Munaı-gaz salasynda kásipkerlikti damytýǵa mán berilmek

2017 jylǵy 2 naýryzda QR Premer-Mınıstri Keńsesiniń baspasóz ortalyǵynda QR Energetıka mınıstri Qanat Bozymbaevtyń qatysýymen baspasóz konferensııasy ótti. Baspasóz konferensııasynda vedomstvo basshysy Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń Qazaqstan halqyna «Qazaqstannyń Úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» atty Joldaýynda belgilengen otyn-energetıkalyq keshenine arnalǵan negizgi mindetter týraly aıtty. QR Energetıka mınıstrligi munaı-gaz sektorynda, onyń ishinde geologııalyq barlaý, munaıgazhımııa jáne elektr energetıkasy salalarynda mynadaı sharalar keshenin qabyldaıtyn bolady. 1. Kásipkerlikti damytý: - munaı-gaz sektoryn damytýdy yntalandyrý úshin Jer qoınaýy týraly kodeks jáne Salyq kodeksi jobalarynda júıeli sharalar usynyldy. Jer qoınaýy týraly kodekske mynadaı usynystar berildi: - jer qoınaýyn paıdalaný quqyǵyn alýdy jeńildetý: ótinish boıynsha aýksıon, 2 túrli kelisimshart – «barlaý men óndirý» jáne «óndirý», quqyqtyq jáne ekonomıkalyq saraptamalardy qysqartý sııaqty; - qorlar boıynsha eseptiliktiń halyqaralyq júıesin engizý; - ákimshilik kedergilerdi joıý: negizgi jobalaý qujattarynyn tizbesin qysqartý, jekelegen ruqsattardy alyp tastaý, rásimder men qujattardy qarastyrýdyń merzimin qysqartý. Salyq kodeksinde salyqtardy azaıtý boıynsha normalar: - barlaýǵa kelisimshart pen óndirýge kelisimshart arasyndaǵy salyqtyq shekaralardy joıý – geologııalyq barlaýǵa jumsalǵan shyǵyndardy óndirýge arnalǵan basqa kelisimshart esebinen shegerýge, paıdaǵa jáne ústeme paıdaǵa salyqtar boıynsha shyǵyndardy azaıtýǵa múmkindik beredi - kommersııalyq tabý bonýsyn alyp tastaý - tereń (6000 metrden astam) ken oryndary men teńiz jobalary úshin jer qoınaýyn paıdalanýshylardyń arnaıy tólemderin alyp tastaý jáne qarjy nátıjesi salyǵyna kóshý Barlaýǵa jańa kelisimsharttar úshin oqytý, ǴZTKJ,  óńirlerdi áleýmettik damytýǵa aýdarymdar, tarıhı shyǵyndar boıynsha mindettemeler alyp tastalady. - munaıgazhımııa salasynda munaı-hımııa zaýyttaryn iske qosý (polıetılen, polıpropılen óndirý) ekonomıkanyń aralas salalary úshin mýltıplıkatıvtik áserdi qamtamasyz etedi, atap aıtqanda qurylys, medısına, avtoónerkásip salalarynda shaǵyn jáne orta kásipkerlikti damytý úshin; - elektr energetıkasy salasynda elektr stansııalary toptary boıynsha elektr energııasyna shekti tarıfterdi tómendetý otandyq kásiporyndardyń básekege qabilettiligine aıtarlyqtaı qoldaý bolady. 2. О́nimdi eńbekpen qamtylý: - Teńiz ken ornyn bolashaq keńeıtý jobasyn damytý kem degende 20 myń jumys ornyn qurady jáne kem degende 32% (12 mlrd.dollar) ınvestısııa qazaqstandyq taýarlar, jumystar jáne kórsetiletin qyzmetterge jumsalatyn bolady; - iri kompanııalar jáne aldyńǵy qatarly tehnologııalarmen munaı-gaz jobalarynda birlesken joǵary tehnologııalyq kásiporyndardy qurý munaı-servıstik sektordyń damýyna múmkindik beredi. 3. Tehnologııalyq jańartý. Bul joǵary tehnologııalardy engizý boıynsha salalyq mindetterdiń kesheni sheshiletin Mınıstrliktiń negizgi baǵyty. Sóz sóıleý barysynda QR Energetıka mınıstri Qanat Bozymbaev munaı-gaz salasynda joǵary tehnologııalardy qoldaný jolynda vedomstvonyń úsh negizgi mindeti týraly tolyqtaı aıtyp ótti. 1-shi mindet - sıfrlyq tehnologııalardy qoldaný (negizgi salalarǵa jańa sapa berýge múmkindik beredi): - derekterdi avtomattandyrylǵan túrde jınaý, óńdeý, saqtaý, paıdalaný úshin munaıdy esepke alýdyń aqparattyq júıesin (MEAJ) engizý. MEAJ munaıdy óndirýdiń jáne aınalymynyń kólemin esepke alýdy, munaı aınalymy kezinde týyndaıtyn barlyq tehnıkalyq ysyraptardy esepke alýdy jańǵyrtýǵa jáne avtomattandyrýǵa múmkindik beredi. - «Zııatkerlik ken orny» baǵdarlamasyn jandandyrý (sıfrlyq ken orny). Bul óndiristi avtomattandyrýǵa, munaı óndirýdi 2-5%-ǵa arttyrýǵa, materıaldar men jabdyqtardyń shyǵynyn 10%-ǵa deıin azaıtýǵa, energııalyq tıimdilikti 20%-ǵa arttyrýǵa múmkindik beredi.Ýaz ken ornynda júıeni engizýdiń oń tájirıbesi qalyptasqan. О́zen, S.Nurjanov jáne Aqshabulaq ken oryndarynda engizilip jatyr. - munaı-gaz ken oryndaryn jobalaý jáne ıgerý kezinde sıfrlyq geologııalyq jáne gıdrodınamıkalyq modelderdi paıdalaný. Bul ıgerýdiń tıimdiligin kóterýge jáne aqyrǵy MShK-ny arttyrýǵa múmkindik beredi (Munaıdy shyǵaryp alý koeffısıenti). - suıytylǵan gazdy ótkizý úshin elektrondyq saýda-sattyq alańdaryn engizý. Bul suıytylǵan gaz naryǵyn yntalandyrýǵa, úlestirýdiń ashyqtyǵyn qamtamasyz etýge múmkindik beredi, kásipkerlikke memlekettiń qatysýyn yqshamdaıdy. - gazben jabdyqtaýǵa abonentterdiń qosylýyna ótinimderdi tikeleı jeli tártibinde qabyldaý jáne óńdeý. Bul rásimniń merzimderin qysqartýǵa jáne rásimniń barlyq kezeńinde ashyqtyqty qamtamasyz etýge múmkindik beredi. - Aqparattyq júıelerdi jáne ashyq IT platformalardy biriktirý jolymen Qorshaǵan ortany qorǵaýdyń biryńǵaı aqparattyq júıesinde eseptiliktiń elektrondyq júıesin engizý. Bul qorshaǵan ortany qorǵaý júıesinde derekterdi jınaý men óńdeý prosesin jeńildetýge múmkindik beredi. 2-shi mindet – tehnologııalyq qaıta qarýlandyrý: - munaı berýdi arttyrýdyń tıimdi tásilderin qoldaný. Bul olardy óndirýdiń tıimdiligin kóterýge jáne MShK-ny joǵarylatýǵa (Munaıdy shyǵaryp alý koeffısıenti) múmkindik beredi. - munaı óndirýdi kúsheıtý ken oryndarynyń munaı berýin 5-ten 20%-ǵa deıin arttyrýǵa múmkindik beredi. - óndiriletin ilespe munaı gazyn utymdy paıdalanýdyń tıimdi tásilderin engizý, onyń ishinde gazdy keshendi qaıta óńdeý boıynsha biryńǵaı sıklde munaı paıdalanýshylardyń qorlaryn biriktirý arqyly. Anyqtama retinde: usaq jer qoınaýyn paıdalanýshylardyń óńdeý qýattaryn salý úshin gaz óndirý kóleminiń jáne ınvestısııalyq múmkindikterdiń jetkiliksiz bolýy,   osyǵan oraı óndirilgen gaz ne qat ishindegi qysymdy ustap turý úshin qabatqa aıdalady, ne alaý etip jaǵýdy qosa alǵanda,  tehnologııalyq jáne óziniń muqtajdyqtaryna paıdalanylady. Jaqyn ornalasqan ken oryndarynyń resýrstaryn «túpteý qaǵıdaty» boıynsha biriktirý osy problemany sheshýge múmkindik beredi. Mysalǵa, Mınıstrlik usynǵan jáne VAK maquldaǵan shema boıynsha Aqtóbe oblysy Qojasaı ken ornynda gazdy keshendi daıyndaý kondyrǵysyn salý jónindegi joba iske asyrylýda jáne jyl sońyna deıin ony aıaqtaý josparlanýda. Bul joba gazdy eriksiz jaǵýdyń aldyn alýǵa jáne úsh jer qoınaýyn paıdalanýshynyń («Kazaqoıl Aqtóbe» JShS, «Aral Petroleým Kepıtal» JShS, «Kaspıı Neft TME»AQ) gaz resýrstaryn óńdeý úshin tıimdi paıdalanýǵa múmkindik beredi. - elektr energetıkasynda zııatkerlik energııa júıesin engizý; Zııatkerlik energetıka energııa júıesiniń barlyq quramdy bólikterin qamtıdy. Birinshi kezeń – energııa berýshi uıymdardyń sanyn qysqartý, elektr jelilerin jańǵyrtý, barlyq deńgeılerde avtomattandyrylǵan kommersııalyq esepke alý júıelerin engizý Ekinshi kezeń – elektr energııasy sapasynyń kórsetkishterin  baqylaý júıesin engizý, avarııaǵa qarsy avtomatıka júıesin jáne jıilik pen qýatty retteýdi jetildirý. 3-shi mindet – básekege qabiletti eksporttyq óndiristerdi damytý - qaıta jasalatyn ónimdi shyǵarý jónindegi munaıgazhımııa jobalaryn iske asyrý (polıpropılen óndirý – 500 myń tonna, polıetılentereftalat óndirý - 430 myń tonna) - Qarashyǵanaq ken ornynyń resýrstyq bazasynda qosylǵan quny joǵary gaz-hımııa ónimderin shyǵarý múmkindigi, sondaı-aq ózge de jer qoınaýyn paıdalanýshylardyń resýrstyq bazasynda birqatar basqa jobalar, sonyń ishinde LNG-suıytylǵan tabıǵı gazyn óndirý jáne  GTL – gazdy suıyqtyqqa aınaldyrý jobalary. Vedomstvo basshysy Qanat Bozymbaev sóz sońynda: «Jumysty uıymdastyrýdyń jańa tásilin qoldaný maqsatynda Bastamalardy engizýdiń egjeı-tegjeıli josparyn pysyqtaý úshin Mınıstrlikte 100 kún kezeńge «Ázirleý toby» jumys isteıtin bolady. Bul top  jańǵyrtý prosesterin engizýdiń naqty josparyn ázirlep shyǵady. Onyń quramyna jetekshilik etetin salalardaǵy uıymdar men ǵylymı-zertteý ınstıtýttary, sonyń ishinde «Atameken», «Samruq-Qazyna», «Qazmunaıgaz», «Kazenerdjı» qaýymdastyǵynyń ókilderi engiziledi»,- dep málimdedi.