- Ańsaǵan, sizdiń áleýmettik taqyryptaǵy sýretterińiz adamdarǵa oı salady. Buryn sýretterińiz aptasyna bir ret shyǵatyn edi. Biraq keıingi ýaqyttary kórmeı júrmiz. Onyń sebebi ne?
- Qazir týra sol qarqynmen, týra sol ekpinmen ulttyq naqyshtaǵy fýtbolkalar daıyndap jatyrmyn. Buryn tańerteńnen keshke deıin áleýmettik taqyryptardy oılap júretinmin. Al qazir ujymda 7-8 adam bar. Olardy jınap alyp, ózim áleýmettik taqyrypta sýret salyp otyrǵanym taǵy birtúrli sekildi.
- Negizi, áleýmettik taqyrypqa qashan, qalaı keldińiz?
- Qarap otyrsam, eń birinshi sýretim 15 jasymda salynǵan eken. Ol «Uıada ne kórseń, ushqanda sony ilesiń» dep atalady. Kóbi tań qalyp, áleýmettik máselelerdi sýretterdi sóılete otyryp kórsetesiń dep jatady.
Ańsaǵan Mustafanyń alǵashqy sýreti
11 jasymda anam «Aq bosaǵa» gazetin ashty. Men redaksııada óstim desem de bolady. Sol kezde túrli taǵdyrlardyń kýási boldym. Problemalardy óz kózimmen kórgen soń, qorqyp óstim, kóńilge túıgenim de boldy. Bir kúni redaksııaǵa kelgen áıel kúıeýi uryp-soǵatynyn aıtyp, jaǵdaıyn túsindirdi. Almatydaǵy týystaryn taýyp alǵansha balasyn qaldyra turaıyn dedi. Sóıtip, balany anam alyp qaldy. Biraq keshke álgi áıel kelmedi, erteńinde de solaı. Ol balasyn tastap ketkenin sezgende, polısııa shaqyrdyq. Olar «Nege erte shaqyrmaǵansyńdar, bireýdiń balasyn nege alyp qaldyńdar?» dep ózimizdi suraqtyń astyna aldy. Álgi bala jetimder úıine tústi. Balaǵa úsh-tórt ret bardyq. Anamdy mama dep, jylap qalatyn. Kelesi barǵanymyzda bizge kelmedi. Sol kezde ózim kishkentaı balamyn. Zárem ushyp, qorqyp qaldym. Osyndaı faktiler áleýmettik taqyryptarǵa bet burǵyzdy. Sondaı sýretterdi kóp saldym.
- Sýretterińizdiń halyq arasynda keń taraı bastaǵany qashan edi?
- 2010 jyly Feısbýk áleýmettik jelisine tirkeldim. Onda árkim óziniń óleńin salady, áńgime jazady. Sóıtip laıkomanııa degen aýrýǵa ushyradyq. Ol kezde «Aq bosaǵa» gazetine ıllıýstrasııa salatynmyn. Gazet shyqqanda ony sýretke túsirip, mynaý meniń jumysym dep kórsetetinmin. Sóıtip, laık kóbeıe bastady. Sodan «Aq bosaǵa» gazeti shyqqansha shydamym jetpeı, birinshi gazetke emes, paraqshama sala bastadym. Oılap qarasam, bul jaqsy dúnıe eken. Sebebi, jelidegi qyzdar sýretti kórdim, oılandym dep hat jaza bastady. Jastar áleýmettik jelide kóp otyratyn bolǵan soń, olarǵa áser etetinin kórdim. Bosqa otyrmaı, azdap bolsa da osyndaı oı sala júreıin dep sheshtim.
- Sýret mektebinde oqyǵanyńyzdy bilemiz. Oǵan aýysýyńyzdyń ózi qyzyq eken. Sol týraly aıta otyrsańyz.
- 3 synypty bitirip, jazǵy demalysqa shyqqan boıda ákem «Shashyńdy taqyrlatyp alyp tastasań, «Kama» velosıpedin alyp beremin», dedi. О́zim ul bala sekildi óstim. Sol ýáde boıynsha kanıkýlǵa shyǵa salysymen shashty aldyq. Velosıped armanym edi. Shash qajet emes, velosıped kerek (kúldi). Bir kúni muǵalimniń shaqyrýymen mektepke barsaq, meni kórgen synyptastarym dý kúldi. Men ol mektepke barmaspyn degen soń, áke-sheshem basqa mektep izdedi. Sóıtip, kórkemsýret kolledji janyndaǵy mektepke aýystym.
- Bul mektepke aýyspas buryn ózińizde sýret salýǵa degen áýestik nemese qabilet boldy ma?
- Ondaı eshteńe bolǵan joq. Barlyǵyn mektepte úıretti. Shyny kerek, úıge jaqyn mektep bolǵannan keıin ǵana bardym. Bireýler talant dep jatady ǵoı. Meniń oıymsha, talanty bar ma, joq pa báribir, adamda eńbek bolsa, ol kez kelgen nárseni úırenip alady.
- Sol mektepten keıin osy baǵytpen kettińiz be?
- Iá. Mektepten keıin kolledjde grafıkalyq dızaın, akademııada dızaınerlikti oqydym.
- Sýretterińizdiń ishinde telefonǵa táýeldilik týraly taqyryp kóp eken.
- Sýretterimniń bárin oıdan shyǵarǵanmen, báribir ómirden alamyn. Úıde, jumysta, kóshede kórgenderim ıdeıaǵa aınalady. Qazir telefonnyń aıtqanyn isteıtin boldyq qoı. Telefondy ýaqytynda qýattaımyz, qajet bolsa aqsha salamyz. Telefondy qushaqtap jatamyz. Ol durys emes.
Kóp adam úılerindegi kórinis týra sol sýretterdegideı ekenin jazyp jatady. Keıbireýi sýretke qarap yńǵaısyzdanyp qaldym deıdi. Bireýler urlyǵymdy ashyp qoıǵandaı boldyńyz deıdi. Telefonǵa baılanysty eń birinshi «Kesh» degen sýret saldym. Taǵy bir sýretke Jandos Baıdildá degen kisi "Bir qolymen álemdi, bir qolymen balany terbetedi" degen maqaldy alyp, besik terbetip otyrǵan ananyń bir qolyna telefon ustatyp salýymdy surady.
- Sýretterińizde otbasylyq problemalardy da kóp qozǵaısyz. Solardyń birnesheýine toqtala ketseńiz...
- Sýretterime ıdeıa aıtatyndar kóp. О́zime oı kelgende sózi de, sýret te birge keledi. Al bireý aıtsa, keıde shyqpaı qalyp jatady. Keıde jaqsy ıdeıalar aıtylsa da, olardy jetkizý qıyn bolady. Otbasy taqyrybyndaǵy sýretter de solaı týyndady. Birde jańalyqtardan ákesi balasyn urǵany týraly kórsetti. Soǵan salǵan sýretime jigitterdiń ózi jylaǵym kelip ketti ǵoı dep jazyp jatty.
Myna sýret «Jeksenbilik áke» dep atalady. Birinshi otbasydan ajyrasqan, jeksenbi saıyn sonda qalǵan balasyn qydyrtady. Basqa balalary kútip otyrady. Osylaı júrgender barshylyq. Eki jaqtaǵy balalarǵa da obal. Árqaısysy ákesin kúnde kórgisi keledi ǵoı. Qyzǵanysh sezimi de alǵash osyndaı jaǵdaılarda týyndap jatady.
«Meni nege teledıdar qylmadyń?» degen sýrettiń ıdeıasyn vatsabyma kelgen vıdeodan aldym. Mysaly, bir sýretti úıimizdiń qasyndaǵy saýda ortalyǵy qasynda temeki shegip turǵan júkti áıeldi kórgen soń saldym. Kúnde birneshe ret kórgen soń bir kúni sýretti salyp, terezege ary qaratyp jabystyryp qoıdym. Keıin osy sýret ınternetke shyqqan soń, kóbi qoǵamdyq oryndarǵa iletin bolypty. Negizi, sýretterimniń kóbin qoǵamda kezdesetin oqıǵalardan aldym. Jyl saıyn qyzdar boı jetip, uldar er jetedi. Mysaly, myna «Mamam meni óltiretin shyǵar» degen sýretke 12 jastaǵy bala kóńil aýdarmaıdy. Al erteń 15-16-ǵa kelgen kezde oılana bastaıdy. Iаǵnı, bul aınalyp kele beretin taqyryp.
Eń kóp taraǵan osy sýret boldy. О́z kózimmen on shaqty tilde kórdim. Túrikshe shyqqan kezde kóbi senbedi. Senen kóshirýi múmkin emes degender boldy. Birde jańalyqtardan balasyn qoqysqa tastap ketken ana týraly estidim. Bul sýret sol kezde paıda bolǵan.
- Kóp sýretterińizdi ana men balaǵa arnap salǵanyńyz da baıqalady...
- Bul taqyrypta "Anaǵa hat" degen sýret bar. Jetimder úıiniń balasy anasyna hat jazady. Jibereıin dese, meken-jaıyn bilmeıdi. Osy sýretti beınerolık qylyp ta istedim. Balanyń hatyn ózimniń qyzyma oqyttym. Qyzdarǵa sabaq bolsyn degenim ǵoı. Eýrazııa Ulttyq ýnıversıtetine habarlasyp, osy sýretti qyzdarǵa taratqym keletinin aıttym. olar kelisip, 2 myń danasyn tarattyq. Bul teńizdegi tamshymen teń bolsa da, qoldan keletini osy.
- Arasynda jeńil taqyryptardy qozǵap, mahabbat týraly sýretter de jarııalap turatyn edińiz...
- Internette otyrǵannan keıin, tek ursa bermeı, jastardy qyzyqtyryp otyrý kerek. Sondyqtan arasynda sondaı sýretterdi de jıi jarııaladym. Sonyń ishinde «Tazarý» degen sýretti shyǵarǵan kún Brazııalııada mahabbat kúni eken. Sol sýretti olardyń saıttary salyp, tez tarap ketkeni bar.
- Alǵashqy kórmeńiz Astanada ótti. Kórme týraly oı qalaı keldi?
- Negizi, kórmeni jasaıtyn oıym bolǵan joq. Bir kúni tanysym oıda joqta kórme qashan dep surady. Men buıyrǵan kúni desem, ol naqty jaýap aıt dedi. Sóıtip, kúzde dep aıttym. Kórme ótkizetin jer izdep uzaq júrdim. Kerýen saýda ortalyǵyn tańdamaq boldym. Olar negatıv kerek emes dedi. Kitaphana keıinge shegerdi. Mýzeıde ótkizeıin desem, ol jerde adam az. Shynymdy aıtsam, maǵan óner synshylarynyń pikiri mańyzdy emes. Olardyń oılarynan góri, maǵan jastar kerek. Solardy oılandyrǵym keldi. Alǵashqy kórme Gýmılev atyndaǵy ýnıversıtette ótti.
- Basqa qalada ótken kórmeler qalaı uıymdastyryldy?
- Astanada kórme ótken kúni Almatydaǵy metrodan habarlasyp, osy kórmeni qoıýymdy surady. Eki apta ýnıversıtette turatynyn aıtyp edim, «Sodan keıin bizde ótsin, biz jarnamalaı beremiz», dedi. Odan keıin Shymkentten sol kezdegi OQO ákimi apparatynyń baspasóz qyzmetiniń jetekshisi Berik Ýálı habarlasty. Ol jaqta da bizge qashan keledi dep surap jatyr eken. Almatydaǵy kórmeden soń arasyna 3-4 kún salyp, sonda ótkizetin boldyq. Temirtaýda, Jambylda, Taldyqorǵanda, Qyzylordada, Atyraýda ótti. Qazir sýretter Pıramıdada tur. Olar bizde tursyn, bir jaqta bolyp jatsa, alarsyń degen soń, sol jerge turaqty kórme qylyp qoıdyq.
- Bir sýretińizdiń ıdeıasyn Qyzylordadaǵy kórmede Qyrymbek Kósherbaev aıtty dep estidim. Sol ras pa?
- Ras. Qyzylordadaǵy kórmege ákim keldi. Men sýretterimdi tanystyra bastap edim, toqtatyp tastap, óziniń unatatyn, oǵan erekshe áser etken sýretterdi kórsete bastady. Sóıtsem, meniń sýretterimmen jiti tanys eken. Tań qaldym. Sosyn «Qazir qazaqtar jatady degen sózdi jıi qoldanady. Osy sózdiń ózi durys emes. Baraıyn dep jatyrmyn, jumys izdep jatyrmyn deıdi. Osyǵan birdeńe salshy», dedi. Ideıa jaqsy. Sýretin saldyq.
- Qatelespesem, fýtbolka týraly Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵyna oraı oı tastaǵan bolatynsyz?
- Iá, Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵy toılanady degendi estip, qatty qýandym. Sýretshi retinde óz tarapymnan ne qosa alamyn dep oılandym. Sosyn jazda bári qazaqsha oıýmen, qazaqy naqyshta kıinip júrse degen oı keldi. Fotosalondar óziń qalaǵan sýretpen fýtbolkaǵa jasaıtynyn bilemin. Men sýret salsam, unatqan adam ózi sol fotosalondarǵa jasatyp alar dep, áleýmettik jelige oıymdy jazdym. «Eger 550 laıktan assa, osyndaı qazaqy fýtbolkanyń 55 túrin salamyn» dep jazyp edim, kórsetkish myńnan asyp ketti. Sóıtip, handyǵymyzdyń 550 jyldyǵyn jarty jyl boıy sýret saldym. Salt-dástúr, ulttyq oıyndar, ata-babalarymyz ben batyrlardy qamtýǵa tyrystym. Barlyǵy daıyn bolǵan soń Astanadaǵy Lev Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ýnıversıtetiniń 55 stýdenti fýtbolkalardy kıip, fleshmob uıymdastyrdy. Odan keıin Tarazda úlken toı bolǵan kezde, dızaınyn ınternet arqyly salyp jiberdim. Olar ózderi fýtbolkaǵa shyǵaryp, sol kıimmen dúbirli toıda bı bıletti.
- Ol kezde árkim ózi jasatyp alatyn edi. Al ózińiz fýtbolkalar shyǵarý týraly oı qalaı keldi?
- «Mamam meni óltiretin shyǵar» degen sýret tarap ketken kezde sheteldik dostar kóp paıda boldy. Sol kezde Italııanyń Sırakýza qalasynan Benedetto Speranza degen kisi hat jazdy. Fýtbolkalardy óziń jasap satyp jatyrsyń ba dep surady. Joq, elder ózderi jasatyp jatyr desem, ol tań qalady. Dızaındary tegin ba dep suraıdy. Iá desem, jarty jyldyq eńbegińdi tegin taratqanyń ne deıdi. Men oǵan «Siz bilesiz be, bizde otany úshin ómirin beredi, jarty jyl eńbek degen ne?» dep jaýap berdim. Sol kisi ózi fýtbolka shyǵarýmen aınalysady eken. Maǵan vıdeo arqyly qońyraý shaldy. Gýgl aýdarmashymen aýdaryp, qajetti quraldardyń qazaqsha ataýlaryn jabystyryp qoıypty. Solardyń bárin kórsetip, tanystyryp, bárin túsindirdi. «Maǵan eń qıyny, sýret salý. Al sen óziń salasyń emes pe?» dedi. Bir sýretime klıshe jasap, poshtamen salyp jiberdi. Sóıtip, osy isti qolǵa alýǵa sebepker boldy. Usynys kóp boldy. Ásirese aýyldy jerlerden óziń istetip berip jibershi, bizde fotosalon joq degenderge salyp jiberip otyratynmyn. Men fýtbolkaǵa salatyn sýretterge kóp ýaqytymdy jumsaımyn. Sebebi, shynaıy bolý kerek dep oılaımyn. Mysaly, bórini salsam, ol tup-týra bórige uqsap turýy kerek. Soǵan ýaqytymdy arnaımyn. Qazir ansa.kz degen saıtymyz bar. Sol saıtta 600-den astam ártúrli sýretteri bar fýtbolkalar jınalyp qaldy. Fýtbolkalar shyǵarǵandaǵy maqsatym – ulttyq naqyshtaǵy taýar qymbat bolýy kerek degen oıdy túbegeıli joıý. Meniń oıymsha, kez kelgen qazaq oıý-órnegi bar kıimdi qınalmaı satyp alatyndaı bolý kerek. Sol úshin qolymnan kelgenniń bárin isteımin, buıyrsa.
- Qazir fýtbolkaǵa kiriskeli áleýmettik sýretterińiz azaıdy. Sol ekeýin biriktirip kórmedińiz be?
- Árıne, kórdim. Biraq áleýmettik sýretterdi fýtbolkaǵa salýǵa tapsyrys joq. Suranys bolmaǵan soń, oǵan basymdyq berý qıyn.
- Áleýmettik sýretterińizdi izdep, qashan shyǵarasyz dep surap jatqandar bar ma?
- Izdeıdi, suraıdy. Nege qoıyp kettiń deıtinder bar. Olarǵa bir kúni qaıtyp keletinimdi aıtyp jatyrmyn. Sebebi, halyqqa oı tastaǵym keledi. Bul meniń súıikti taqyrybym ǵoı. Biraq joǵaryda aıtqanymdaı, ujym jınap alyp, ózim basqa tirlikpen otyrǵanym ersi bolar dep esepteımin. Áleýmettik taqyryptaǵy sýretterden paıda joq, nege salasyń, ýaqytyńdy nege ketiresiń degender de bar. Men olarǵa «Paıda bar. Paıdam – balalarym ósip kele jatyr, solar tárbıeli, jaqsy qoǵamda ómir súrgenin qalaımyn. Bolashaq urpaq baqytty bolsa, maǵan odan artyq ne kerek?» deımin.
- Áńgimeńizge rahmet!
Áńgimelesken Gúlnur Qýanyshbekqyzy,
«Egemen Qazaqstan»
