Keshe Úkimet otyrysynda memleket pen úkimettik emes uıymdardyń arasyndaǵy ózara is-qımyldyń negizgi baǵyttary jáne kómir ónerkásibin damytý máseleleri qaraldy.
Birlesken is berekeli
Memleket jáne úkimettik emes uıymdardyń ózara is-qımylynyń negizgi baǵyttary týraly Din isteri jáne azamattyq qoǵam mınıstri Nurlan Ermekbaev baıandady. Mınıstr qazaqstandyq bıznes memleket jáne úkimettik emes uıymdarmen belsendirek jumys isteýi kerektigin atap ótti. Memlekettik organdardyń úkimettik emes uıymdarmen ózara is-qımyl ornatýyn jalǵastyratynyn, alaıda seriktestik pen bızneske belsendirek tartý talap etiletinin jetkizdi. Osy oraıda tıimdi úshjaqty seriktestik júıesin ornatý qajettigin alǵa tartty. «Búginde elimizde osyndaı ózara is-qımylǵa arnalǵan jańa alań bar – bul Azamattyq bastamalarǵa qoldaý kórsetý ortalyǵy. Ortalyq qyzmeti aıasynda bıznes úkimettik emes uıymǵa túrli granttar bere alar edi, soǵan baılanysty arnaıy oryndarda bıznestiń úkimettik emes uıymmen áleýmettik seriktestikke qatysýyna monıtorıng júıesin uıymdastyrý óte mańyzdy», dedi N.Ermekbaev. N.Ermekbaevtyń málimetinshe, mınıstrlik azamattyq sektor máseleleri jónindegi qoldanystaǵy normatıvtik bazany tekserýmen aınalysýda. Anyqtalǵan kemshilikterdi eskere otyryp, memlekettik áleýmettik tapsyrys nátıjelerin qalyptastyrý, baqylaý jáne baǵalaýdyń, úkimettik emes uıym qyzmetterin standarttaýdyń naqty quqyqtyq tetikterin ázirleý josparlanýda. Sondaı-aq, úkimettik emes uıymmen birge grant berý erejelerine ózgerister ázirlenip jatyr. Ortalyq memlekettik organdardy taqyryptyq jaǵynan jáne qarjylandyrý kólemin qalyptastyrýǵa tartý, al jergilikti atqarýshy organdarǵa óńirlik úkimettik emes uıym úshin granttyq qarjylandyrý quqyǵyn bólip berý usynylýda. Qazaqstanda sońǵy jyldary halyqqa arnaıy qyzmet kórsetý úshin memleket tartqan úkimettik emes uıymdardyń sany ulǵaıǵan. Bul jóninde Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstri Tamara Dúısenova aıtty. «Qazaqstanda arnaıy áleýmettik qyzmetter 2009 jyldan bastap engizildi. Osy sektordaǵy úkimettik emes uıymdar men memleket yntymaqtastyǵyna 7 jyldam astam ýaqyt boldy jáne ol ómirinde qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵan azamattarǵa teń jaǵdaı jasaýǵa baǵyttalǵan», dedi mınıstr.Usynystar eskeriledi
Al Aqparat jáne kommýnıkasııalar mınıstri Dáýren Abaev óz kezeginde elimizde azamattardyń memlekettik organdar jumysy týraly aqparat alýdaǵy qoljetimdiligin arttyrý úshin júıeli jumystar júrgizilip jatqanyn baıandady. D.Abaev azamattyq qoǵamnyń memlekettik sheshimder qabyldaý úrdisine syndarly qatysýynyń mańyzdy sharttarynyń biri olardyń memlekettik organdardyń qyzmeti týraly aqparattylyǵy bolyp tabylatynyn atap ótti. Osyǵan baılanysty ótken jyly qabyldanǵan «Aqparattyń qoljetimdiligi týraly» Zańnyń tolyqqandy júzege asýyn qamtamasyz etý boıynsha jumystar júrgizilýde. Jıynda sonymen qatar otandyq úkimettik emes sektor ókilderi – «Qazaqstannyń azamattyq alıansy» qaýymdastyǵy prezıdenti N.Erimbetov, «Kameda» qorynyń atqarýshy dırektory M.Espenova jáne ARGO «Azamattyq qoǵamdy damytý» qaýymdastyǵynyń atqarýshy dırektory D.Asanova sóz sóıledi. Taqyrypty talqylaý qorytyndysynda Premer-Mınıstr Din isteri jáne azamattyq qoǵam mınıstrine úkimettik emes uıym ókilderiniń birlesken jumysty ári qaraı júrgizýge baılanysty usynystaryn eskerý týraly tapsyrma berdi.Kómir óndirý kólemi nege qysqardy?
Úkimet otyrysynda qaralǵan ekinshi másele – Qazaqstannyń kómir hımııasy salasynyń jaı-kúıi. Energetıka mınıstrliginiń málimetinshe, 2016 jyly 98 mln tonna kómir óndirilgen, bul jospardyń 96 paıyzy. О́tken jyly ishki naryqqa 71,8 mln tonna jetkizilse, eksportqa 26,2 mln tonna shyǵaryldy. Al, 2017 jylǵa 100 mln tonna kómir óndirý kózdelýde. Kómir óndirý kóleminiń qysqarý sebepterin Energetıka mınıstri Qanat Bozymbaev túsindirdi. «Birinshisi, Reseı Federasııasy úkimetiniń 2014 jylǵy 21 maýsymdaǵy buıryǵyna qatysty, ıaǵnı Reseı 2030 jylǵa deıin kómir ónerkásibin damytý baǵdarlamasyn qabyldady. Onda Reseıdiń elektr stansalarynda Ekibastuz kómiriniń ornyna Kýznesk kómirin tutyný qarastyrylǵan. Sonymen qatar, reseılik jylý elektr ortalyqtarynyń bir bóligi tabıǵı gazdy jaǵýǵa aýystyryldy», dedi mınıstr. Munymen qosa, Qazaqstandaǵy jáne Reseıdegi energııa óndiretin kásiporyndardyń kómirdi tutyný deńgeıi tómendegen eken. Sondaı-aq ózenderdegi sý deńgeıiniń joǵary bolýy da yqpal etýde. Osy oraıda, sý elektr stansalarynda energııa 25 paıyzǵa artty. Atap aıtqanda, Qazaqstandaǵy sekildi kómir óndirý kóleminiń qysqarý úrdisi ózge elderde de baıqalýda. Buǵan «jasyl» ekonomıkaǵa kóshý boıynsha álemdik úderis áser etýde.Reseı bolmasa, Qytaı bar...
Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary Asqar Mamın óz kezeginde Reseı Federasııasynyń qazaqstandyq kómirdi satyp alý kólemin azaıtatyndyǵyn, degenmen, Ekibastuz kómirin kórshi Qytaı eline satýǵa bolatyndyǵyn jetkizdi. «Árıne, bizge osy salada bolyp jatqan ózgeristerdi eskerip otyrý qajet. Máselen, kórshi Reseı 2030 jylǵa deıin kómir óndirisin 400 mln tonnadan 500 mln-ǵa deıin arttyrýdy josparlap otyr. Oǵan qosa, Ekibastuz kómirin óz kómirimen almastyramyz dep jatyr. Osynyń bári qazaqstandyq shıkizattyń eksportyn qysqartýy ábden múmkin. Sondyqtan bizge jańa naryqtardy izdeý kerek. Kóliktik-logıstıka jaǵyn da aldyn ala oılastyryp qoıǵan jón. Osy oraıda, Qytaıdyń kómir ımportyn 200 mln tonnaǵa deıin arttyryp otyrǵanyn atap ótý kerek. Osyny zerdelep, shekaraǵa jaqyn aımaqtardan kómir jetkizý máselesin qarastyrýǵa bolady», dedi A.Mamın. Kómir máselesi jóninde sondaı-aq, Pavlodar oblysynyń ákimi B.Baqaýov, Qaraǵandy oblysynyń ákimi N.Ábdibekov, Respýblıkalyq taý-ken óndirý jáne taý-ken metallýrgııalyq kásiporyndar qaýymdastyǵynyń dırektory N.Radostoves, «QazTransGaz» AQ bas dırektory R.Súleımenov, Kómir hımııasy jáne tehnologııalary ınstıtýtynyń dırektory B.Ermaǵambetov qosymsha baıandady. Premer-Mınıstr A.Mamınge atalǵan máselelerdi sheshý boıynsha usynystar ázirlep, bul jumysty jalpy úılestirýdi júzege asyrýdy tapsyrdy. Sondaı-aq, B.Saǵyntaev kómir óndiriletin oryndarda ekologııalyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý máselesine basa nazar aýdarý qajettigin atap ótti. Dınara BITIKOVA, «Egemen Qazaqstan»
