О́rimdeı ólketanýshylar

nemese týǵan tarıhty tanýǵa tárbıeleý О́rkenıetti elderdiń bilimi men ǵylymynyń ilgerileýine múddeli ustazdar ekendigi daýsyz. Elbasy Qazaqstan hal­qyna Joldaýynda mektep oqý­shylarynyń fýnksııalyq saýat­ty­lyǵyn damytý boıynsha bes jyldyq ulttyq jospardy qa­byl­daý jóninde naqty mindet qoı­dy. Bul baǵdar Qazaqstan Respýblıkasynda bilim berýdi da­mytýdyń 2011-2020 jáne 2016-2019 jyldarǵa arnalǵan mem­le­kettik baǵdarlamalarynda da atal­ǵan. Ondaǵy basty mindet – jalpy bilim beretin mektepterde zııatkerlik, dene jáne rýhanı tulǵasy damyǵan azamatty qalyptastyrý, onyń qu­bylmaly álemde áleýmettik beıimdelýin qamtamasyz etetin bi­lim alýdaǵy qajettilikterin qa­naǵattandyrý. Qazaqtyń kórnekti aqyny, qoǵam qaıratkeri Oljas Súleı­me­nov «Men aqynmyn ári óz isim­men aınalysyp qana otyrar edim. Biraq barlyq kóne jazbalardy aqtaryp, búkil álemnen shýmer, ejelgi mysyr, orys, skandınavııa jazbalaryn qotaryp, olardy jazyp alyp, óz halqyma qatysty qandaı da bir derek bilýge umtyldym. Jáne kóptegen jaıttarǵa qanyqtym. Men eski sa­rynda qalǵan ǵalymdarǵa emes, jas­t­arǵa senim artamyn», deıdi. Iаǵnı, júregi elim dep soǵyp turǵan árbir tulǵaǵa jiger beretin, qanat bitiretin bizder, muǵalimder bolýǵa tıispiz. Muǵalimniń aıtqan iliminen oqýshy jadynda naqty bir naqyl sóz qalsa, tókken ter­­­diń zaıa ketpegeni. Mysaly, 6-synyptaǵy «Qazaqstan tarıhy» pá­ninde «Ǵundar» taqyryby boıynsha Edil patshaǵa berilgen sı­pattama bar. «Edil qonaqtaryna ta­­maqty kúmis ydystarmen beredi de, ózi eń sońynan aǵash ydys­pen ishedi, delingen. Dál osyndaı qubylys HIH ǵasyrda Qyzylqoǵa aýdanynyń Qarabaýynan 9 shaqyrym qashyqtyqtaǵy О́teı qorymynda jerlengen Bóken bı basynan ótken eken. Bóken bı at minsem jelik paıda bolady dep, ómir boıy ógiz minip júrgen. Osy eki tulǵanyń ómirindegi kórinisterdi áńgimeleý arqyly oqýshy boıynda qyzyǵýshylyq týary sózsiz. Pán sabaqtarynda ǵana emes, tárbıelik is-sharalarda el­diń birligi, yntymaǵy úshin kúre­s­ken aıtýly tulǵalarmen birge jer­gilikti adamdar týraly má­li­me­tter berý oqýshy boıyna iz­gi­­lik, meıirim nuryn sebedi. Má­selen, qazaqstandyq árbir mu­­ǵalim aqmolalyq tarıh páni mu­ǵaliminiń «Qurt – asyl tas» óleńiniń mazmunymen tanys ekeni daýsyz. 1937 jyly salynǵan ALJIR áıelder túrmesindegi tutqyndar 17-20 saǵat jumys isteıdi. Birde Jalańashkólden qamys býdalaryn arqalap kele jatqan tutqyn áıelderge qart­tar men balalar kez­desedi. Balalar ózderi áreń kele jatqan tutqyndardy taspen atqylaıdy. Áıelder qazaq hal­qynyń tárbıesi osy ma, nege son­sha qatygez dep qamyǵady. Ke­leside aryp-ashyp álsiregen tut­qyn áıel jerge qu­laı­dy. Dál aldy­nan sút­tiń ıisin se­zedi. Ol já­ne kesek tas­tardan shy­ǵady. Shetinen tistep kór­gende, ká­di­mgi qazaqtyń ulttyq taǵamy – qurt bolyp shyǵady. Sonda ǵa­na qazaqtyń qarapaıym hal­qy­nyń qaraýyldarǵa bildir­meı kómekteskenin tutqyn áıel­­der biledi. Osy bir oqıǵa ár­bir oqý­shyǵa adamgershilikti uq­ty­ryp tur­ǵandaı. Mektebimizde oqý­shy­lardyń óz Otanyn, tarıhyn, eko­nomıkasy men mádenıetin da­mytýǵa úles qosqan tulǵalaryn tanyp-bilýge septigin tıgizetin «О́lketaný» saǵattary júrgizilip ke­ledi. Máselen, 2006 jyly shil­dede Qarabaýdaǵy Jo­laı­shaǵyl qu­mynan sol kezdegi 8-synyp oqý­shysy, búginde munaı opera­tory Salaýat Sákenaev altyn shynjyrly alqa, syrǵa, eki qu­myra men bes jebeniń ushyn taýyp alyp, Atyraý oblysynyń ta­rıhı-ólketaný murajaıyna tap­­syrǵandyǵy týraly má­li­metter men fotosýretter bar. Mádenı-tanymdyq «Urpaq» jobasy aıasynda ótkizilip kele jat­qan kýrsta oqýshylar óńir men el aýmaǵyndaǵy tarıhı-mádenı es­­ke­r­­tkishter, ólke tabıǵaty, qo­ǵam qaıratkerleri týraly iz­de­ne­di. Bıylǵy ól­ketaný kýrsynyń músheleri el Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵyna oraı, aýyl ishinde kóshe ataýy berilgen Uly Otan soǵysy arda­ger­leri men sharýashylyqtyń da­mýyna úles qosqan N.Kómekov pen S.Omarovtyń eńbek joldary týraly zertteý jumystaryn júr­­gizip, aýyldaǵy aýa raıyn zer­t­­teý mekemesine, bódene ósi­re­­tin fermaǵa saıahat jasady.  «Árkimniń týǵan je­ri – Mysyr shahary» degendeı, oqý­shy­lardy eljandylyqqa tár­bıe­leý­de ólke tarıhy men má­denıetin, óńir erekshelikterin, tul­ǵalaryn ta­nytý – ár tarıh páni mu­ǵa­liminiń min­deti. Gúljan TOQMÝRZINA, tarıh pániniń muǵalimi Atyraý oblysy, Qyzylqoǵa aýdany,