«Shahmat degenimiz – formasy boıynsha oıyn, mazmuny jaǵynan – óner, al oıyndy meńgerý jaǵynan – ǵylym». Bul – Keńes zamanynda álem chempıony atanǵan Tıgran Petrosıannyń shahmat týraly sıpattamasy. Osy sóz búgingi keıipkerimizdiń jas bola tura sportta da, óner men bilimde de daralaný qupııasynyń kilti ispettes kórinedi. Biraq Dınara Sádýaqasovanyń tabysqa jetý formýlasy qarapaıym – tyńǵylyqty jattyǵý, óz isine degen jaýapkershilik.
Tabystyń shynymen de 99 paıyzy eńbekpen keletindigin jetistikke jetkender jaqsy bilse kerek. Dınaranyń talantyn joqqa shyǵara almaısyń. Biraq onyń búgingi jetistigine basty sebep – durys jasalǵan keste. Buǵan «О́zim bıologııa ǵylymdarynyń kandıdaty bolǵandyqtan, balalarymnyń tárbıesinde ǵylymı ádisterdi paıdalanýǵa tyrystym», degen keıipkerimizdiń anasy Oral О́teshovanyń sózi dálel. «Men balalaryma mahabbatymdy ǵana emes, durys tárbıe de berip, olardyń jan-jaqty damyǵanyn qaladym. Sondyqtan, bilim úshin shahmatty, jan dúnıesiniń sulýlyǵy úshin mýzykany, al densaýlyǵy myqty bolý úshin sporttyq jáne kórkem gımnastıkany tańdadym. О́se kele árqaısysy ózi qalaǵan salaǵa bet burdy», deıdi Oral hanym.
О́zge búldirshinder sekildi qýyrshaq oınaǵannan góri Dınaranyń túrli qurastyrǵysh oıynshyqtarǵa áýestigi basym bolǵan. Sondyqtan bes jasynda aǵasy men ápkesine erip shahmat úıirmesine jazylady. Budan bólek, kórkem gımnastıka jáne mýzykamen shuǵyldanady. Oı-órisiniń qatarlastarynan ozyq ekendigin baıqaǵan bapkeri Olga Cherepanova Dınaraǵa shahmatqa kóbirek kóńil bólýge keńes beredi. 2004 jyly Sary qurlyqtyń vıse-chempıony atansa, taǵy úsh jyldan keıin álem chempıonatynda alǵan kúmis júldesi alǵashqy bapkeri artqan senimniń aqtaýy bolatyn. Elimizdiń atynan 1998 jyly álem birinshiliginiń bas júldesin jeńip alǵan Dármen Sádýaqasovtan keıingi ekinshi medal Dınaranyń shahmatqa kásibı túrde den qoıýyna áser etti.
Osydan soń Dınara ártúrli týrnırlerge shaqyrtyla bastady. Jeńis te kóp kúttirgen joq. Tipti, túrli jas aıyrmashylyǵynda Qazaqstannyń segiz dúrkin jeńimpazy jáne absolıýtti chempıony atandy. Burymdylarymyzdyń arasynda eń jas halyqaralyq grossmeıster ataǵy da Sádýaqasovaǵa tıesili. Álemdik synda alǵash ret 2010 jyly top jardy: 14 jasqa deıingi qyzdar arasynda ótken birinshilikte qarsylas shaq keltirmegen Dınara shahmat áleminde taǵy bir juldyzdyń jarq etkendigin ańǵartty. Bul jetistigin araǵa tórt jyl salyp Ońtústik Afrıka respýblıkasynyń Dýrban qalasynda da qaıtalady – 18 jasqa deıingi qyzdar arasyndaǵy synda astanalyq shahmatshy óziniń myqtylyǵyn taǵy da moıyndatqan bolatyn. Al sonyń aldynda Norvegııanyń Tromse qalasynda jalaýy jelbiregen Búkilálemdik shahmat olımpıadasynda 6-oryn alǵan jerlesterimizdiń arasynan úzdik kórsetkishke qol jetkizgen. Birinshi, ekinshi taqtalarda týrnırdiń menmin degenderimen kezek oınap, kópshiliktiń kóńilindegi kúdiktiń kúl-talqanyn shyǵardy: alty jeńis, bes teń oıyn, birde-bir jeńilis joq.
Jalpy, Dınara úshin 2014 jyl tabysty boldy. О́zine eliktegen talaı órenge kómek bolsyn dep «Shahmattaǵy alǵashqy qadam» atty kitabyn jaryqqa shyǵardy. Munda shahmatty jańadan bastaǵan oıynshynyń halyqaralyq grossmeıster atanǵanyna deıingi júrip ótken joly jazylǵan. «Árbir qadamyńdy aldyn ala oılastyryp otyrýǵa kómektesetin bul zııatkerlik oıyn túrin ózge balalardyń da meńgergenin qalaımyn», deıdi shahmatshy.
Shynymen de, Dınaranyń bos ýaqyty bola bermeıdi. Sabaq pen shahmattan bólek, basseın, sýret salý, mýzyka. Bul – Dınaranyń kúndelikti lázzat alatyn hobbıleri. Aıtpaqshy, 2008 jyly P.Chaıkovskıı atyndaǵy mýzyka mektebin fortepıano synyby boıynsha úzdik támamdaǵan. «Munyń bárine qashan úlgeresiń?», dep suraǵanymyzda Dınara: «Oıymda árbir istelgenge deıin jumysymdy ýaqyt-ýaqytpen bólip qoıamyn. Mańyzdylyǵy men yńǵaıyna qaraı. Munyń kómegi orasan. Belgili bir tártippen ómir súrýge beıimdelesiń. Mineziń qataıa túsedi. Maqsatqa jetýdi úırenesiń. Sebebi, shahmat adamnyń damýyna áser etip qana qoımaıdy, ol seni saraptaýǵa, aldyńa tapsyrma qoıyp, sony ýaqtyly oryndaýǵa, durys sheshim qabyldaýǵa jol bastaıdy. Árbir jeńisim alǵa qaraı, óz maqsatyma umtylýymnyń arqasynda kelgen. Aldaǵy ýaqytta qaıyrymdylyqpen aınalyssam deımin. Túrli qıyndyqqa tap bolǵan balalarǵa kómekteskim, bilgenimmen bóliskim keledi», deıdi.
Elordalyq sportshynyń nıeti qýantady. Bul oıyn júzege asyrý úshin Dınara byltyr Úndistannan álem chempıony ataǵymen orala salyp, Astanada shahmat akademııasyn ashty. Onda áleýmettik jaǵdaıy tómen jáne ata-ana qaraýynsyz qalǵan balalarǵa shahmat álippesin tegin úırenýge múmkindik bar.
Bıylǵy jyldy D.Sádýaqasova áıelder arasynda Iranda ótken álem chempıonatymen bastady. Mundaı deńgeıdegi birinshilikte tuńǵysh ret baq synaǵan shahmatshy qyz ekinshi aınalymǵa deıin jetip, sonyń arqasynda tórtkúl dúnıe reıtınginde 38-orynǵa kóterildi. Bar-joǵy 20 jasynda osyndaı tamasha nátıjege jetken astanalyq boıjetkenniń alar asýy alda. Sol bıikten kóriný úshin Dınara merekege de qaramaı jattyǵýǵa kirisip ketken.
Mereke demekshi, keıipkerimiz elimizdiń barsha áıelder qaýymyn 8 naýryzben quttyqtap, «Kóktem meıirim men mahabbatqa, jaqsy bastamalarǵa toly bolsyn» degen tilegin jetkizdi. Qashan da qarapaıym Sádýaqasova «О́zińdi qaı fıgýraǵa uqsatasyń?» – degen suraqqa «Maǵan qozǵalysy shektelmegen ferz unaıdy, biraq men ázirge peshkamyn», dep jaýap qatqan bolatyn. Shahmat taqtasyndaǵy qarsylas alańynyń sońyna deıin jetken peshka da ferzge aınalatynyndaı, aqyryn, biraq anyq basqan qadamdaryńnyń arqasynda seniń de naǵyz patshaıymǵa aınalatyn kúniń alys emes degimiz keledi.
Mádına ASYLBEK,
Jýrnalıst
ASTANA
