Jaıylymdar jaıyn qarastyratyn zań jobasy Májiliske qaıtaryldy

Keshe Senat basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tóraǵalyǵymen palatanyń kezekti jalpy otyrysy bolyp, onda asa mańyzdy zań jobalary qaraldy. Kún tártibine sáıkes Sot-saraptama qyzmeti týraly jáne oǵan ilespe zań jobasy aldymen qaraldy. Zań jobalary boıynsha baıandamany Ádilet mınıstri Marat Beketaev jasady. Zań jobalarynda mynadaı tujyrymda­ma­lyq erejeler qarastyrylǵan eken: 1. Sot-medısınalyq, sot-narkologııa­lyq jáne sot-psıhıatrııalyq saraptamalardy júrgizý fýnksııa­laryn bir memlekettik organǵa zań aıa­synda ortalyqtandyrý. Osy sala­daǵy memlekettik baqylaýdy Ádilet mınıstrligi júzege asyrady. 2. Zań jobalarymen jeke sot sarapshylary ınstıtýtyn damytý arqyly básekeles ortany keńeıtý usynylady. Osy maqsatpen zań jobasy sot sarapshylary palatasyn qurý jáne onyń quzyretin belgileıdi. 3. Sot-saraptama qyzmeti máseleleri boıynsha ǵylymı-ádistemelik materıaldardy ázirleý kózdelgen. 4. Sot-saraptama qyzmetimen aınalysýǵa lısenzııanyń qoldanysyn toqtatý jáne aıyrý týraly usynystar Ádilet mınıstrli­gine engiziledi. 5. Sot sarapshysy­nyń óz mindetine adaldyǵy baqylana­dy. 6. Sot-saraptama qyzmetin kadrlyq jáne materıaldyq bazalarmen ny­ǵaıtý, sondaı-aq sarapshylardyń ǵylymı áleýetin nyǵaıtý úshin qu­qyq­­tyq jaǵdaılardy jasaý kózdel­gen jáne t.b. Baıandama aıaqtalǵan soń birneshe senator ózderine túsiniksiz jaılardy anyqtaý maqsatymen suraq­tar qoıdy. Sonyń ishinde senator Asqar Beısenbaev sot-saraptama organdarynyń biliktiligi men kásibı daıyndyǵy saraptamanyń sapaly bolýyna tikeleı áser etedi deı kelip, sarapshylardyń biliktiligin arttyrý úshin qandaı jumystar júrgiziledi jáne kásibı biliktilikterin arttyrý úshin zań jobasynda qandaı normalar kózdelgen dep surady. Oǵan mınıstr sot-saraptama organdaryn kadrlyq nyǵaıtýdy qamtamasyz etý baǵytynda Ádilet mınıstrligi birshama sharalar jasap otyrǵanyn aıtty. Mysaly, dedi ol,  byltyr bir jylda 26 sarapshy sheteldik ǵylymı taǵylymdamadan ótti. Olar óz tájirıbeleri men bilimderin basqa­larǵa da úıretýde. Senator Serik Bekturǵanov saraptamanyń shy­naıy­lyǵyna kúdik týsa, qurylǵan komıs­sııanyń qatysýymen keshendi túrde júrgizetin jańa saraptama­ǵa salynady, deı kelip, sýdıa  sol saraptardyń qaısysyn negizge alý kerek­tigin surady. Oǵan mınıstr sońy­nan jasalǵan keshendi saraptyń basymdy bolatynyn jetkizdi. Osyndaı talqylaýlardan keıin zań jobasy birinshi oqylymda maquldandy. Zań jobasyn júrgizgen senator Lıýdmıla Poltorabatko ony ekinshi oqylymda da qaraýdy usynyp, shaǵyn úzilisten keıin zań jobasy ekinshi oqylymda da qaralyp, zań qabyldandy. Kún tártibindegi ekinshi másele «Jaıylymdar týraly» zań jobasy boldy. Depýtattardyń basta­mashyldyǵymen ázirlengen bul zań jobasy Senatta jeltoqsan aıy­nyń sońynda birinshi oqylymda maqul­danyp, kóptegen dúdamal jaıttar ashylyp, ony ekinshi oqylymǵa muqııat ázirleý kerektigi jóninde usynystar aıtylǵan edi. Endi, mine, senatorlar aımaqtarǵa baryp, jergilikti halyqpen ony talqylaǵannan keıin, ekinshi oqylymǵa shyǵarylyp otyr. Zań jobasy týraly baıandamany senator Serik Bilálov jasady. Ol senatorlardyń uzaq talqysynan keıin oǵan mynadaı ózgerister men tolyqtyrýlar engizilgenin aıtty: respýblıkalyq mańyzy bar qalalar jáne Astana men Almaty qalalarynyń shegindegi jerlerden jaıylymdardy paıdalaný jónindegi normalardy alyp tastaý; zań jobasyn «arıdtik jaıylymdar», «jaıylymdardy sýlandyrý», «jaıylymdardyń jem-shóp mólsheri» uǵymdaryna qatysty normalarmen tolyqtyrý; jaıylymdardaǵy sý kózderiniń tizbesin naqtylaý; bir oblystyń aýmaǵyndaǵy jaıylymdardy basqa oblystardyń paıdalanýy­na berý boıynsha normalardy Jer kodeksiniń normalaryna sáıkestendirý jáne jaıylymdardy alyp qoıý normalaryn naqtylaý. Baıandama aıaqtalǵan soń senator Rashıt Ahmetov qazir Qazaqstandaǵy maldyń 80 paıyzy jekemenshik qosalqy sharýashylyqtarda ekenin aıta kelip, otyrysqa qatysyp otyrǵan Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń orynbasary G.Isaevadan osy salany retteıtin zańnyń qashan daıyndalatynyn surady. Eger bul zań bolmasa «Jaıylymdar týraly» Zańnyń da tıimdi jumys isteýine múmkindik bolmaıdy, dedi senator. Vıse-mınıstr 2007 jyly mundaı zań ázirlengenimen ony Májilis keıin qaıtarǵanyn aıta kelip, endi ol zańnama ázirleý josparyna 2018 jyly ǵana engiziletinin aıtty. Zań jobasyn engizilgen túzetý­leri­men Májiliske jiberý týraly sheshim qabyldanar aldynda ony ázirleýge qatysqandar arasynan senator Dýlat Qusdáýletov mundaı sheshimge óziniń qarsy ekenin bildirgen pikirlerin ortaǵa saldy.  Onyń oıynsha «arıdtik jaıylymdar» degen túsinikti zań jobasyna engizýdiń jóni joq. О́ıtkeni, ol eshqandaı normatıvtik-quqyqtyq negizge súıenbegen. Barlyq quqylyq qujattarda «arıdtik aımaqtar», «shól jáne shóleıt jerler» degen uǵymdar ǵana qoldanylady. Sondyqtan «arıd­tik jaıylymdar» dep zańdy naq­ty­­laýdyń qajettiligi joq. Senator osy jáne basqa da túze­tý­ler men tolyq­ty­rýlardy en­gizý negizsiz ekenin atady. Oǵan qarsy pikirdi senator Qýa­nysh Aıtahanov aıtyp, usynylǵan túzetý­ler men tolyqtyrýlardyń negiz­di ekenin dáleldeýge tyrysty. Ol zań jobasynyń salalyq ǵylymı ınstı­týt­tardyń ǵalymdarymen de talqylan­ǵanyn ortaǵa saldy. Respýblıkanyń 14 oblysynyń 11-indegi jaıylymdar arıdtik, ıaǵnı qýań, shól jáne shóleıt jerlerdegi jaıylymdar eken. Sondaı óte ulanǵaıyr alqaptyń, mańyzdy jaıylymdardyń máselesin zańǵa engizbeı, kózge ilmeý qısynsyz ekenin aıtty sheshen. Sonymen qatar, ol zań jobasyna sýlandyrý máselesin engizýdiń de mańyzdy ekenin jetkizdi. Jer kodeksinde ondaı uǵym joq, onda tek «sýlandyrylǵan» degen uǵym bar. Al biz «sýlandyrý» degen uǵym engizip otyrmyz, bul keleshekte sýlandyratyn degen uǵym, dedi senator. Osyndaı qyzý talqylaýlardan keıin,  salystyrmaly keste qaralǵan soń, «Jaıylymdar týraly» jáne oǵan ilespe zań jobalaryn engizilgen túzetýlerimen Májiliske qaıtarý týraly kópshilik daýyspen sheshim qabyldandy. Senatorlar engizilgen túzetýlerdi biraýyzdan emes, tek kópshilik daýystarmen ǵana qabyldap otyrdy. Osynyń ózi Senat jumysyna degen qyzyǵýshylyqty týdyrdy. Kún tártibindegi máseleler qara­lyp bolǵan soń, birneshe senator orta­lyq bılik organdaryna ózderiniń depý­tat­tyq saýaldaryn jarııalady. Jaqsybaı SAMRAT, «Egemen Qazaqstan»