«Qyzyljar-Qus» qaıta qanattandy

«Kásiporyn qaıta qosyldy» degen habaryn estip Qyzyljar aýyly jaqqa baryp qaıtqan edik. Jalpy, Aqsý qalasy aýyldyq aýmaǵyna qarasty «Qyzyljar-Kus» fabrıkasynyń jobasy elimizde qabyldanǵan údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarlamasy boıynsha júzege asyrylýy kerek edi. Indýstrııalandyrý kartasyna engizilgen. 2011 jyly jumyrtqa óndiretin «Qyzyljar Agro» JShS bankrotqa ushyrady da, keıin «Qyzyljar-Qus» seriktestigi dep ataldy. Jańa ınvestor sharýashylyqty jańadan qurýdy bastady. Iаǵnı, 1954 jyldan beri jumyrtqa óndirip kele jatqan kásiporyndy qus etin óndirýge kóshirý týraly sheshim qabyldandy. «Balapandardyń ınkýbasııalyq jumyrtqalary qaraǵandylyq sharýashylyqtan satyp alynady. Qus etin óndirýdiń bastapqy kólemi jylyna 4 myń tonnany quraıdy. Qazirgi tańda qus fabrıkasynda 150-deı turǵyn eńbek etýde...» dep jazdyq gazetimizde kezinde. Kásiporynnyń jolǵa tú­sýi­­­­­­ne monoqalalardy damytý,­ «Bız­­nes­tiń jol kartasy-2020» já­ne «Agrobıznes-2020» baǵ­dar­lamalary ar­qy­ly­­ mem­lekettik qol­daý jasal­dy.­ Ekin­shi­den, óndiristi Aqsý – mo­no­qala bo­lyp tur ázir­ge. Aına­lasy toly aýylda­ry bar mo­noqalanyń bul baǵ­­dar­­la­masynyń, ásirese, aýyl­dyq­tarǵa paıdasy tııýi sóz­siz. Fer­mada eńbek etken jumys­shy­lardyń aıtýynsha, 2010 jyldary qus fabrıkasynda 320 myń taýyq bolsa, jyl saıyn 14 mıllıon jumyrtqa alyp otyrǵan kórinedi. Kórshi aýyldardy qosqanda 200 turǵyn fabrıkada jumys jasapty. Jalpy, «Qyzyljar-Qus» JShS ınvestory Dáýlet Syz­dy­qovtyń aıtýynsha, qus fabrıkasyn qalpyna keltirý joba­sy­nyń jal­py quny 5,7 mlrd teńgeni quraı­dy. 2012-2014 jyldary 3,6 mlrd teńge ınvestısııa quıylǵan. Qus fabrıkasynyń 9 qus qorasy, qus soıý sehy, ınkýbator, tońazytqysh sehy qaıta qalpyna keltirilip, jańǵyrtylǵan. Gollandııa, Ger­manııa jáne Reseıden jańa jab­dyqtar jetkizilip, ornatylǵan. Seriktestiktiń qus fabrıka­syn jańǵyrtý jumystary eki kezeńnen turady. Birinshi kezeginde jylyna 4 myń tonna qus eti óndiriledi. Bul oblystaǵy qus etine degen suranystyń 70 paıyzyn óteıdi. Ekinshi kezegi iske qosylǵanda ón­di­ris qýaty 8 myń tonnaǵa jetedi. Biraq, kásiporyn ashylmaı jatyp, jabyldy. Sebep – báse­ke­­lestik. Fabrıka ónimderi jer­gi­­­likti ishki naryqqa shyq­qan kez­­de ónimderi ótpeı qal­dy. Aq­sý qalalyq kásipkerlik bó­li­mi buǵan taǵy bir sebep: 2014-2015 jyldarǵy rýbl baǵa­my­n­yń tómendeýi, ekinshiden, ob­lys­taǵy saýda núktelerine О́skemen, Almaty, Qaraǵandy já­ne reseılik qus fabrıkalary­nan taýyq eti jetkizilýi deıdi. Al ba­­ǵasy arzan ári sapaly ónimdi iz­deıtin tutynýshy tańdaýyna eshkim shek qoıa almaıdy. Sapaly ónimniń joly bolady. Sondyqtan, «Qyzyljar-Qus» seriktestiginde saýda oryndarynan qaıtqan, ótpegen ónimniń jınalyp qalýy fabrıkanyń toqtaýyna ákelip soqty. Ekinshiden, ınkýbasııadaǵy ju­myrtqadan ósip shyǵatyn qus­tarǵa arnalǵan jemshóptiń jetispeýshiliginen óndiristik teh­­nologııalyq úrdis buzylsa ke­rek. Logıstıkalyq júıeniń qol­ǵa alynbaýy, saýda jelileri kes­tesine úńilmeýdiń nátıjesi jáne bar. – Qaıta ashyldyq. Reseılik, óskemendik básekelester budan ári bizge kedergi bolmaıdy, – dep sendirdi bizdi «Qyzyljar-Qus» seriktestiginiń dırektory Evgenıı Kýzmenkov. – Qyrkúıek aıynda 200 tonna qus etin shyǵardyq. Qazir 80 tonnasy saýdalandy. Ti­p­- ti. kásiporyn shyǵaratyn jańa­dan 16 túrli ónim qosylypty. Bu­ǵan deıin tońazytqyshtardy jal­ǵa alsaq, qazir ózimiz satyp al­d­yq. kásiporyn óz jumysyn bir jyl­ǵa toqtatqanymen, 840 adam óz jumys oryndarynda qaldy. Qazir rýbldiń baǵamy turaqty, reseılik qustyń quny da bizdiń ónimmen salystyrǵanda arzanǵa túse qoımaıdy, – deıdi. Árıne, qazir qaı kásiporyn bolmasyn, ónim ótkizý, eń basty másele. Otandyq ónimge jol ashý, otandyq ónimdi ótkizýdiń jolyn tappaı otyrǵandaımyz. Birinshiden, «Qyzyljar-Qus» seriktestigi áýelden jumyrtqa óndirip keldi, aınaldyrǵan bir-eki jylda qus etin mol óndire qoıý da ońaı emes. Aldymen durys joba, jospar, ǵylymı túrdegi zerttelgen daıyndyq kerek. Seriktestikte bolǵan kezinde birde toqtap, birde jumys jasaıtyn qus etin óndirýdi qolǵa almaqshy kásiporynnyń aldaǵysy qalaı bolar dedi me, oblys ákimi Bolat Baqaýovtyń ózi de jumyrtqa óndirýdi qaıtadan qolǵa alǵan durys degen-di. О́ıtkeni, fabrıkany balapandarmen jáne ınkýbasııalyq jumyrtqalarmen qamtamasyz etý úshin aldymen qus tuqymyn asyldandyrý degen de úlken másele bar. Innovasııalyq jańashyldyqtar óndiriske enýi qajet. Sapaly ónim kóziniń basty túri osy – asyl tuqymdy qus. Iаǵnı, qus ósirýge de ǵylymı kózqaras, ǵalymdar kómegi qajet. Qus ósirý­shilerdiń aıtýynsha, elimizde otan­dyq qus krostar joq. Qus krosy degenimiz etti jáne jumyrtqa beretin baǵyttaǵy qustardyń asyl tuqymy kórinedi. Ázirge bul máselede shet elden ákelinetin asyl tuqymǵa táýeldi ekenbiz. Bizdiń óńirde osy máselemen aınalysatyn, tipti qustardyń bıoazyqtyq qaýipsizdik taqyry­byn zerttep júrgen ǵalymdar da az emes. Eger óndiris olarmen birlese jumys jasasa, fabrıka birde ashylyp, birde jabylmaıtyn shet elderdegideı órkenıetti qus keshenine aınalar edi. Biz kórgen «Qyzyljar-Qus» fabrıkasynyń seh ishi sýyq, salqyn. Munda negizinen áıelder jumys jasaýda. О́nimderdiń qalaı jasalyp, qalaı oralyp búktelip jatqanyna deıin kórip turmyz. Qus eti tartylyp, juqa qaptarǵa salynýda. Bul jergilikti naryqtaǵy jańashyldyq eken. Tushpara jasaı beresiz. Fabrıkada 240 adam eńbek etýde. Ortasha jalaqylary 50-60 myń teńgeni quraıdy. – Aqtóbe, Qaraǵandy, Shym­kent, Almaty óńirlerinen tapsyrystar túsýde, – deıdi Evgenıı Kýzmenkov. Kásiporyn basshysy suranys artty dep qýanyp tur. О́nim sapasy joǵary deıdi. Aıyna qus fabrıkasy myń tonnadaı jem tutynady eken. Bir keli azyqtyń baǵasy – myń teńge. Qazir Qaraǵandydan emes, jumyrtqany Reseıden satyp alady. Jumyrtqa demekshi, osy jýyrda ǵana óńirdegi Jetekshi aýylynda «Pavlodar-Qus» qus fabrıkasy degen taǵy bir ká­sip­­oryn jumysyn bastady. Bi­rin­shi kezeńinde jyl saıyn 63 mıl­lıonǵa deıin jumyrtqa óndir­mekshi. Jobaǵa salynǵan ınvestı­sııa­lar kólemi – 500 mıllıon teń­ge. Jergilikti bul fabrıka «Qyzyl­jar-Qusqa» básekeles bola­dy degen sóz. – Biz balapandardyń alǵashqy par­tııasyn ákeldik. Endi olar­­dy 130 kún ishinde jemdep,­ ósi­retin bolamyz, – deıdi «Pav­lo­dar-Qus» JShS-niń dırekto­ry Erbol Dosybaev.  О́nim sa­ty­lymǵa shyǵarý úshin oblys ká­sip­oryndary men saýda jelilerimen aldyn ala kelisimshartqa otyr­dyq. Broıler ádisi arqyly ba­lapandar ósirip, kásiporynnyń ishi-syrty jańaryp, zamanǵa saı tehnologııa boıynsha qus ósirip, et pen jumyrtqany kóbeıtpekshi. Fabrıkany jemmen qamtamasyz etetin quramajem kásip­­orny jumys isteıdi. – Bizdiń taýyq memlekettik standart talaptaryna saı. EKO, Halal sapasynyń standarttary bar. Tońazytqyshtar satyp alyp, salqyndatylǵan et saýdalaımyz. Eger óskemendik taýyq eti Pavlodarǵa deıin bir táýlikte jetetin bolsa, qyzyljarlyq  taýyq soıylǵanan keıin jarty saǵat ótken soń dúken sórelerinde turady, – deıdi fabrıka dırektory Evgenıı Kýzmenkov. Farıda BYQAI, «Egemen Qazaqstan» Pavlodar oblysy, Qyzyljar aýyly