О́ńirdiń damý qarqyny tómendemeıdi

Esepti jylda óńir ekonomıkasy damýyn tómendetken joq. О́ndiristiń fızıkalyq kólem ındeksi 100,3 paıyzdy qurap, 600,1 mıllıard teńgeniń ónimi óndirildi. Onyń ishinde óńdeý ónerkásibiniń ónimi 8,4 paıyzǵa artty. Byltyrdan bastap Qostanaı oblysynda shıkizat keıin sheginip, óńdeý ónerkásibiniń qadamy alǵa basty. О́ńirdegi mashına qurastyrý men aýylsharýashylyq ónimderin óńdeý salasyndaǵy ilkimdi isterdiń bási basym bolyp otyr. Mysaly, 2016 jyly mashına jasaý sala­syn­­da qazaq­standyq mazmun 4,2 paıyz­ǵa artty. О́tken jyly júk mashı­nalaryn jasaý 44,1 paıyzǵa ósip, 206 mashına sapqa qoıyldy. Sonymen qatar, astyq jınaıtyn 320 kombaın jasaldy, bul aldyńǵy jylǵa qaraǵanda 100 birlikke artyq, ıaǵnı ony óndirý 39 paıyzǵa artqan. Jalpy, Qostanaıdyń mashına jasaýshylary sońǵy jyld­ary jeńil mashınalardyń 50 mode­lin jasaýdy ıgerdi, sonyń ishin­de SsangYong, Peugeot, IVEGO,Toyoto, Hyndai, JAC cekildi álem­­dik moıyndalǵan brendi­ler bar. «SaryarqaAvtoProm» zaýy­ty shy­ǵar­ǵan 12 elektromobıl esepti jyldyń jańalyǵy bolyp otyr. «Baıan sulý» kondıter fabrı­kasy ótken jyly «Altyn sapa» baı­qaýyn­da «Halyq tutynatyn úz­dik taýar» atalymy boıynsha laýreat atandy. Oblys boıynsha kon­dıter­lik buıymdar 1,6 ese, et 37,2 pa­ıyzǵa, shu­jyq ónimderi 11,8, sút pen qaımaq 33,3, sary maı 8,1, un 17,9 paıyzǵa artty. 2010 jyly óńir ónerkásibinde óń­deý kásiporyndarynyń úlesi 29 paıyz bolsa, byltyr ol 52,7 pa­ıyzǵa jetti. Oblys ekonomı­kasy­na ınvestısııa tartý óndiris­tiń ósý kepiline aınalyp otyr. Osy jyldar ishinde oblys ekono­mıka­syna 125 mıllıard teńge ınves­tısııa tartylyp, 84 joba júzege asyryldy, sonyń arqasynda 5000 jumys orny ashyldy. Tek byltyr ǵana 107,8 mıllıard teńgeniń ónimi óndirilgen. Ekinshi besjyldyqta Ká­sip­kerlikti qoldaý kartasyna engi­zilgen 333,4 mıllıard teńge ınvestısııalyq qarjy salynǵan 19 joba júzege asyrylýǵa tıis edi. Sodan quny 8,9 mıllıard teńge bo­latyn 7 nysan paıdalanýǵa be­rilip, 223 adam jumys ornyn tap­ty. Osy jyly taǵy da 16 mıl­lıard teńge jumsalatyn 3 kásiporyn iske qosylmaq, onda 306 jumys orny usynylady. Oblys óńirinde ósimdik maıyn syǵatyn iri eki maı zaýyty da «Eurasian Foods Corporation» jáne «KazirAgro» kompanııalary ınves­tısııalaıtyn 34 mıllıard teńgege salynatyn bolady. О́tken jyly qostanaılyq dı­qan­dar 5,6 mıllıon tonna astyq jınady, gektar aınalymy 13,3 sentnerden keldi. 215 myń tonna maıly daqyl jınaldy. Qoımaǵa 186 myń tonna kar­­top, 71 myń tonna kókónis salyn­­dy. Mal azyǵy da jetkilikti daıyndaldy. О́tken jyly 22 mıllıard teńgege 1145 birlik aýylsharýashylyq teh­nı­ka­lary alyndy. Oblystan 1,4 mıl­lıon tonna astyq, 860 myń tonna un eks­porttaldy. Bul aldyńǵy jylǵa qara­ǵanda 1,5 ese kóp. Res­pýb­lıkadan syrt­qa shyǵaryl­ǵan astyqtyń 25, un­nyń 30 paıyzy Qostanaı jerinde óndirilgen. Mal sharýashylyǵynda sút pen jumyrtqa óndirý kólemi artty. Sonyń arqasynda et 2 myń tonna, sút 3,5 myń tonna, jumyrtqa 15 mln dana kóp óndirilgen. Oblysta «Sybaǵa», «Qulan», «Altyn asyq», «Yrys» baǵdarla­ma­la­ry­nyń barlyǵy da asyra oryndalǵan. Joldyń ekonomıka úshin de, áleýmettik sala úshin de paıda­sy aıtpasa da túsinikti. Esepti jyly bul maqsatqa bıýdjet­ten 16 mıl­lıard teńge qarjy bólin­di. Ekaterınbýrg –Almaty respýblıkalyq jolyndaǵy Tobyl ózeniniń ústinen ótetin kópir­ge jańǵyrtý jumystary júrgi­zildi. Byltyr negizinen aýdandyq mańyzy bar joldarǵa kóńil bólindi. Densaýlyq saqtaý salasynda jyl boıynda atqarylǵan ıgi isterge ólim-jitimniń azaıǵany kepil bola alady. Náresteler óli­mi 15,9, týberkýlezden bolatyn ólim-jitim 9,4, qan aınaly­mynan qaıtys bolǵandar sany 2,7 pa­ıyz­ǵa tómen­degen. Nátıjesinde óńirdegi jas uzaqtyǵy 70,7 jasty qurady. Arhımed Begejanuly bilim, tur­ǵyn úı-kommýnaldyq sharýa­shy­lyq, áleýmettik qorǵaý, máde­nıet, taǵy basqa salalardaǵy jyl boıy atqaryl­ǵan jaqsy ister týra­ly aıtyp ótti. Oblysta bıyl atqarylar, bas­­ta­lar jobalar bitken isten de aýqym­dy. Qostanaı qalasynda ındýstrııa­lyq aımaqtyń irgesi qalanyp, onyń ınfraqurylymy jasalýda. Onda birneshe zaýyt salynady. Sonyń biregeıi avtokomponentter shyǵarý zaýyty bolmaq. Sonymen qatar, birsypyra ınvestısııalyq basqa da jo­balar júzege asatyn bolady. My­saly, jylyna 300 myń tonna saf­lor maıyn óndiretin zaýyt ta osy ın­dýs­trııalyq aımaqtan oryn tebedi. Joba kúnbaǵys, basqa da maıly daqyldardy qabyldap, saqtaı­­tyn úsh elevatordy qamtı­tyn bola­dy. Sony­men qatar, bıyl oblys ortaly­ǵyn­da agro­óner­­kásiptik parktiń qury­ly­­sy bas­tal­­maq. Onda nysannyń óndiristik qýatyna saı jańa jumys oryndary ashylmaq. Oblystyń mádenı-rýhanı ómirinde de serpilister kútip tur. Uly aǵartýshy Ybyraı Al­tyn­sarınniń kesenesi qaıtadan saly­nady, Shaqshaq Jánibekke záýlim eskertkish ornatylady. Qyr­kúıek aıynda kesenesi daıyn bolyp, Keıki batyrdyń bas súıegi týǵan jer qoınyna tapsyrylady. Oblys ákimi Arhımed Muham­betov zaldan qoıylǵan suraq­tar­dyń barlyǵyna jaýap berdi, jurtshylyq ókilderi kótergen áleýmettik másele­lerdi aldaǵy ýaqytta nazarda ustap, sheshimin tabýy úshin jumys júrgi­ziletinin aıtty. Názıra JÁRIMBETOVA, «Egemen Qazaqstan» Qostanaı oblysy