Biryńǵaı eksport strategııasy: burynǵydan ózge bastama

Básekege qabiletti eksporttyq óndiristi damytýdy kózdeıtin ındýstrııalandyrý baǵytyn jalǵastyrý basty mindetterdiń biri bolyp qalýda. Bul baǵyttaǵy jumysty jandandyrý úshin eksportty damytý men ilgeriletý tetikterin bir vedomstvoǵa shoǵyrlandyrý qajet. Eksporttaýshylarǵa «bir tereze» qaǵıdaty boıynsha óńirlerde de qoldaý kórsetý kerek. Elbasynyń bıylǵy Joldaýynda osyn­daı mindetter naqtylandy. Osy­ǵan oraı Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaev Úkimet otyry­syn­da Investısııalar jáne damý mı­nıstrligine eksport saıasaty jó­nin­degi keńes qurý boıynsha usy­nys­­­tar engizýdi tapsyrdy. Oǵan bız­­­nes qoǵamdastyǵynyń ókilderi ki­­rýi tıis. Sondaı-aq, 1 qyrkúıekke deı­­in biryńǵaı eksport strategııasyn qabyldaý kerek. Qazirgi tańda eldiń ekonomıkalyq ósi­mi­n­de otandyq ónerkásiptiń úlesi ar­­typ kele jatqanyn eshkim joqqa shy­­ǵarmaıdy. Onyń bir dáleli, ót­ken jylǵy IJО́ ósimi 1 paıyzdy qu­rady. Qazirgideı álemdik na­ryq­ta­ǵy turaqsyzdyq, shıkizatqa ba­ǵa­nyń tómendigi sııaqty keleńsiz shaqta bul kóńil qýantarlyq jaǵdaı. Sebebi, buryn elimizde ishki jalpy ónim kóleminiń negizgi bóligi osy shı­kizat ónimderinen túsetin, biraq qa­zir jaǵdaı ózgergen. Otandyq ón­di­­ristiń órkendeýi syrtqy na­ryq­­ta­ǵy shıkizat baǵasyna táý­el­­­dilikti azaı­t­­ty. Munyń n­e­giz­gi ta­­myry eli­mizde qolǵa alyn­ǵan úde­meli ın­dýs­trııalyq-ınno­­va­sııa­lyq da­mý­dyń mem­le­ket­tik baǵ­dar­la­ma­synda eken­digi anyq. Qa­zirgi tań­da elimiz bul baǵ­dar­lamanyń ekin­shi bes­jyl­dy­ǵyna aıaq basty. Resmı derekterge súıensek, jal­­py, ındýstrııalandyrý baǵ­dar­la­­ma­syn júzege asyrý jyldarynda 4,6 trln teńgeniń 961 jobasy jú­zege asy­rylsa, ótken jylda 179,2 mlrd teń­geniń 63 jobasy iske qo­sylǵan. Bul – 4,8 myńnan as­tam turaqty ju­mys orny. Qolǵa alyn­ǵan joba­lar arqyly 7,5 trln teńgeniń shamasynda ónim óndirilse, onyń 1,8 trln teńgesi sońǵy on aıǵa tıesili. Qazir Úkimet aldynda 2025 jyl­ǵa qaraı shıkizattyq emes eksport­ty 2 ese ulǵaıtý mindeti tur. Mine, osy me­jege jetý úshin áli talaı ju­mys­tar atqarylýy tıis. Sol maqsatta eks­­port saıasaty jónindegi keńes qu­ry­lyp, biryńǵaı eksport strategııa­syn qabyldaý kerek. Búginde Elbasynyń halyqqa ar­na­ǵan Joldaýy qyzý talqylanyp, qol­daý taýyp jatqany málim. So­ǵan saı usynystar da aıtylýda. Máse­len, Parlament Májilisiniń de­­pýtaty Azat Perýashev Jol­daý­ǵa qoldaý bildire otyryp, qazaq­stan­­dyq kásiporyndardy jańǵyrtý já­ne tehnologııalyq turǵyda da­my­tý máselesine baılanysty pi­ki­ri­men bólisedi. Onyń aıtýynsha, basty másele zaýyttardyń teh­no­l­o­gııalyq múmkindikteri men ón­di­ris­tik deńgeıin eshkim qadaǵalap otyr­maǵandyǵynda bolyp otyr. Olar­dyń qandaı halyqaralyq stan­darttarǵa saı jumys jasap jat­qandyǵyn da eshkim bilmeıdi, deı­di depýtat. Sondyqtan, qolda bar kásiporyndardy jańǵyrtyp qa­na qoımaı, ındýstrııalandyrý aıasynda jańa jobalarǵa degen kóz- qarasty ózgertý kerektigin, mem­le­kettik qoldaýǵa ıe jobalardy teh­nologııalyq standarttarǵa jáne álem­dik úrdisterge jaýap beretin teh­nıkalyq reglamentterge baǵalap otyrý kerektigin aıtty. Sondaı-aq, «Atameken» ult­­tyq kásipkerler palatasy bas­qar­masynyń tóraǵasy Abyl­aı­ Myrzahmetov BAQ ókil­deri úshin ótkizgen baspasóz más­lı­ha­t­yn­da Joldaýdyń basym bó­ligi ká­sip­ker­liktiń qatysýymen jú­zege asa­ty­nyn aıta otyryp, ın­dýs­trııalyq aı­maqtardyń jumysyna qatysty bir­qatar máseleni qozǵady. «Rasyn aıtsaq, kásipkerlerdiń bar­lyǵy da jergilikti jerde, naqty bir aımaqta qyzmet jasaı­dy. Sondyqtan, jergilikti at­qa­rý­shy organdardyń kásipkerlikti dam­y­tý­daǵy mindeti, jaýapkershiligi Jol­daý­da naqty aıtylǵan. Osy ýaqytqa deıin kásipkerlikti damytýǵa jer­gilikti bılik te qatysyp júrdi. Bi­raq, baıqasańyzdar, jergilikti bı­lik kóbinese áleýmettik salaǵa mán beredi», dedi A.Myrzahmetov. Bas­qarma tóraǵasy osy rette jer­gilikti kásipkerliktiń damýyna ke­dergi bolatyn jaıttardy da aıtty­. «Bizdiń árbir aýdanda fılıalymyz bar. Sondyqtan, jergilikti jer­lerdegi kásipkerlik jaıynan ha­bardarmyz. Taıaýda Elbasynyń qa­byldaýynda bolǵanymyzda da baıan etkenbiz. Jergilikti jerlerdegi ká­sipkerlerdi tolǵandyratyn más­e­le­niń biri – jer. Jergilikti jerlerde jer telimderiniń kásipkerlerge esh kedergisiz, qaǵazbastylyqsyz, ashyq, jarııa túrde berilýi álsiz jú­­rýde. О́kinishke qaraı, onlaın alań­dar durys jumys istemeýde. Ekinshi másele, qurylys salýǵa qajet qujattardy alýdaǵy qıyndyqtar bolyp otyr. Munan bólek, birqatar salyqtar da bar. Qazir bizde 60-qa jýyq ındýstrııalyq aımaq ju­mys isteýde. Biraq olardyń ju­mys­tary kásipkerlerdiń kóńilinen shyq­paıdy. Áleýmettik-kásipkerlik kor­­porasııalar bar. Olardyń j­u­mystary da kásipkerler úshin kó­­meski», dedi A.Myrzahmetov. Iаǵ­nı, jergilikti ákimdikterdiń qo­­lyn­da kásipkerlerge arnalǵan san-alýan aýqymdy quraldar bol­ǵa­nymen olardyń tıimsiz bolyp otyr­ǵandyǵyn jetkizgen. Negizinen, mejelegen maqsatqa je­tý úshin kóptegen is qolǵa alynyp, osy kúnge deıin tıimdiligin kór­­sete almaǵan keıbir tetikter ja­­ńarýy, tehnologııalyq turǵydan jań­­ǵyrýy kerek-aq. Soǵan saı usy­nys­tar qabyldanyp, tyń is-sha­ra­lardyń da júzege asýy óte ma­ńyz­dy. Al negizgi nátıje, árıne, ýa­qyttyń ǵana enshisinde. Dınara BITIKOVA, «Egemen Qazaqstan»