 95%-yn qamtyǵan jaǵdaıda ǵana vaksına arqyly juqpaly aýrýlardyń halyq arasynda beleń alýyn toqtatýǵa bolady. Mı­n­ıstr­liktiń ımmýndyq profı­laktıka salasyndaǵy basty qyz­met­teriniń biri – halyqty tegin ımmýnıtteý baǵdarlamasymen qam­­tamasyz etýge negizdelgen. Qazaq­­stan Dúnıe­júzi­lik densaýlyq saq­taý uıymy (DDU) arqyly usy­nyl­ǵan jáne sertıfıkattalǵan, son­daı-aq sapasyna dál osy uıym kepil­­dik beretin, al qaýipsizdigi men tıim­­diligi ǵylymı zertteýlerdiń nátı­­jeleri arqyly dáleldengen vak­sı­nalardy satyp alady», deıdi Baýyrjan Sátjanuly. Elimizde Ulttyq ekpe kúntizbesi turaqty túrde jetildirilip otyrady. Qazirgi tańda respýblı­ka­lyq qarajattan 17 juqpaly aýrýǵa qarsy, al jergilikti bıýdjet esebinen 4 juqpaǵa qarsy vak­sı­nalar satylyp alynady. Sonymen qatar, 2010 jyldan bas­tap, «Salamatty Qazaqstan» mem­lekettik baǵdarlamasyn júzege asyrý aıasynda Ulttyq ımmýndaý kúntizbesine balalardy pnevmokokk juqpasyna qarsy vaksınalaý múmkindigi paıda boldy. DDU-nyń statıstıkasyna súıener bolsaq, ártúrli qoz­dyr­ǵyshtar, onyń ishinde bas­qasy­nan jıirek kezdesetin pnevmokokk qozdyr­ǵyshtary shaqyra­tyn pnevmonııalardan jyl saıyn 700 myńnan 1 mıllıonǵa jýyq 5 jasqa deıingi bala kóz jumady eken. Qazaqstanda pnevmonııadan kóz jumý bir jasqa deıingi balalar­dyń shetineýine sebep bolatyn aýrý­­lar­dyń ishinde úshinshi orynda jáne barlyq juqpaly aýrýlardan bolatyn ólim sebebi boıynsha birin­shi orynda tur. Pedıatrlar­dyń eskertýi boıynsha: erte jas­ta pnev­mokokkti otıtke shal­­dyǵý estý qabi­letiniń tómendeýi­ne alyp kelýi múm­kin, 5 jasqa deıin­gi balalardy zaqym­daıtyn menıngıt­tiń shamamen 15%-y pnev­mokokktiń áserinen týyndaı­dy eken, al osy qozdyrǵysh arqyly shaqyrylǵan pnevmonııa dene qyzýynyń óte joǵary bolýymen jáne emdeýge boı aldyrmaıtyn as­qy­nýlary ar­qy­ly sıpattalady. Árıne, óki­nishke qaraı, bul to­lyq statıs­tıka emes. Mamandar aıs­berg­tiń tek shyńyn ǵana tirkep úlgerý múmkin ekenin moıyndap otyr. Pnevmokokk juqpasyna kóbi­nese ımmýnıteti tómen balalar men eresekter, júrek-qan tamyrlary júıesiniń sozylmaly aýrýlary, búırek jáne endokrındi júıe aýrýlary, onkologııalyq aýrýlar saldarynan álsiregen, sondaı-aq egde adamdar jıi shaldyǵady. Pnevmokokkti aýrýlarǵa shaldyq­qyshtyq óte joǵary, sol sebepti asqynýlar tek balalardyń arasynda ǵana emes, sonymen qatar búkil bir otbasynda beleń alýy múmkin, ári sońǵy jaǵdaıda juqpalardy taratýshy aýrýǵa shaldyqqan sábı­lerdiń ájeleri men atalary bolýy múmkin. Taǵy da bir aıta ketetin jaıt, pnevmokokk juqpasyna shal­dyq­qannan keıin qaıtadan bul qozdyrǵyshtyń basqa tıpimen shaqyrylatyn aýrý túrine dýshar bolýdyń aldyn alýyna naýqastyń ımmýnıteti qaýqarsyzdyǵynan  jaǵdaı ýshyǵýy yqtımal. Pnev­mo­kokkty pnevmonııa óte aýyr ótedi, ári bul qozdyrǵysh ádette dári­gerlerdiń emdeý úshin taǵaıyn­daıtyn antıbıotıkterge jyldam daǵdylanyp alady. Mundaı jaǵ­daıda pnevmokokk juqpasynyń aldyn alýdyń senimdi ári jalǵyz sheshimi vaksınasııalaý. Mamandar Ulttyq kúntizbege elimizdiń eń kishkentaı turǵyndary úshin 3 retten turatyn ekpelerdi engizý arqyly Qazaqstanda durys sheshim qabyl­danǵanyna senimdi. Pnev­mo­kokk juqpasyna qarsy vaksınasııa júrgizý taratýshylardyń sanyn azaıtý úshin de mańyzdy. Barlyq jastaǵy ókilder arasynda, sonyń ishinde 5 jasqa deıingi balalarda pnevmokokk juqpasyn taratýshylardyń sany óte joǵary ekeni belgili. Qazaq ulttyq medısına ýnı­versıteti balalar juqpaly aýrýlary kafedrasynyń dosenti Lázzat Eralıevanyń aıtýynsha, naýqan bastalǵaly vaksınasııa negizin­de Mańǵystaý, Shyǵys Qazaq­­­stan, Sol­tústik Qazaqstan ob­­lys­­tarynda 5 jasqa deıingi bala­­lar arasyn­da ólim-jitimniń azaıý úrdisi turaqty baı­qalyp kele­­di. Eger 2010 jyly aýrýǵa shal­­­dy­ǵý­dyń jalpy deńgeıi jańa týǵan 1000 nárestege 19,46 %-dy qura­sa, búginde – 12,1 %. Josparly vak­sınany 2012 jyldan bastap júr­gize bas­taǵan Qaraǵandy qala­syn­­da jáne Qaraǵandy obly­syn­­­da 2014 jyly týǵan náres­te­­ler ara­­syn­daǵy ólim-jitim jaǵ­­daıy 1000 balaǵa 14,4 %-dan 10 %-ǵa deıin tómendegen, al tynys alý organ­dary aýrýlaryna shal­dyǵý eki esege qysqarǵan. «Qolda bar derek­terge sáıkes, vaksına qabyl­daǵan balalar arasyn­da sero­tıpterdiń nemese aýrý tý­dy­rý­ǵa qabiletti pnevmokokk juq­pasy túrleriniń taralýy buǵan deıin vaksına almaǵan balalarmen salystyrǵanda 2,4 ese kem» ekenin alǵa tartady Lázzat Eralıeva. Nátıjesinde emhanaǵa túsý jáne aýrýdan kóz jumý jaǵ­daılary azaıady. Túrli elderde pnevmokokk juq­­­pasyna qarsy vaksınanyń alýan túrleri paıdalanylady. Pnevmokokk juqpasyna qarsy vaksınany engizgen kúnnen bastap Qazaqstanda tek qana 13-valentti vaksına qoldanylady. Bul preparat joǵary tıimdiligimen ári qaýipsizdigimen dáleldengen. Lázzat Eralıeva aıtqandaı, búgin­gi tańda pnevmokokk juqpa­syna qarsy vaksına jasaý kór­set­kishter tizimi keńeıip kele jatyr. Buǵan deıin negizgi maq­satty aýdıtorııa retinde 2 jasqa deıingi balalardy alǵan bolsa, qazirde ımmýndaýdyń odan da úlken jastaǵy balalar men qart adamdardyń densaýlyǵyn saqtaýǵa kómektesetini anyqtalyp otyr. Olardyń qaısysy bolsyn pnevmokokk juqpasynan qorǵaýǵa bir ǵana ekpe jetkilikti. «Immýnıteti tómen balalarǵa, júrek-qan tamyry aýrýlaryna shaldyqqan, organdaryn aýystyrý boıynsha ota jasalǵan balalarǵa vaksına ómirlik kórsetkish boıynsha qajet jáne biz mundaı naýqastar ekpeni tegin túrde alýlaryna qol jetkizip otyrmyz», dep pikirin bildirdi sarapshy. Ata-analar qarapaıym ereje­lerdi saqtaý arqyly ózderi de vaksınasııadan keıin bolýy múmkin jaǵymsyz saldarlardyń aldyn alady. Bul erejeler týraly tolyq aqparatty, sondaı-aq vaksınanyń áseri men ımmýndaýǵa qarsy kór­seti­limder jaıly suraqtar bo­ıyn­sha 8 800 080 55 58 telefony arqy­ly «shuǵyl jeliden» bilýge bolady. Marat AQQUL, «Egemen Qazaqstan»