Oı shebinde – jańa energetıka

«Bolashaqtyń energııasy» EKSPO-2017 halyqaralyq mamandandyrylǵan kórmesiniń daıyndyǵy sońǵy kezeńine keldi. Bul – Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń aýqymdy ıdeıalarynyń iske asýy. Sondaı-aq, ol 2017 jyldyń ulttyq negizgi jobalarynyń biri bolyp tabylady jáne qazaqstandyqtarǵa úlken jaýapkershilik júkteıdi. Kórmeni ótkizý úshin daıyndyq ju­mys­tary keń aýqymda júrgizilýde já­ne ol Memleket basshysynyń, Úki­met­tiń, or­ta­lyq atqarýshy organdardyń, Astana ákim­diginiń jáne «Astana EKSPO-2017» UK» AQ-tyń basty nazarynda. Qazaqstan ǵalymdary men ınje­ner­leriniń osyndaı jalpyulttyq is­ke qosyp otyrǵan úlken úlesi, bul –­ WSEC-2017 Injenerler men ǵalym­dar­­dyń dúnıejúzilik kongresi. Atalǵan Kon­­gresti 2017 jyldyń maýsym aıyn­da bastalatyn kórme aıasynda adam ómi­ri­niń negizi retinde energııa tıim­di­ligi men energetıka salasyn kadr­lar­men qam­tamasyz etýde, balamaly já­ne ja­ń­- ǵyrmaly energııa kózderin qold­a­n­ý­da negizgi máseleler men qazirgi za­man­­ǵy energetıkadaǵy úrdisterdi keń tal­­qylaý úshin álemdik deńgeıdegi be­del­­­di pikirtalas alańy retinde ótkizý jos­­parlandy. Kongresti ótkizý ıdeıasyn eki akademııa – Qazaqstan Ulttyq jaratylystaný ǵy­lymdarynyń akademııasy (QazUJǴA) men Qazaqstan Respýblıkasynyń Ult­tyq ınjenerlik akademııasy (QR UIA) usy­n­dy jáne olar Kongrestiń eń basty uıym­dastyrýshylary bolyp tabylady. Bul ıdeıa Qazaqstan Úkimetiniń deń­geıinde bekitilip, oǵan daıyndyq 2014 jyly bastaldy. Bul baǵyttaǵy ne­giz­gi baǵdar men mindetter elimiz­diń Pre­zıdenti N.Nazarbaevtyń «Qazaq­­- s­tan-2050» strategııasynda «Kómir­sý­te­­gi shıkizatynyń naryǵynda iri oıynshy bolyp qala otyryp, biz energııanyń ba­la­maly túrlerin óndirýdi damytýǵa, kún men jeldiń energııasyn paıdalanatyn tehnologııalardy belsendi engizýge tıis­piz», dep aıtylǵan máselelermen ún­des­tik tabady. Osy ýaqyt ishinde Kongrestiń ne­gizgi organdary: Halyqaralyq baǵ­dar­lamalyq komıtetin basqarý maǵan tapsyryldy jáne Uıymdastyrý ko­mı­te­tin basqarý UIA prezıdenti, akademık B.Jumaǵulovqa júkteldi. 2014 jyldan beri ondaǵan otyryst­ar men túrli deńgeıdegi talqylaýlar, shet­el­dik áriptestermen, iri halyqaralyq uıym­darmen, ǵylymı ortalyqtar jáne osy baǵyttaǵy óndiristik kompanııalarmen keńester keń aýqymda júrgizildi. Bir­qatar mazmundy konferensııalar men ǵy­lymı sessııalar ótkizildi. Mysaly, KAZENERGY X forýmy sheńberinde munaı-gaz konferensııasy óte qyzyqty ótti. WSEC-2017 atalǵan konferensııa sheńberinde Qytaı Injenerlik akade­mııa­symen yntymaqtastyq týraly me­mo­randýmǵa qol qoıyldy. Bizdiń ǵalymdar WSEC-2017 Kon­gresin ótkizý aıasynda Dýbaıda uıym­das­tyrylǵan Jańǵyrmaly energııa boıynsha halyqaralyq agenttik (IRENA) Assambleıasynyń VI sessııasy­na qatysty. Buǵan qosa, biz Astana eko­nomıkalyq forýmy sheńberinde «Bo­la­shaqtyń energııasy» paneldik se­ssııa­­s­yn ótkizdik jáne jaqynda18 el­d­en kelgen 300-den astam jetekshi ǵa­­lymdar men sarapshylar qatysqan «Astana EKSPO-2017» UK» AQ forýmy uıymdastyryldy. Bul tek júzege asy­ry­lǵan is-sharalardyń keıbireýleri ǵa­na. Kongresti daıyndaýda uıym­das­ty­rý­­shylar men belsendi qatysýshylar qa­­ta­ryna elimizdiń memlekettik bas­qa­rý organ­dary, ǵylymı-zertteý uıym­da­­ry men ýnıversıtetteri, qoǵamdyq bir­­lestikteri, salalyq kásiporyndar men kompanııalar kirdi. Olardyń ishin­de Elbasynyń – Qazaqstan Res­pýb­lı­ka­sy­nyń Tuńǵysh Prezıdenti Qory, Nazarbaev Ýnıversıtet, «Samuryq Energo» AQ, «KEGOC» jáne t.b. bar. Asa jaýapty mindetterdi óz óki­let­tikteri sheńberinde Energetıka mı­nıs­trligi, Syrtqy ister mınıstrligi, Bil­im jáne ǵylym mınıstrligi, Astana qa­lasynyń ákimdigi sátti atqarýda. Má­selen, bizge Energetıka mınıstrligi úl­ken qoldaý kórsetti. Mınıstrlik tu­jyrymdama ázirleý kezinde aýqymdy ju­mys atqardy. Kongreske qatysýǵa 200-den astam belgili energetıkalyq kon­ser­nder, kásiporyndar men bir­les­tikter tartyldy. Sondaı-aq, Syrtqy is­ter mınıstrligi Kongress týraly aq­parattyń álemdik keńistikte taralýyna qomaqty úles qosty, Kongress or­gandary men jetekshi halyqaralyq bir­lestikter, uıymdar, kásiporyndar men konsernder, sonymen qatar, iri ǵa­lymdar jáne energetıka salasyndaǵy álem­dik ınjener-praktıkter arasynda qatynas ornatyp, olarmen hat almasýdy júzege asyrdy. Al Bilim jáne ǵylym mınıstrligi WSEC-2017 uıymdastyrýshylaryna ja­ra­tylystaný men tehnıkalyq ba­ǵyt­­taǵy joǵary oqý oryndarymen qyz­mettik baılanys ornatýǵa, ǵylymı uıym­dardy, ulttyq ortalyqtar men Qazaqstannyń jetekshi ǵalymdaryn Kongreske atsalysýǵa shaqyrýda zor kó­mek kórsetýde. Astana qalasynyń ákimdigi kólik j­áne logıstıkalyq qamtamasyz etý sa­­la­s­ynda Kongress organdarynyń ju­mysyna, WSEC-2017 qatysýshylary men qonaqtaryn ornalastyrýǵa bel­sendi qol­daý kórsetýde, forýmnyń baǵ­dar­la­malaryn túzýge óz úlesin qosýda. Son­daı-aq, WSEC-2017 Kongresine «Astana EKSPO-2017» AQ-tan da jan-jaqty kó­mek berilýde. Kongrestiń uıymdastyrýshylary men belsendi qatysýshylary qataryna álem­niń 177 elin biriktiretin IRENA – Ja­ńǵyrmaly energııa kózderi boıynsha halyqaralyq agenttik, Qytaıdyń Sinopec munaı jáne hımııa korporasııa­sy, Masdar Ǵylym jáne tehnologııa ıns­tıtýty (BAÁ), Halyqaralyq ǵy­ly­mı-teh­nıkalyq ortalyq (HǴTO), Total kor­porasııasy (Fransııa), Siemens konserni (Germanııa), Halyqaralyq ınjenerlik aka­demııasy, Reseı jaratylystaný ǵy­lym­darynyń akademııasy, Ol­denbýrg ýnı­versıteti (Germanııa) já­ne basqa da be­deldi halyqaralyq uıy­m­dary kirdi. Jergilikti jáne sheteldik árip­tes­terimen belsendi talqylaý nátı­je­sin­de Kongrestiń tutas jáne ózekti tu­jy­rymdamasy qurylyp, WSEC-2017 Kongresiniń «Búkilálemdik ener­ge­tıkanyń 2050 jylǵa deıingi damýy­nyń keleshegi men ssenarııleri», «Ener­g­etıkalyq trılemmanyń balansy: qaýipsizdik, qoljetimdilik jáne eko­lo­gııa­­lyq turaqtylyq», «Álemdik energe­tı­kany jáne energetıkalyq naryqty da­­mytý úrdisteri», «Ǵylymı kadr­lar­­men qamtamasyz etý» atty basty 4 ta­qyryptyq blok túzildi. Jetekshi ǵa­lym­­dar, ınjenerler, Qazaqstandaǵy iri ult­tyq kompanııalardyń basshylary, mınıstrlik ókilderi men eldiń jetekshi jo­ǵary oqý oryndarynyń rektorlary atalǵan taqyryptyq bloktardyń jetek­shi­leri bolyp tabylady. Talqylaýlar plenarlyq otyrys­ta, seksııalarda, sondaı-aq, stendtik baıan­damalardy usyný barysynda júr­giziledi. Jetekshi álemdik mamandar­men dóń­gelek ústel, kezdesýler, baspasóz-mas­lıhattaryn jáne basqa da is-shara­lar­dy júrgizý qarastyrylǵan jáne olar­dyń quramy men taqyryptary óń­de­lý ústinde. Búgingi kúnde 50-den astam el, 17 halyqaralyq uıym, 200-ge jýyq shet­eldik ǵalymdar men mamandar Dúnıe­jú­zi­lik kongreske qatysýǵa óz yntasyn bil­dir­di, qazaqstandyq qatysýshylar sany 500-ge jýyq bolady dep josparlanýda. Meniń oıymsha, Kongress alańy túr­li mektepter, baǵyttar men tásilder ókil­derin biriktirýge, teorııalyq jáne qol­danbaly ǵylym, ınnovasııa men bıznes arasynda baılanystyrýshy túıini bo­lýǵa qabiletti. Kongreske jahandyq energetıka­nyń be­del­di sarapshylarynyń qatysaty­­ny týraly kelisimderge qol jetkizil­­di. Olardyń ishinde Nobel syıly­ǵy­nyń laýreattary Jores Alferov (Re­seı, fı­zıka boıynsha), Djon Maı­kl Kosterlıs (Uly­brıtanııa, fı­­zı­ka boıynsha), Mohammed ál-Ba­ra­d­eı (My­syr, álem syılyǵy), Dankan Holdeın (Uly­brıtanııa, fı­zı­ka boıynsha), so­ny­men qatar, be­del­­di «Jahandaq ener­gııa» ha­lyq­ara­lyq syılyǵynyń laýreattary Akıra Iosıno (Japonııa, lıtıı-ıondy akkýmýlıatoryn oılap tapqan), Klaýs Rıdle (Germanııa, qýatty joǵary temperatýraly gaz týrbınalaryn qurý), Lars Gýnnar Larsson (Shvesııa, atom energııasynyń qaýipsizdigin arttyrý), Djaıant Balıga (AQSh, oqshaýlanǵan bekitpesimen bıpolıarly tranzıstordy oı­lap tapqan), Valentın Parmon (Reseı, munaı óńdeý jáne jańartylatyn energııa kózderi katalızatorlaryn óńdeý) jáne basqa da laýreattar bar. Negizgi spıkerler qataryna kirýge Adnan Amın, IRENA-nyń bas dırektory, Tomas Martın, Nıderlandtyń ener­getıkany zertteý ortalyǵynyń bas atqarýshy dırektory, Krıstın Lıns, EREC jańǵyrmaly energııa kóz­deri boıynsha Eýropa keńesiniń bas hat­shysy, Eık R.Veber, Fraunhofer ISE pre­zıdenti, Germanııa, sııaqty tanymal ǵalymdar men álemdik deńgeıdegi ma­man­dar óz kelisimin berdi. Olardyń Kon­gres­ke qatysýy Halyqaralyq ǵylymı-teh­nıkalyq ortalyq (HǴTO) tarapynan qo­symsha qoldaýǵa ıe bolady. Kongress materıaldaryn jarııalaý já­ne qatysýshylardyń sóz sóıleýi úshin qa­jet­ti jaǵdaılar joǵary deńgeıde tal­qy­lanýda. Álemdegi iri Elsevier baspa úıim­en Kongreske qatysýshylardyń baıan­damalaryn 20-dan astam arnaıy ba­­sylymdarda jarııalaý týraly ke­lisim jasaldy. Budan bólek, Kongress ju­mysynyń ǵylymı qorytyndylary «Ener­gııa turaqty damý úshin», «Sýtekti ener­getıkanyń halyqaralyq jýrnaly», «Innovasııalyq energetıka jáne ǵy­ly­mı zertteýler», «Jańǵyrmaly energııa kózderi», taǵy basqa jýrnaldarǵa jarııa­lanbaq. Kongress jahandyq máselelerdi tal­qy­laýmen qatar, Qazaqstannyń ǵy­lymy men ınjenerııasynyń jetistikterin kór­­setýge, elimizge aldyńǵy qatarly ǵy­­lymı jáne ınjenerlik ádister men óń­­deýlerdi tartýǵa baǵyttalady ári Qazaqstan Prezıdenti N.Nazarbaevtyń «Qazaqstannyń Úshinshi jańǵyrýy: jahan­dyq básekege qabilettilik» atty Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýynda kór­setilgen asa mańyzdy máselelerdi she­shýge yqpalyn tıgizedi. Nurtaı ÁBIQAEV, Parlament Senatynyń depýtaty, WSEC-2017 Injenerler men ǵalymdardyń dúnıejúzilik kongresi Halyqaralyq baǵdarlamalyq komıtetiniń tóraǵasy, QazUJǴA prezıdenti, akademık