Temir jol tranzıti tabys ákele me?

Bıylǵy jyldyń alǵashqy kúni Qytaıdan Londondy betke alǵan júk poıyzy jolǵa shyqqany belgili. Chjeszıan provınsııasyndaǵy Iý qalasynan Londonnyń Barkıng aýdanyna deıingi joldyń uzaqtyǵy 11 999 shaqyrym eken. Qazaqstan, Reseı, Germanııa, Belarýs, Polsha, Belgııa, Fransııa syndy jeti eldiń aýmaǵymen júrip ótken poıyz segizinshi eldegi sońǵy stansaǵa 18 kún degende taban tiremek. Bul temir jol jelisi Qazaqstan úshin qanshalyqty tıimdi? Toǵyz joldyń torabynda ornalasqan, kólik haby bolýǵa talpynyp jatqan el qandaı paıda kórmek? Qazaqstannyń teńiz­ge ti­ke­leı shy­ǵatyn joly bol­ma­ǵan­dyqtan, kó­lik-lo­gıs­tıkalyq qyz­metti damytý el­diń ekono­mıkasyn damytýdyń basym ba­ǵyt­­tarynyń biri sanalady. Eko­­nomıka ǵylym­darynyń kan­dı­daty Baqytgúl Qam­bardyń aıtý­yn­sha, temir jol arqy­ly júk tasy­maly halyqaralyq saýda na­ry­ǵyna shyǵatyn múm­kindikti arttyra túspek. – Tranzıttik dáliz qurý ar­qy­ly, olarǵa qyzmet kórsetý úshin teh­nıkalyq jáne qar­jy­lyq resýrs­tar ǵana emes, adam­dar da jumysqa tartylady. Iаǵ­nı, birinshiden, bul jobanyń áleý­mettik ja­ǵynan tıim­diligi bar, – deıdi ekonomıst. Onyń paıymdaýynsha, ınfra­qu­ry­lymǵa salynǵan ınves­tısııa el ishindegi kólik shyǵyn­daryn azaıtýǵa yqpal ete­tini sózsiz. Basqa el­derdiń táji­rıbesine júgin­sek, jańa jeli elimiz­de kó­lik-logıstıkalyq qyzmetterdiń keshendi túrde damýyna oń yq­pal etýge tıis. – Eýropada kólik-logıstıkalyq ortalyqtar ótken ǵasyrdyń 80-jyldarynda quryla bastady. Qazir olar­da júkterdi ótkizý ǵana emes, tasy­maldaý, býyp-túıý jáne basqa da qyzmet túrleri jolǵa qoıylǵan. Qazaq­stan arqyly ótetin kólik dálizin de son­daı deńgeıge kótere alsaq, ju­mys oryn­dary da kóbeıe bermek, – dep to­lyqtyrdy oıyn Baqytgúl Qambar. Halyqaralyq naryq­qa shyǵa­tyn teńiz joly joq elder ınfra­qu­ry­l­ymdy, ser­vısti damytý arqyly ekonomıkalyq ta­bysqa keneletinine mysaldar az emes. Máse­len, sondaı el­derdiń biri Vengrııa tran­zıttik ále­ýetin paıdalanyp, eldiń ınves­tı­sııalyq tartymdylyǵyn arttyra bildi. – Sol sııaqty, Shveısarııa da ol problemanyń ornyn ın­fra- ­­qu­rylymdy damytý ar­qyly toltyryp otyrǵan el. Bul memleket eks­portqa shyǵarylatyn ónimder­diń kólik shyǵyndaryn azaı­typ, saýda-sattyqty qyzdyr­dy. Ekono­mıkalyq ósimge qol jet­kizip, álemdegi eń báse­kege qabiletti elderdiń bi­rine aı­nal­dy, – deıdi ekonomıst. «Qa­zaqstan-2050» Strate­gııa­synda birqatar ınfra­qury­lymdyq jobalardy júzege asyrý, 2020 jylǵa qaraı tran­zıttik júk tasymaly kóle­min eki esege arttyrý, 2025 jylǵa qaraı 10 esege deıin kó­beıtý jos­par­lanǵan. Qytaı-Uly­brıtanııa arasyn jalǵaıtyn, Qa­zaqstan aýmaǵy arqyly ótetin temir jol jelisi osy jospardyń úde­sinen shyǵýǵa áserin tıgizýge tıis. Sonymen, Eýropa men Azııa­nyń arasynda kerilip jatqan «Jań­ǵyrǵan Jibek joly» Qytaı men Uly­brıtanııa arasyndaǵy saýda qatynastaryn ­ke­ńeıtýge yqpal etpek. 18 kúndik saparǵa attanǵan poıyzdyń tıegeni kıim-keshek, sómke syndy tutyný taýarlary. Jalpy, ótken jyldyń alǵashqy ­jartysynda Qytaı men Eýropa elderiniń arasynda júk poıyzy árli-berli 3 myńǵa jýyq qatynas jasapty. Ulybrıtanııa Qytaımen arada temir jol baǵytyn ashqan Eýro­panyń 18-shi eli bolyp otyr. Qytaı bıligi arzan bolsa da kóp ýaqytty qajet etetin teńiz jolymen, jyldam bolsa da shyǵyny kóp áýe jolymen qatar, temir jol tasymalyn da damytýǵa den qoıǵany baıqalady. Oǵan Eýropa elderi de múddeli. Brıtanııa premer-mınıstri Tereza Meı «Qytaımen aradaǵy qatynastar «altynmen» teń, sebebi ol koroldikke mıllıardtaǵan dollar tabys ákeledi» degen bolatyn. Al «Jańǵyrǵan Jibek jolynyń» boıynda ornalasqan Qazaqstan úshin de óziniń tranzıttik áleýetin paıdalanyp, tabys tabýǵa múmkindik týyp otyr. Arnur ASQAR, «Egemen Qazaqstan»