Qazaqstan-Reseı: Kelisimder kókjıegi

Keshe Astanada Qazaqstan men Reseı yntymaqtastyǵynyń óńiraralyq HIII forýmy ótti. «Eýrazııa keńistigindegi kólik-logıstıkalyq áleýetti damytý» taqyrybyn qamtyǵan bul forýmnyń jumysyna memleketter basshylary Nursultan Nazarbaev pen Vladımır Pýtın qatysty.

Eki elge de  paıdaly forým

Jalpy, mundaı turpattaǵy kezdesýler 2003 jyldan beri úzilissiz, naqtylaı aıtqanda, jyl saıyn eki eldiń ónerkásibi órkendegen óńirlerinde kezektese ótkizilip keledi. Ná­tı­jesinde, eki elge de paıdaly, tıimdi jumystar atqarylýda. Son­dyqtan da, bul alqaly jıyn­dy Qazaqstan men Reseı qarym-qatynasynyń nyǵaıa túsýi­ne joǵary deńgeıde yqpa­lyn tıgizip otyrǵan bedel­di, salıqaly basqosý dep esep­teýimizge ábden bolady. Aıta ketýimiz kerek, Qa­zaq­stan-Reseı qatynastary túr­li salalar boıynsha qar­qyndy damýymen sıpattala­tyny belgili. Memleket bas­shy­larynyń udaıy kez­desýleri sheńberindegi kelissózder eki eldiń stra­te­gııalyq áriptestigin keńeıtýde jetekshi oryn alady. Sol sııaqty Úkimet basshylary deń­geıindegi tıimdi baıla­nys­tar da óz jemisin berýde. Ekijaqty jáne kópjaqty pishim­derdegi kelissózder barysynda energetıkalyq, kólik­tik, atom jáne ǵarysh sala­syn­daǵy birlesken joba­lar­dy júzege asyrý, saýda-eko­nomıkalyq ózara is-qımyl­dar máseleleri, týrızm já­ne mádenı baılanystar ta­qy­­ry­by udaıy talqylanyp kele jatqany ózara yntymaq­tas­tyqty jańa belesterge kótere beretini anyq. Sózimiz dálel­di bolýy úshin osy arada biz qa­zirgi tańda Qazaqstanda re­seılikterdiń qatysýymen 6 453 kompanııa sátti jumys is­tep kele jatqanyn atap kór­­set­kimiz keledi. Bulardyń qatar­ynda ekonomıka, munaı men gaz ón­dirý, óńdeý ónerkásibi, kó­lik, baılanys, mashına jasaý, ǵaryshtyq baǵyttaǵy ynty­maq­tastyq, atom energııasyn beıbit maqsatta paıdalaný sııaqty sa­lalarda jumys jasaıtyn qurylymdar bar. Sonymen birge, Qazaqstan men Reseı arasyndaǵy taýar aınalymy 2015 jyldyń qory­tyndysy boıynsha 14,57 mlrd AQSh dollaryn quraǵany eki eldiń bir-birine senimdi serik­tes ekenin naqtylaı túsedi. Qazaqstan men Reseı mem­lekettik organdarynyń, kva­zımemlekettik sektor men iskerlik ortanyń 1300-den as­tam ókili bas qosqan, ınves­tısııa jáne saýda-ekonomıka salasyndaǵy ekijaqty yn­ty­maqtastyq aıasyn keńeıtý joldary qarastyrylǵan bul HIII forým barysynda Qazaqstan Pre­zıdenti Nursultan Nazar­baev birinshi kezekte Reseı Fe­de­rasııasy elimizdiń strate­gııa­lyq odaqtasy jáne mańyz­dy saýda-ekonomıkalyq serik­te­si bolyp sanalatynyn atap ótti. – Biz keń aýqymdy baǵyttar bo­ıynsha ózara tıimdi iskerlik yn­tymaqtastyqty júze­ge asyryp kelemiz. Oǵan osy óńiraralyq forým da sep­tigin tıgizetin bolady. Bıyl­ǵy birinshi jartyjyldyqta ózara saýda-sattyqtyń kólemi 6 mıl­lıard dollarǵa jýyq­tady. Sonymen qatar, daǵ­darysqa deıingi kezeńmen salys­tyr­ǵan­da bul kórsetkishtiń 30 paıyzǵa tómendegeni baıqa­lady. Kóp jaǵdaıda onyń qar­qyny báseń­deýi syrtqy jahandyq ahýal­darǵa baılanys­ty bolyp otyr, – dedi Nursultan Nazarbaev. Osy oraıda, Memleket basshysy ekijaqty ekonomıkalyq yntymaqtastyqty damytýǵa serpin berý qajettigin aıtty. – Bizde Reseımen birlesken 6 myńnan astam kásiporyn jumys júrgizýde. Munaı hımııasy, taý-ken metallýrgııasy kesheni sııaqty kóptegen salada ekijaqty ınvestısııalyq jobalar iske asyrylýda. Qazirgi ýaqytta bizde quny 20 mıllıard dollar bolatyn 60-tan astam joba bar. Olardyń iske asyrylýyna qoldaý kórsetiletin bolady, – dedi Qazaqstan Prezıdenti. Budan bólek, Nursultan Nazarbaev ózara is-qımyl aıasyn keńeıtý úshin aı­tar­lyqtaı áleýettiń bar ekenine nazar aýdardy. – Biz Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq aıasynda jumys júrgizip otyrmyz. Erkin saýda jóninde Vetnammen kelisimge qol qoıylyp, osyndaı kelissózder Qy­taımen, Ońtústik Koreıamen jáne Sın­ga­pýrmen júrgizilip jatyr. EýrAzEQ-pen yntymaqtasýǵa Úndistan, Mysyr, Iran, Ońtústik-Shyǵys Azııa elderi qaýymdastyǵynyń músheleri jáne basqa da elder nıet bildirýde. Biz maqsatty túrde barlyq óndirýshiler men ınves­torlar úshin ortaq aıqyn erejeler qalyptastyrýdamyz. Qazaqstannyń ekonomıkasyna qarajat quıa otyryp, Reseı bıznesi munda ózderin «úıindegideı» sezinetin bolady. Eýropa men Azııa arasyndaǵy qýatty kólik-logıstıka ın­fra­qurylymyn qalyptastyrý másele­sinde elderimizdiń ortaq múddesi toǵysyp jatyr, – dedi Memleket basshysy. Sondaı-aq, Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev respýblıkadaǵy ınvestısııalyq ahýaldyń jaqsaryp, ekonomıkanyń ártaraptandyrylýyna kúsh-jiger jumyldyrylyp jatqanyna da nazar aýdardy. Nursultan Nazarbaev ekonomıkany jandandyrý salasyndaǵy, sonyń ishinde salyq rejimin yryqtandyrý, aýqymdy jekeshelendirý isiniń kelesi kezeńin júzege asyrý jáne Astana men Almatyda ınnovasııalyq eki klaster qurý baǵytynda memleket qabyldap otyrǵan sharalar týraly aıtyp ótti. Sonymen birge, Memleket basshysy aldaǵy ýaqytta «Astana» halyq­aralyq qarjy ortalyǵy qurylyp, «EKSPO-2017: bolashaqtyń energııasy» halyqaralyq mamandandyrylǵan kór­mesi ótetinin eske saldy. О́z kezeginde Reseı Prezıdenti Vla­dımır Pýtın qarqyndy damý ústindegi Astana qalasynyń talaı ıgi is­terge uıytqy bolyp kele jatqanyna toqtala kelip, búgingi aýqymdy sha­ranyń Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Na­zar­baevtyń bastamasymen uıymdastyrylyp otyrǵanyna ekpin berdi. Sondaı-aq, ol ekijaqty dástúrli baılanystardyń óz nátıjesin kórsetip kele jatqanyn atap ótti. Onyń aıtýynsha, eki el arasyndaǵy ekonomıkalyq qatynastardy odan ári damyta túsýge múmkindikter mol. – Qazaqstan Reseıdiń eń senimdi seriktes eli. Bizdiń elderdiń ekonomıkasy ózara bir-birimen tyǵyz baılanysqan. Reseı Qazaqstanmen kópjosparly saýda jáne ınvestısııalyq qarym-qatynasqa basymdylyqpen qaraıdy. Biz óndiris pen energetıka, aýyl sharýashylyǵyndaǵy aýqymdy jobalardy birge júzege asyryp jatyrmyz. Tehnologııalyq koo­pera­­sııany qoldanyp, ortaq kóliktik ınfra­qu­rylym qurylýda, – dedi Reseı Prezıdenti. Odan ári V.Pýtın Reseı úshin Qazaq­stan­nyń TMD memleketteri arasynda ekin­shi saýda áriptesi ekenine ekpin túsirdi. – Qazaqstanda búginde 9 mlrd dollar reseılik kapıtal jınaqtalǵan. Al Reseıge Qazaqstannan 3 mlrd dollar ınvestısııa salynǵan. Birlesken 6 myńnan astam kásiporyn qurylǵan. Eń bastysy, ekonomıkanyń barlyq sektorlarynda birlese is-qımyl jasaý júıeli jolǵa qoıylǵan. Qazaqstan Reseıdiń TMD elderi arasyndaǵy saýda áriptesteri ishinde ekinshi oryn alady. Bul baǵyttaǵy jumystardy áli de ilgeri jyljytýǵa ábden bolady, – dedi Vladımır Pýtın. Budan bólek, Reseı basshysy eki mem­lekettiń ózara áriptestigin nyǵaıta túsetin sharalar kóp ekenin, barys-kelis pen yntymaqtasa jumys isteýdiń tájirıbesi mol ekenin aıta kelip, ótken jyldyń ózinde Qazaqstanǵa reseılik kásiporyndardyń 150-ge jýyq delegasııasy issaparmen kelgenin jetkizdi. Reseı basshysynyń sózine qaraǵanda, ekijaqty yntymaqtastyqty ulǵaıtý maqsatynda Reseı sýbektileri men Qazaqstan ákimdikteri úlken ról atqaryp otyr. Sonymen birge, ol Reseı men Qazaqstan Eýropa men Azııanyń negizgi saýda jolynda ornalasqanyn, sondyqtan osy múmkindikti ornymen paıdalaný qa­jettigin jetkizdi. Osy oraıda V.Pýtın bul baǵyttaǵy jumystardy tıimdi júzege asyrý úshin kóliktik ınfraqu­rylymdy birlesip quryp, damytý ke­rektigin atap ótti. Sóziniń sońynda V.Pýtın Qazaqstan men Reseı yntymaqtasa jumys isteýin jalǵastyra beretin bolsa, sonyń nátı­jesinde eki eldiń de ulttyq ekonomıkasy ilgerilep, halyqtarynyń turmysy jaqsara túsetinine senim bildirdi.

Kólik salasy – ekonomıkanyń qozǵaýshy kúshi

Budan keıin Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev pen Reseı Fede­rasııasynyń Prezıdenti Vladımır Pýtın eki eldiń memlekettik organdary men iskerlik orta ókilderi jınalǵan plenarlyq otyrysyna qatysty. Jıynda Memleket basshysy osyndaı pishimdegi jyl saıynǵy kezdesýlerdiń ekijaqty qarym-qatynasty damytýda zor mańyzy bar ekendigin atap ótti. – Búgin biz kún tártibine kólik pen logıstıkanyń ózekti máselelerin shyǵaryp otyrmyz. Qazaqstan men Reseıge tán ortaq erekshelik – olardyń aýmaǵynyń keńdigi men geografııalyq orny. Osyny básekelik turǵydaǵy artyqshylyqqa aınaldyra bilý kerek. Atap aıtqanda, bizdiń elder tranzıttik tasymal salasynda zor áleýetke ıe. Bul baǵytta bizder básekeles emes, strategııalyq áriptes ekenimizdi erekshe atap aıtqym keledi. Sondyqtan kólik-logıstıka júıesin birlese damytý qajet. Kólik salasy eki el ekonomıkasy ósiminiń qozǵaýshy kúshine aınalýǵa tıis, – dedi Qazaqstan Prezıdenti. Nursultan Nazarbaev Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń búgingi tańda Uly Jibek jolyn jańǵyrtýdyń negizgi býyny bolyp otyrǵanyn aıtty. – Ekonomıkalyq saıasatymyzdy úı­les­tirý qajettigi týraly taıaýda ótken G20 sammıtinde de aıtyldy. Dál osy is-sharada bizdiń «Nurly Jol» ınfra­qu­rylymdyq baǵdarlamamyz ben Qytaıdyń «Jibek jolynyń ekonomıkalyq beldeýi» atty bastamasyn ushtastyrý josparyna qol qoıylǵany da beker emes. Biz jobalardy Reseımen qatarlasa otyryp, birlese júzege asyrǵanymyz durys bolar edi, – dedi Memleket basshysy. Qazaqstan Prezıdenti elimiz júzege asyrǵan, halyqaralyq kólik dálizderiniń konfıgýrasııasyn ońtaılandyrýǵa múmkindik bergen iri ınfraqurylymdyq jobalarǵa toqtaldy. – Birin biri tolyqtyratyn túrli baǵdarlar túzildi. Sonyń barlyǵy halyq­aralyq tranzıtti teńizden qurlyqtaǵy baǵdarlarǵa qaıta beıimdeýge tıis. Bul oraıda kúsh-jigerimizdi jumyldyryp, osy baǵyttaǵy jumysymyzdy úılestirý qajet, – dedi Nursultan Nazarbaev. Memleket basshysy forým barysynda talqylanǵan máselelerdi eskere kelip, eki el úkimetine kólik-logıstıka júıesin damytý jónindegi is-qımyldy úılestirý jumystaryn kúsheıtý jóninde tapsyrma berýdi usyndy. – Júk tasymalynyń, eń aldymen tranzıttiń kólemin túbegeıli ózgertý úshin barlyq jaǵdaıdy jasaý qajet. Ákimshilik rásimderin ońtaılandyrý kerek, ózara saýda-sattyq barysynda rásimderdiń barynsha jarııalylyǵy men rásimdeýdiń jeńil bolýy qajet. Sondaı-aq, Reseıdiń kólik ınfraqurylymyna qol­jetimdilik máselesi de qozǵaldy. Osy­ǵan baılanysty tıisti memlekettik organ­dardyń atalǵan máselelerdi ózara tıimdi negizde sheshkeni mańyzdy, – dedi Qazaq­stan Prezıdenti. Nursultan Nazarbaev birikken kólik-logıstıka kompanııasynyń qyzmet aıasyn keńeıtý qajettigin aıtyp, Eýrazııa Damý banki jumysynyń aspektilerine de toqtalyp ótti. Sońynda Memleket basshysy EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesine daıyn­dyq barysynda Reseıdiń birqatar óńirimen memorandýmdarǵa qol qoıý jos­parlanyp otyrǵanyn eske saldy. – Forým aıasynda «Astana EKSPO-2017» UK» aksıonerlik qoǵamy men Om­by, Túmen, Astrahan, Sverdlov jáne Oryn­bor oblystarynyń, Altaı jáne Tatar­stan respýblıkalarynyń basshylary arasynda memorandýmǵa qol qoıylatyn bolady. Kórmege 5 mıllıon­nan astam adam keledi dep josparlanyp otyrǵandyqtan, logıstıkanyń durys jolǵa qoıylýy mańyzdy, – dedi Qazaq­stan Prezıdenti.

Yntymaqtastyqta óńirlerdiń róli joǵary

Prezıdent Vladımır Pýtın óz sózinde Reseıdiń Qazaqstanmen kóp jos­parly saýda jáne ınvestısııalyq qarym-qatynasyn damytýǵa basty nazar aýdarylatynyn jetkizdi. – Elderimizdiń ekonomıkasy bir-birimen ózara tyǵyz baılanysty. Biz óner­ká­sipte, energetıkada, aýyl sharýashy­lyǵynda aýqymdy jobalardy birge iske asyrýdamyz. Tehnologııalyq koopera­sııany tereńdetip, ortaq kólik ınfra­qu­rylymyn salyp, nyǵaıtýdamyz. Ekijaq­ty yn­ty­maqtastyqty keńeıtýde óńirler eń belsendi ról atqarady, – dedi Reseı Prezıdenti. Sondaı-aq, V.Pýtın kólik qyzmeti naryǵyn damytý máselesiniń ózektiligin atap ótti. – Reseı men Qazaqstan Eýropa men Azııa arasyndaǵy negizgi saýda joly toǵysynda ornalasqan. Bizde ortaq kedendik shekara bar jáne temir jol men avtokólik joldarynyń tarmaqtalǵan jelisine ıelik etip, tasymaldaýdyń jo­ǵary deńgeıdegi qaýipsizdigin qamtamasyz ete alamyz, – dedi Reseı kóshbasshysy. Sonymen birge, Reseı Prezıdenti kólik-logıstıka salasy úshin mamandar daıarlaýda ózara is-qımyldy kúsheıtetin birqatar halyqaralyq kólik jobalaryna elderimizdiń birlese qatysýyna nazar aýdardy. Sońynda V.Pýtın Nursultan Nazarbaevqa Reseı tarapynyń EKSPO-2017 ha­lyq­aralyq kórmesi jumy­syna belsene qatysatynyn jáne onyń baǵ­dar­la­ma­syn­daǵy 100-den astam is-sharany birge uıym­dastyrýǵa daıyn ekenin jetkizdi.

Ýaǵdalastyqtar aýqymy keń

Is-shara qorytyndysy boıynsha tómendegideı qujattarǵa qol qoıyldy:

• Qazaqstan men Reseıdiń 2016-2018 jyldarǵa arnalǵan birlesken is-qımyl jospary;
• Qazaqstan Respýblıkasy Úkimeti men Reseı Federasııasy Úkimeti arasyndaǵy Jaıyq (Oral) transshekaralyq ózeni alabynyń ekojúıesin saqtaý týraly kelisim;
• Qazaqstan Respýblıkasy Úkimeti men Reseı Federasııasy Úkimeti arasyndaǵy kásiporyndardyń, mekemelerdiń jáne temir jol kóligi uıymdarynyń qyzmetin quqyqtyq retteýdiń erekshelikteri týraly kelisimge tolyqtyrýlar engizý týraly 1996 jylǵy 18 qazandaǵy hattama;
• Qazaqstan Respýblıkasy Energetıka mınıstrligi, «Qazatomónerkásibi» UAK» AQ jáne «Rosatom» memlekettik korporasııasy arasynda ıadrolyq otyn sıkly salasyndaǵy ózara túsinýshilik jáne strategııalyq yntymaqtastyqty keńeıtý týraly memorandým.

Osy arada taǵy bir aıta keter jaıt, HIII forýmnyń memleketter basshylary qatysqanǵa deıingi bóliginde Qazaqstan «Atameken» UKP ókilderi, Reseıdiń ónerkásip jáne kásipkerler odaǵynyń, Qazaqstan Investısııalar jáne damý mınıstrliginiń, Qazaqstan Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń, son­daı-aq, qazaqstandyq jáne reseılik iri kom­panııalardyń ókilderi sóz sóıledi. Son­daı-aq, alqaly jıynnyń bul bóli­ginde de kóptegen ekijaqty qujattar beki­tildi. Tarqata aıtar bolsaq, olardyń negiz­gileri:

• Qazaqstan Respýblıkasy Inves­tısııalar jáne damý mınıstrligi, Jambyl oblysy ákimdigi jáne «Eýrohım» MHK kompanııasy (Reseı) arasyndaǵy Jambyl oblysynyń Qarataý fosforıt basseıni keshenin óńdeý jáne mıneraldy tyńaıtqyshtar shyǵaratyn zaýyt qurylysy jónindegi ózara túsinistik týraly memorandým;
• Aqmola oblysy ákimdigi jáne «Eýropa podshıpnık korporasııasy» AAQ (Reseı) arasyndaǵy Aqmola oblysynda ındýstrıaldy podshıpnıkter óndirisi týraly memorandým;
• «Qazaqstan temir joly» UK» AQ jáne «COALCO Development» kompanııasy (Reseı) arasynda Máskeý oblysyndaǵy «Ortalyq qurǵaq port» AQB birlesken kásipornyna úlestik qatysýdy ıemdený týraly kelisim;
• Eýrazııa Damý banki men «Rýsskaıa mednaıa kompanııa» JAQ arasynda Qazaqstandaǵy Qundyzdy kenishinde mys pen mys-myrysh óndirý kenishiniń ashyq qurylysyn júrgizý nıeti men ishki jáne syrtqy ınfraqurylym qurylysy týraly kelisim;
• « Qaraǵandy farmasevtıka kesheni» JShS jáne «BIOKAD» JAQ (Reseı) arasyndaǵy dárilik zattar óndirisiniń tolyq sıkliniń tehnologııalyq transferi týraly kelisim;
• Almaty oblysyndaǵy maılaý materıaldaryn óndirý boıynsha «KAZNEX INVEST» AQ pen «Lýkoıl Lýbrıkants» (Reseı) arasyndaǵy ózara túsinistik pen yntymaqtastyq týraly memorandým;
• «KAZNEX INVEST» AQ, «Taraz hımııalyq parki» AEA jáne «Tehno­NIKOL» kompanııasy (Reseı) ara­syndaǵy «Taraz hımııalyq parki» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵy aýmaǵynda tas maqtadan mıneraldy maqta oqshaý­laǵyshyn shyǵaratyn zaýyt salý jóninde ózara túsinistik týraly memorandým.
• Qazaqstan Respýblıkasynda avtobýs tehnıkalaryn quraý óndirisin damytý týraly «SemAZ» JShS men «Reseı avtobýsy – GAZ toby» AQB (Reseı) arasyndaǵy dızeldi jáne gazdy janar-jaǵar maı qozǵaltqyshty LIAZ 5292 klasty úlken qalalyq avtobýsty quraý ónerkásibi jónindegi memorandým.
• Reseı Federasııasynda, Qazaqstan jáne Belarýs respýblıkalarynda elektroınstrýment óndirisin damytýdy qar­jy­landyrý týraly Eýrazııa Damý banki men «INTERSKOL» AQ (Reseı) arasyn­daǵy nıettilik jónindegi memorandým.
• «ATP» avtonomdy klasterlik qory, Astana ákimdigi jáne «Skolkovo» tehnoparki (Reseı) arasyndaǵy «Smart Astana» jobasyn júzege asyrý, Astana qalasy aýmaǵynda jańa energetıka jáne ıntellektýaldy logıstıkany damytý, sondaı-aq, jalpy ınnovasııalyq ın­fraqurylymdy qurý jónindegi yntymaq­tastyq týraly kelisim.
• «Aqparattyq tehnologııalar parki» AKQ jáne «Novosibir akadem qalashyǵynyń Tehnoparki» AAQ (Reseı) arasyndaǵy tehnologııalyq plat­for­malardy damytý jónindegi yntymaq­tastyǵy týraly memorandýmy.
• «ITS company» JShS jáne azyq aqýyzyn alý, karbon qyshqyldary, bıologııalyq aktıvti komponentter men sorbıtol alýmen bıdaıdy tereń óń­deý zaýytynyń qurylysy jónindegi «Polı­kompleks» JShS arasyndaǵy nıettestik jónindegi kelisim;
• «QazAvtoJol» UK» AQ pen «RT-Invest kólik júıeleri» JShS (Reseı) arasyndaǵy tasymaldaýshylarǵa yńǵaı­ly jaǵdaı jasaý jáne shekaradan keder­gisiz ótý maqsatynda Qazaqstan aýmaǵyn­daǵy tranzıttik kólikterge ornatylǵan «Platon» tólem jınaý qurylǵysyn jan-jaqty qarastyrý týraly memorandým;
• «QazAvtoJol» UK» AQ pen «Reseı avtomobıl joldary» memlekettik kompanııasy arasynda jańa tehnologııalardy engizý jáne jol qurylysy salasy boıynsha kelisim men áriptestik týraly memorandým;
• «Qazaqstan ınjınırıng» UK» AQ pen «Rosatom» memlekettik korpo­ra­sııasynyń mashına jasaý dıvızıony – «Atomenergomash» AQ (Reseı) ara­syndaǵy ekijaqty áriptestikti damytý týraly kelisim, sondaı-aq, taǵy basqalar.

Osylaısha, forým jumysy tabysty aıaqtaldy. Jıyn barysynda memleketter basshylarynyń kelisimimen Qazaqstan men Reseı yntymaqtastyǵynyń óńir­aralyq XIV forýmy Chelıabi qalasynda ótetin bolyp uıǵaryldy. Joldybaı BAZAR, Láıla EDILQYZY, «Egemen Qazaqstan» Sýretter Prezıdenttiń baspasóz qyzmetinen alyndy

*lebizder legi

Jeńis QASYMBEK, Qazaqstannyń Investısııalar jáne damý mınıstri: – Kóliktik sala – memlekettegi mańyzdy salalardyń biri. Bul sala, ásirese, Qazaqstan men Reseıdiń arasyndaǵy óńiraralyq baılanysty jandandyrýda úlken ról atqarady. Qos memleket arasynda osyndaı aýqymdy forýmdy ótkizý  jáne eýrazııalyq keńistikte kólik-logıstıkalyq áleýetti damytýdyń basty basymdyqtaryn aıqyndaý kóliktik ıntegrasııa júıesindegi úlken oqıǵa boldy. Bul másele barlyq Eýrazııa keńistigindegi elderdi tolǵandyrady. Bizdiń elderimizdiń aýmaǵynan Eýropa men Azııany baılanystyratyn kóptegen kólik dálizderi ótetindikten, biz bul oraıda, reseılik áriptestermen eýrazııalyq transkontınentaldy dálizderdiń jańa arhıtektýrasyn qalyptastyrý baǵytynda birlese jumystar atqaryp kelemiz. Jalpy,  Qazaqstan 2010-2015 jyldar aralyǵynda kólik ınfraqurylymyna 23 mlrd AQSh dollarynan astam ınvestısııa quıdy. Búgingi tańda elimizde kólik salasyna qatysty birqatar jobalar júzege asyrylýda. Máselen, biz óz aldymyzǵa sapaly kólik joldaryn salýdy maqsat etip qoıdyq. Olarǵa: «Ortalyq – Ońtústik», «Ortalyq – Shyǵys», «Ortalyq – Batys» baǵyty boıynsha júretin kólik dálizderin jatqyzýǵa bolady. Sonymen qatar, óńiraralyq ıntegrasııa aıasynda 2014 jyldyń qarasha aıynan bastap Qazaqstan, Reseı, Belarýstiń temir jol salalary arasynda Birlesken logıstıkalyq kompanııa quryldy. Bul – bizdiń elderimiz úshin óte mańyzdy jobalardyń biri. Al forým aıasynda qol jetkizilgen kelisimder eki eldiń kóliktik ıntegrasııa sala­syndaǵy mańyzdy kezeńderiniń birine aınalyp qana qoımaı, aldaǵy ýaqytta atqa­rylatyn is-sharalar kóliktik ınfraqurylym salasyn jandandyrýǵa sep bolady dep oılaımyn. Maksım SOKOLOV, Reseı Federasııasynyń Kólik mınıstri: – Kólik-logıstıkalyq jáne basqa da transshekaralyq jobalardy júzege asyrýda óńiraralyq yntymaqtastyqtyń orny orasan. Bul bizdiń ortaq tranzıttik áleýetimizdi kóterýge yqpal etedi. Búgingi tańda osy baǵyttaǵy jobalardy qazaqstandyq áriptesterimizben birlese úılestirip kelemiz. Bul jumystar Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııanyń da árdaıym nazarynda tur. Qazir Qazaqstanmen arada birlese atqaratyn aýqymdy jobalarymyz da bar.  Aldaǵy ýaqyta solardy júzege asyrýǵa bar kúsh-jigerimizdi jumsaıtyn bolamyz. Olardyń arasynda Kaspıı teńiziniń áleýetin paıdalaný, Aqtaý porttaryn damytý sekildi aýqymdy is-sharalar shoǵyry da bar. Buǵan qosa, kólik-logıstıkalyq baǵytta da óz jumystarymyzdy belsendi júrgizýdemiz. Biz bul rette, ózekti jobalardy memlekettik bıýdjetten qarjy almaı,  jekemenshik sektor arqyly qarjylandyrýdyń tıimdiligine kóz jetkizdik.  Sońǵy ýaqytta bizdiń kólik-logıstıkalyq damytý baǵytyndaǵy ortaq sharýamyz júıeli júrgizilýde, yntymaqtastyǵymyzdyń normatıvtik-quqyqtyq bazasy kúsheıe túsýde.  Aldaǵy ýaqytta da qazaqstandyq áriptesterimizben kóliktik-tranzıttik saladaǵy jumystardy jandandyrýǵa kúsh salamyz. Kólik-logıstıkalyq  sala – ekonomıkany ilgeriletetin, sol arqyly eldi básekege qabiletti etetin negizgi lokomotıvterdiń biri. Bul rette, qos memleket te osy saladaǵy ózara yqpaldastyqty odan ári damytýǵa múddelilik tanytady. Astana tórindegi forým – sonyń aıǵaǵy. Astana  kóliktik ınfraqurylymy damyǵan birden-bir qalaǵa aınalady dep senemiz. Áset ISEKEShEV, Astana qalasynyń ákimi: – Osydan 18 jyl buryn Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń sheshimimen Astana Qazaqstannyń elordasy degen mártebege ıe boldy. Bul kezeń aralyǵynda ol álemdegi ekonomıkalyq jaǵynan damyǵan qalaǵa aınaldy. Búginde Astana – iri megapolıs jáne Eýrazııa keńistigindegi saıası-iskerlik ortalyqtardyń biri. 18 jyldyń ishinde qala turǵyndarynyń sany 4 esege deıin ósip, 1 mıllıonnan asty. Investısııa kólemi 40 esege deıin artyp, 40 mlrd AQSh dollarynan asyp jyǵyldy. Shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileriniń sany 20 esege deıin ósip, 100 myńǵa jetti. Bir sózben aıtqanda, álemniń jetekshi sáýletshileriniń qatysýymen boı kótergen Astana búginde óziniń sán-saltanatymen kelgen qonaqtar men týrısterdi de tańǵaldyrýda. Qalanyń budan ári qaraıǵy damýyna kórshi eldermen aradaǵy baılanys ta aıtarlyqtaı yqpal etetini anyq. Máselen, Reseı óńirlerimen yqpaldastyq máselesine keler bolsaq, eń aldymen saýda jáne logıstıkalyq baǵyttardaǵy baılanysty aıtýǵa bolady. Yńǵaıly geografııalyq ornalasýy, jańa avtokólik joldary Qazaqstannyń elordasyn elimizdiń basqa óńirlerimen ǵana emes, Reseıdiń shekaralas jatqan aımaqtarymen de baılanystyrady. Bul óz kezeginde ekonomıkalyq qashyqtyqty qysqartýǵa sep bolady. Astana búginde Reseı óńirleri úshin senimdi saýda seriktesine aınaldy. Sondyqtan eki el arasyndaǵy taýar aınalymynyń 16 %-y Astanaǵa tıesili. Aldaǵy ýaqytta da bul kórsetkish arta túsedi dep oılaımyz. Budan bólek, bizdiń elimizde reseılik ınvestorlar úshin de jaqsy jaǵdaı jasalǵan. Ǵylym men ınnovasııa salasyndaǵy yntymaqtastyq ta jaqsy jolǵa qoıylǵan. Borıs DÝBROVSKII, Chelıabi oblysynyń gýbernatory: – Eýrazııa keńistigindegi kólik-logıstıkalyq áleýetti damytý – Chelıabi oblysy úshin de óte ózekti. Bizdiń oblysymyzdyń Qazaqstanmen shekaralas aýmaǵy shamamen 900 sharshy shaqyrymdy quraıdy. Iаǵnı, bul oblys Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń iri kólik-logıstıkalyq jelisi bolyp sanalady. Logıstıka – bul bıznes, qyzmet kórsetý. Biz úshin ósý núktesi, damý áleýeti. Sol úshin árdaıym básekege qabiletti bolýdy óz nazarymyzda ustaımyz. Bul rette, zamanaýı ınfraqurylymdy basshylyqqqa alýǵa tyrysamyz. Munymyzdy naqty jumystarymyzben jáne joba-josparlarymyzben dáleldeı alamyz. Qazaqstan men bizdiń oblysymyzdy birlese atqarylatyn túrli jobalar biriktiredi. Solardyń biri – temir jol salasy. Qazirgi tańda biz temir jol ınfraqurylymyn damytý, kóliktik áleýetti kóterý, jalpy alǵanda, shekaralyq yqpaldastyqty jandandyrý baǵytynda jumystar atqarýdamyz. Chelıabi oblysynyń Qazaqstannyń óńirlerimen yntymaqtastyǵyn tek qana kólik-logıstıkalyq baılanys qana biriktirmeıdi, bizdiń qarym-qatynasymyz tarıhı sıpatqa da ıe. Biz bul úrdisti árdaıym baǵalaımyz. Ony ári qaraı damytý úshin jańa ıdeıalardy júzege asyryp, ortaq ıntegrasııalyq jobalardy júzege asyrýǵa ázirmiz. Sonymen qatar, bizdiń oblysymyz EKSPO-2017 mamandandyrylǵan kórmesine belsene qatysatyn bolady. Bul – biz úshin mańyzdy. Berdibek SAPARBAEV, Aqtóbe oblysynyń ákimi: – Mundaı aýqymdy forým  eki el óńirleri arasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq yqpaldastyqtyń damýyna qosymsha serpin beredi.  О́ziniń geografııalyq ornalasýy  jaǵynan, sondaı-aq, avtokólik pen temir jol, áýe qatynasynyń damýy jaǵynan  Aqtóbe oblysy Eýropa men Azııa naryqtary úshin basty qaqpa bolyp sanalady. Buǵan «Batys Qytaı – Batys Eýropa» avtokólik dálizi qurylysynyń aıaqtalýy da yqpal etti.  Atalǵan joba bizdiń  oblysymyzdyń 628 shaqyrym aýmaǵyn quraıdy.  Bul joldyń arqasynda  kóliktik aǵyn men júk aınalymy shamamen 2 esege deıin ósti.  Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń qoldaýymen bıylǵy jyly «Aqtóbe – Atyraý – Astrahan» avtokólik jolynyń qurylysy bastaldy. Budan basqa da mańyzdy jobalarymyz bar. Máselen, keıbir jobalar bizdiń kásipkerlerimiz ben bıznesmenderimizdiń Eýropa men Azııaǵa, Parsy shyǵanaǵyna shyǵýlaryna qosymsha múmkindik beredi. Reseı men Qazaqstan arasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqty damytý baǵytynda sońǵy 5 jyl ishinde bizdiń oblysymyzdaǵy kóliktik ınfraqurylymdy damytýǵa aýqymdy qarajat bólindi. Sondaı-aq, Aqtóbe oblysyndaǵy 150 birlesken kásiporynnyń árbir úshinshisi reseılik kaptaldyń esebinen quryldy. Jalpy, qazirgi tańda Aqtóbe oblysy men Reseı Federasııasy sýbektileri arasyndaǵy taýar aınalymy shashamen 900 mln dollar. Aleksandr JILKIN, Astrahan oblysynyń gýbernatory: – Biz Astana tórinde ótken Qazaqstan men Reseı yntymaqtastyǵynyń óńiraralyq XIII forýmy aıasynda qos memleket arasyndaǵy yq­pal­dastyqtyń damýynyń jańa perspektı­valaryn talqylaýǵa múmkindik aldyq. О́ńiraralyq áriptestik elderdiń ekonomıkasyn damytýda aıryqsha ról atqarady. Búginde bul baılanys óte turaqty, sol sebepti de, óziniń oń nátıjesin kórsetip kele­di. Kóp jylǵy áriptestiktiń arqasynda Qazaq­stan bizdiń óńirimizdegi kásiporyndar men uıymdar úshin eń negizgi syrtqy seriktesterdiń birine aınalyp úlgerdi. Máselen, Qazaqstan Astrahan oblysymen kóptegen áleýmettik-ekonomıkalyq jobalardy birlese júzege asyrdy. О́ńirimizden shyǵatyn ónimder birinshi kezekte qazaqstandyq naryqta óte úlken suranysqa ıe. Olarǵa qurylys materıaldaryn, azyq-túlik taýarlaryn, elektr-tehnıkalyq qural-jabdyqtardy jatqyzýǵa bolady. Astrahan óńirinde qazaqstandyq kapıtaldyń qatysýymen 60-tan astam kásiporynnyń tetigi iske qosylǵan. Olar qyzmet kórsetý, saýda, kólik, baılanys, qurylys sekildi salalar boıynsha jumys isteıdi. Sońǵy ýaqytta óńirde shekaralas jatqan aımaqtar turǵyndarynyń ózara qarym-qatynasyna oń áser etetindeı úlken jumystar jasaldy. Qazaqstannyń shekaralas aımaqtary tek temir jol ǵana emes, avtobýs jáne áýe qatynastaryn jandandyrýǵa yqpal etýde. Bul baǵytta da ortaq jobalar bar, olar negizinen taýarlar aǵynynyń tolassyz júrýin qamtamasyz etedi. Biz Qazaqstannyń Beıneý – Shalqar kólik joldarynyń qurylysyn bastaýǵa kirisetininen habardarmyz. Bul, árıne, óte mańyzdy. Sebebi, ol «Batys Eýropa – Batys Qytaı» halyqaralyq kólik dálizin Mańǵystaý jáne Atyraý oblystarymen baılanystyrady. Alaıda, aldaǵy ýaqytta Atyraý – Astrahan baǵytyndaǵy joldardy qaıta qalpyna keltirýge de aıryqsha kóńil bólinse degen tilegimiz bar.