Keshe «Bilim berýdi jáne ǵylymdy damytýdyń 2016-2019 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrý barysy týraly» degen taqyrypta Úkimet saǵaty boldy.
Ony Májilis Tóraǵasynyń orynbasary Gúlmıra Isimbaeva ashyp, júrgizip otyrdy.
Qaralǵan másele boıynsha negizgi baıandamany Bilim jáne ǵylym mınıstri Erlan Saǵadıev jasady. Mınıstr baǵdarlamanyń oryndalý barysyn oqýshynyń jas deńgeıine sáıkes baıandady. Sonyń ishinde, 3-6 jas aralyǵyndaǵy bóbekterdi tórt jyldyń ishinde mektepke deıingi bilimmen balabaqshalarda tolyqtaı qamtý máselesi memleket-jekemenshik áriptestigin damytý jolymen sheshiletini aıtyldy. 2016 jyly ǵana 77 myń orynǵa arnalǵan 825 mektepke deıingi bilim berý uıymy osy jolmen iske qosylypty. Sonyń 600-i jekemenshik balabaqsha eken. Sóıtip, 3-6 jasqa deıingi balalardy balabaqshamen qamtý 85 paıyzǵa deıin ósken.
12 jyldyq oqý baǵdarlamasyna kóshý úshin 0-shi synyp bıyldan bastap engizilmekshi. Bul baǵdarlamanyń tolyǵymen iske asyrylýy 2019 jylǵy merzimge shaqtalǵan. Baǵdarlamany iske asyrý barysynda bóbekter birinshi synypqa 100 paıyz daıyn bolyp, barlyq áripter men sandardy bilip keledi. Qazir bóbekterdiń 70-80 paıyzy ǵana birinshi synypqa daıyn bolyp kelip jatyr. Mınıstr osyǵan ókinish bildirip, bóbekterdiń áripterdi tutastaı, tolyq tanymaıtyndyǵyna qynjyldy. «Álippe» osy synypta oqytylady, dedi ol. Bıyl qanatqaqty retinde bul baǵdarlama bastalady eken. Sóıtip, bóbek úshin bilim esigin muǵalim emes, tárbıeshi ashatyn bolyp qala beretin kórinedi...
Til máselesine toqtalǵanda E.Saǵadıev búgingi kúni qazaq balalarynyń 90 paıyzy ana tilinde oqıtynyn qanaǵatpen atap ótti. О́kinishke qaraı, orys mektepterinde oqıtyn 500 myńdaı bala qazaq tilin bilmeıdi. Sol mektepterge arnalǵan jańa ádistemelik daıyndaldy. Bıylǵy oqý jylynan bastap ol da qanatqaqty baǵdarlama retinde jeke mektepterge engiziledi eken. Aǵylshyn tilin oqytý sapasyn arttyrý úshin bıyldan bastap osy pánniń 5 myńnan astam muǵalimine 9 aılyq bilim jetildirý kýrsy ashylǵan. Bıýdjetke engizilgen jańa túzetýler bul sandy tipti 12 myńǵa deıin arttyrýǵa múmkindik berdi, dedi mınıstr. Búgingi tańda elimizdiń 2700 adam aǵylshyn tilin oqytatyn kórinedi. Aldymyzdaǵy jańa oqý jylynan bastap ata-analardyń kelisimimen júzdegen synyptar aǵylshyn tiline aýystyrylatyn kórinedi. Al 2018 jyldyń aıaǵynan bastap barlyq mektepterde 4 pándi aǵylshyn tilinde oqytý qolǵa alynbaq. Bul ýaqytta jańadan engiziletin aǵylshyn tilindegi pánderdi oqyta alatyn muǵalimderiniń sany 3 myńǵa artady eken. Jalpy, osy maqsatty júzege asyrý úshin pánderdi aǵylshyn tilinde oqyta alatyn 16 myńnan astam maman kerek kórinedi. Odan ári E.Saǵadıev barlyq pánder boıynsha «úı jumysyn» kúnine bir saǵatqa deıin azaıtý máselesi de qolǵa alynǵanyn aıtty.
Qosymsha baıandama jasaǵan Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń tóraıymy Gúlnár Yqsanovanyń sózderinde mınıstrge qaraǵanda optımıstik saryn kemshin boldy. Aldymen ol bilim berý salasynyń 2016-2019 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamasyn iske asyrýǵa 1 trln teńgeden astam qarajat bólingenin, al bul degenińiz osy salaǵa sońǵy 11 jylda berilgen qarajatpen shendes ekenin aıta kelip, alaıda sala qyzmetkerleriniń eńbekaqysynyń tómendigi jumysqa degen qulshynysty azaıtatynyn aıtty. Aýyl mektepteri ustazdarynyń biliktiligi tómen. Testileý tabaldyryǵynan óte almaǵandardyń 65 paıyzy aýyl muǵalimderi dedi ol. Odan ári sheshen «0+11» baǵdarlamasynyń ózin 12 jyldyq dep aıtý kúmándi ekenin jetkizdi. Eger 2019 jyldan bóbekter mektepke alty jastan baratyn bolsa, 0-synybyna búldirshinder bes jasynan barady eken, sonda osy synyptyń mártebesi qandaı bolmaq? Onyń ústine, mektepke deıingi uıymdarǵa lısenzııa da berilmeıdi. Sondyqtan, quqyqtyq turǵydan bul tolyq sheshilgen másele emes, dedi ol. Odan ári G.Yqsanova oqý baǵdarlamalarynyń shıki tustaryn atap ótip, olardy shıratýdyń mańyzdylyǵyn atady. Osynyń bári orynsyz asyǵystyqtyń, mazmunǵa nazar aýdarmaýdyń sebebinen bolyp jatqan keselder, dedi depýtat.
Qyzý talqylaýlar men suraqtar qoıylǵan Úkimet saǵaty barynsha tartysty boldy. Otyrysty júrgizgen Gúlmıra Isimbaeva ony birneshe máselemen qorytyndylady: «0+11» úlgisi boıynsha 12 jyldyq bilim berýge kóshý jaǵdaıyndaǵy mektepaldy daıarlyq pen bastaýysh synyptar baǵdarlamalaryn pánaralyq sáıkestendirý tetigin ázirleý; Bilim berý prosesinen qol úzbeı, muǵalimderiniń biliktiligin arttyrýdyń naqty josparyn jasaý; Normatıvtik-quqyqtyq aktilerdi qorytyndy attestattaýdyń jáne UBT-nyń jańa formatyna sáıkes keltirý; «Úzdik» jáne «nashar» mektepter arasyndaǵy alshaqtyqty azaıtý boıynsha, aýyldyq mektepterdi qoldaý jóninde is-sharalar keshenin ázirleý; «Bilim týraly» Zań normalaryn iske asyrýdy qamtamasyz etý jónindegi ózara is-qımyl tetigin pysyqtaý jáne t.b. Otyrys Úkimetke osy jáne basqa máselelerdi qamtyǵan usynystar jasaıtyn boldy.
Úkimet saǵaty sheńberinde Májilistiń jalpy otyrys zalynyń foıesinde kórme uıymdastyryldy.
Jaqsybaı SAMRAT,
«Egemen Qazaqstan»