Patrıottyqqa tárbıeleý úderisterinde de parasat kerek

Bıyl Qarýly Kúshter quramyndaǵy tárbıe qurylymdarynyń ofıserleri ózderiniń kásibı merekesin atap ótedi. Osydan 24 jyl buryn Elbasynyń arnaıy Jarlyǵymen Qorǵanys mınıstrliginiń, Respýblıkalyq ulan, Shekara jáne Ishki áskerlerdiń apparattary jáne áskerı bólimder men mekemelerden bastap rotalar men olarǵa teńestirilgenderge deıin barlyq býyndarda komandırlerdiń tárbıe jáne áleýmettik-quqyqtyq jumystar jónindegi orynbasarlary ınstıtýty engizilgen bolatyn. Bul ınstıtýt tárbıeshi ofıserler úshin mańyzdy qyzmettik is bolyp tabylady. Osyǵan oraı, 1993 jylǵy 22 maýsymda Prezıdent N.Nazarbaevtyń qaýlysymen «Tárbıe jáne áleýmettik-quqyq­tyq jumystar organdary týraly ereje» de bekitilgen edi. Negizinen, tárbıe jumystary organdaryn qurý tarıhy Qarýly Kúshterdiń qalyptasý jáne damý kezeńimen tyǵyz baılanys­ty bolǵandyqtan, tárbıe jáne ıdeologııalyq jumystardy jetil­dirý qajettigi týyndady. Ol jeke quramnyń aldyna qoıylǵan jaýyngerlik jáne oqý-jaýyngerlik mindetterin oryndaýǵa moraldyq jáne psıhologııalyq ázirligin baǵa­laýǵa jańa, joǵary ólshem­dermen ushtasady. Osy ózekti máseleni sheshýdegi negiz­gi róldi jeke quramnyń moral­dyq-jaýyngerlik rýhyn qalyp­tastyrýǵa kómektesetin tárbıe jáne ıdeologııalyq jumystar organdary atqardy. Tarıh joǵary jaýyngerlik rýhy bar adam barlyq qoıylǵan mindetterdi sheshe alatynyn ras­taıdy. Jaýyngerlik rýh jeke quramnyń otansúıgishtigi men áskerı tártipten, óz eli­mizge birlesip qyzmet etkennen jáne elimizdiń ulttyq qaýip­­sizdigin qamtamasyz etýge degen sheshimdiliginen týyn­daıdy. Jaý­yngerlik rýh koman­dırlerdiń jáne tárbıe qurylym­dary ofı­­ser­leriniń jeke úlgi­siniń yqpalymen nyǵaıady. Áskerı boryshqa adal bolý, patrıotızm sııaqty qasıet­ter qazirgi zamanǵy qazaq­standyq armııanyń beıne­sin aıqyndaıdy. Osyǵan baılanysty aty ańyzǵa aınalǵan ult batyry Baýyrjan Momyshuly bylaı degen bolatyn («Soǵys psıhologııasy» kitabynda): «…qazirgi zamanǵy tehnıka materıaldyq baza jáne soǵys quraldary bolyp tabylady. Eń bastysy, bul – tiri jáne sanaly adam. Adamnyń moraldyq-adamgershilik qa­sıetteri rýhanı kúsh degen sózde­rimen aıqyndalady. Rýha­nı kúshtiń negizgi kózi: aqyl, sezim, erik bolyp tabyla­dy. Adam qasıet­teriniń osy element­teri­men maqsatty jáne baǵyt­talǵan jumys jasaý tárbıeleý quraly bolyp tabylady». Qurylǵan sátinen bastap tárbıe qurylymdarynyń ofı­serleri komandırlermen j­áne shtabtarmen birlese otyryp, ózderiniń maqsatty qyzmetimen áskerı ujymdardy biriktirýge, jeke quramnyń ar-namysy men abyroıyn qorǵaýǵa, áske­rı qyzmettiń bedeli men ımıd­jin nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan mindetterdi iske asyrý sala­syn­da aýqymdy jumys jasa­dy. Jaýyngerlik jarysty uıymdastyrý, aqpa­rattyq-tárbıe, áskerı-áleýmettik, máde­nı-demalys, psıhologııalyq jumystardy júrgizý jáne jeke quramdy syńarjaq ıdeıalardan saqtaý sheńberinde kóp is tyndyryldy. Quqyq tártibi men áskerı tártipti nyǵaıtý úderisine de olar mol úles qosty. Olardyń osy baǵyttaǵy teńdessiz eńbek­teriniń biri – armııada 90-jyldary oryn alǵan qylmystar men oqıǵalardyń legi toqtatyldy. Árıne, Qarýly Kúshterdiń qalyptasýy men damýynyń eń qıyn kezeńderinde aýyr synǵa shydaǵan bizdiń qurmetti ardagerlerimiz erekshe maqtaýǵa laıyq, olar elimizdiń qorǵanys qabiletin nyǵaıtýǵa úlken úles qosty. Ásirese, tárbıe jumys­taryn jandandyra tústi. Dál solardyń belsendi qatysýymen Qarýly Kúshterdiń normatıvtik quqyqtyq bazasy qalyptasty. Qarýly Kúshterdiń damýyn nyǵaıtýǵa baılanys­ty jeke quramnyń aldyna qoıyl­ǵan jaýyngerlik jáne oqý-jaýyngerlik mindetterin oryndaýǵa moraldyq jáne psıhologııalyq ázirligin baǵa­laýǵa jańa, joǵary ólshemderdi talap etetin ıdeologııalyq ju­mysty jetildirýdiń qajettigi týyndady. Sondyqtan da, qazirgi ýaqytta Qarýly Kúshterde tárbıe jáne ıdeologııalyq jumysty uıymdastyrýdyń tutas qalyptasqan júıesi qurylǵan. Olardyń mártebesi kóterilgen, Qarýly Kúshterdiń barlyq túrlerinde, óńirlik qolbasshylyqtarda, ásker tekte­rinde tárbıe jáne ıdeologııalyq jumystar basqarmalary, bólim­deri qyzmet etedi, olardy bas qolbasshylardyń jáne qolbasshylardyń tıisti orynbasarlary basqarady. Tárbıe jumystary organ­darynyń ózekti mindetteriniń biri – áskerı qyzmetshilerdiń otbasylarynda salamatty moraldyq-ónegelik jaǵ­daı qalyptastyrý, bul jeke quramnyń mindetterin oıda­ǵydaı júzege asyrýǵa kóme­gin tıgizedi. Sondyqtan, áske­rı basqarý organdarynda, áskerı bólimderde áskerı qyzmet­shilerdiń otbasylarymen jumys­ty uıymdastyrý boıyn­sha laýazymdar engizilýde. Sony­men qatar, Qarýly Kúshterde psıhologııalyq jáne áleýmettik jumystardy jaqsartý, áskerı qyzmettiń qaýipsiz talaptaryn qurý úshin batalondar men brıgadalardyń psıhologtary laýazymdary engizilgen. Ideologııalyq jumystardy júrgizýde syńarjaq ıdeıalardyń ásker ortasyna enýine jol bermeý boıynsha sharalar bel­sendi uıymdastyrylýy úshin ıdeologııalyq jumystar men arnaıy nasıhat jónindegi ofıserler mindetterin oıdaǵydaı oryndaýda. Sondaı-aq, jeke quramnyń joǵary moraldyq-psıhologııalyq jaı-kúıin qa­­­lyp­ta ustaý, áskerı jáne qu­qyq tártibin nyǵaıtý, áskerı ujym­dardy biriktirý men Otan­dy qorǵaý boıynsha áskerı min­detti oryndaýǵa baǵyttalǵan qun­dylyqtardyń júıesin jeke quramda qalyptastyrý maq­satynda udaıy is-sharalar kesheni júrgiziledi (memlekettik-quqyqtyq daıyndyq, konferensııalar, leksııalar, áńgi­melesýler, pikirtalastar, dóń­ge­lek ústelder, trenıngter, saýal­da­malar, testileýler, ozat­tar­ǵa qur­met kórsetý, kezdesýler jáne t.b.). Komandırlermen júrgizile­tin jumystar nátıjesinde, áskerı jáne quqyq tártibin nyǵaıtý men quqyq buzý­shylyqtardyń aldyn alý bo­ıyn­sha tárbıe jáne ıdeo­logııalyq jumystar organdarymen qylmystardyń sanyn tómendetýge qol jetkizilgen. Sońǵy jyldary qylmystardyń sany 4 ese azaıdy. 2016 jyldy áskerı bólimder men meke­melerdiń 80 paıyzy quqyq buzý­­­shylyqtarsyz jáne jeke qu­ram­d­a kisi ólimin boldyrmaı aıaq­tady. Áskerı qyzmetshilerdi jáne ósip kele jatqan jas urpaqty «Máńgilik El» ulttyq ıdeıasynyń rýhynda áskerı-patrıottyq tárbıeleý basym baǵyttardyń biri bolyp sanalady. Bul maqsat úshin mektepterde jasóspirimdik patrıottyq uıymdastyrý jelisi keńeıtildi, sóıtip, 63 myńnan astam jasóspirim men qyzdar qamtyldy. Áskerı-patrıottyq klýb­tardyń árbir tórtinshi tár­bıe­lenýshisi óz ómirin armııa­men baılanystyrady. Jyl saıyn dástúrli negizde áskerı-patrıottyq klýbtardyń tárbıe­­lený­shileriniń, respýb­lıkalyq (oblystyq) mek­tep-ınternattardyń tárbıelený­shileriniń, joǵary oqý oryndar áskerı kafedralary stý­dent­teriniń qatysýymen «Aı­byn» respýblıkalyq áskerı-patrıottyq jastar jıyny ót­kiziledi. «Jas Ulan» áske­rı ánder festıvaliniń formaty aımaqtardyń mektep oqý­shylaryn qatystyrý arqy­ly keńeıtildi. Respýblıka Kom­pozıtorlar odaǵymen birle­sip, «Sarbaz ánderi» birinshi respýb­lıkalyq áskerı-patrıottyq ánder baıqaýy ótkizildi. Jergilikti ákimdiktermen birle­sip, oqý oryndarynda erlik sabaqtaryn ótkizip turý da ádet­ke aınalǵan. Muhamedjan TALASOV, general-maıor, Qarýly Kúshter Bas shtaby bastyǵynyń orynbasary – tárbıe jáne ıdeologııalyq jumystar jónindegi departament bastyǵy