Elbasy strategııany iske asyrýǵa qatysty mindetter men tapsyrmalardy belgilep bergen «Qazaqstan joly – 2050: bir maqsat, bir múdde, bir bolashaq» atty 2014 jylǵy Joldaýynda: «Ǵylymı qamtymdy ekonomıka qurý – eń aldymen, Qazaqstan ǵylymynyń áleýetin arttyrý. Bul baǵyt boıynsha venchýrlik qarjylandyrý, zııatkerlik menshikti qorǵaý, zertteýler men ınnovasııalardy qoldaý, sondaı-aq, ǵylymı ázirlemelerdi kommersııalandyrý jónindegi zańnamany jetildirgen jón. Ǵylymdy qarjylandyrý kólemin birtindep arttyryp, ony damyǵan memleketterdiń kórsetkishterine jetkizý qajet», dep atap ótken edi.
Atalǵan jumystar qazir sheshimin taýyp keledi. Otanymyzdaǵy bilim men ǵylymdy ushtastyra júrgizýde oń ózgerister bar.
Burynǵy jelini jalǵastyra otyryp, ýaqyt talabyna saı jańa ýnıversıtet uıymdastyrý isi 2009 jyly qolǵa alynyp, 2010 jyly zamanaýı bilim ordasy alǵashqy stýdentterge esigin ashqan edi. Bul − Nazarbaev Ýnıversıtet bolatyn. Oqýmen qatar, ınnovasııalyq zertteý qyzmetin júrgizýge baǵyttalǵan bilim ordasynyń ǵylymı ınfraqurylymy qaı jaǵynan da qarymdy. Jańa ýnıversıtet ınnovasııalyq zertteý qyzmetin júrgizýge baǵyttalǵan osy zamanǵa saı ǵylymı ortalyq bolýdy maqsat tutady. Osy oraıda bilim men ǵylym ordasyna eń úzdik ulttyq jáne halyqaralyq oqymysty ǵalymdar men zerdeli zertteýshiler shaqyrylyp, olarǵa barlyq jaǵdaı jasaldy. Ýnıversıtettiń akademııalyq jáne ǵylymı saıasaty ýnıversıtet quramyna kiretin mektepter (ınstıtýttar) júıesine qaraı qarastyrylǵan. Bul elimizdiń ındýstrııalyq-ınnovasııalyq maqsattaryn oryndaý úshin bilim, ǵylym jáne óndiristiń arqasyndaǵy ózara baılanysty qamtamasyz etýge múmkindik beretini aldyn ala oılastyrylǵan bolatyn.
Nazarbaev Ýnıversıtettiń basty mıssııasy qandaı degenge keletin bolsaq, Qazaqstanda bilim men ǵylymı-zertteý qyzmetiniń damýyna múmkindik berý, sonymen qatar, Astanany Eýrazııa keńistigindegi zertteý jáne bilim berý ortalyǵy retinde qalyptastyrý bolyp sanalady. Ýnıversıtet jan-jaqty oılastyrylǵan ózindik bilim standarty boıynsha jumys isteıtinin aıta ketsek deımiz.
Nazarbaev Ýnıversıtette ǵylymı jumystar júıeli júrgizilip otyrady. Jyl saıyn 700-den astam úzdik grantpen oqý ornyna qabyldanady. Olardyń aldy bilim ordasyn bitirip, el damýyna ózderiniń úlesterin qosa bastaǵany málim. Bir ǵana mysal, ótken jyly bitirgen ekinshi lektiń 622 túleginiń 444-i bakalavrıat, 178-i magıstratýra baǵdarlamasy boıynsha támamdady. Túlekterdiń kópshiligi ǵylym jáne tehnologııalar, ınjenerııa, gýmanıtarlyq jáne áleýmettik ǵylymdar, joǵary bıznes, joǵary memlekettik saıasat mektepterinen qanat qaǵypty.
Ýnıversıtet bitirýshiler teorııalyq bilimderin ózderi tańdap alǵan mamandyq boıynsha tájirıbe júzinde dáıektep keledi. Jalpy, ǵylymǵa bet burǵan azamattar ýnıversıtettiń hımııa, fızıka, robottytehnıka, genomıka, materıaltaný jáne ózge de zerthanalarynda jumys jasaıdy. Olardyń izdenisterine bilim ordasyndaǵy qazynaly kitaphana da septigin tıgizip otyr. Máselen, onda 210 000-ǵa jýyq elektrondy kitap, 101 000-nan astam ǵylymı jýrnal, 228 derekqor bar ekenin atap aıtýǵa bolady.
Qazir elimizde zertteý ýnıversıtetteri ekonomıkanyń damýyna, ulttyq ınnovasııalyq júıelerdiń óristeýine múmkindik týdyryp otyr. «Nazarbaev Ýnıversıtet» derbes bilim berý uıymy Zertteý ýnıversıtetiniń negizgi mindeti joǵary jáne joǵary oqý ornynan keıingi bilim berýdiń barlyq deńgeılerindegi ǵylymı qyzmet pen bilim berý úrdisin ıntegrasııalaý bolyp tabylady.
Bul kúnderi Nazarbaev Ýnıversıtettegi ǵylymı jetistikter atap ótýge turarlyq. Stýdentterge sheteldik oqytýshylar sabaq berip keledi. Al otandastarymyz ǵylymı-zertteý jumystaryna óz úlesterin qosýda. Aıtalyq, 518 halyqaralyq uıymmen, onyń ishinde Oksford, Garvard, Kembrıdj, Prınston, Tokıo jáne basqa da bedeldi ýnıversıtetter bar, tyǵyz qarym-qatynas ornatyldy. Mysaly, bıomedısına, bıoınformatıka, bıoınjenerııa, ǵylymnyń jańa tehnologııalary, energetıka, sý resýrstary, aýyl sharýashylyǵy ınfraqurylymy boıynsha zertteýler júrgiziledi. Osyndaı aýqymdy jumysqa 458 oqytýshy men zertteýshi tartylǵan.
Ǵylymı jetistikterdiń aınalymǵa túsýine kelsek, 2011-2017 jyldar ishinde 1100 ǵylymı maqala halyqaralyq basylymdarda jaryq kórip, baǵasyn alypty. Tomsen Reıters kompanııasy Nazarbaev Ýnıversıtetti Qazaqstandaǵy eń tanymal ǵylymı uıym dep ataǵan. Al ótken jyly ýnıversıtet stýdentteriniń 90 ǵylymı maqalasy álemdik jýrnaldarda jarııalansa, bul kórsetkish 2015 jyly 8 jarııalanymdy ǵana quraǵan bolatyn.
Zamanaýı ýnıversıtettiń taqyryptar aıasynda ǵylymı jarııalanymy qaı dárejede degenge kóńil bólsek, medısına salasy − 7,9 paıyz, bıohımııa jáne molekýlıarlyq ǵylym – 6,1 paıyz, kompıýterlik ǵylym – 12,2 paıyz, matematıka – 5,9 paıyz, fızıka jáne astronomııa – 11,2 paıyz. Ýnıversıtet ǵalymdary men qyzmetkerlerine bólingen granttarǵa kelsek, Ulybrıtanııa, AQSh, Shveısarııa syndy birqatar elder grant bólip, áriptestik baılanystardy nyǵaıtyp keledi.
Bir sózben aıtqanda, ǵylym men bilimniń búgingi irgeli ortalyǵyna aınala bastaǵan Nazarbaev Ýnıversıtettegi jumystar, onyń oń nátıjeleri jurtshylyqtyń iltıpatyna bólenýde. Ýnıversıtet el brendine aınalýǵa talpyný ústinde. Basty maqsaty − táýelsiz eldiń jas urpaǵyn órkenıet kóshine qosý bolsa, qazirdiń ózinde bul ıgilikti is ilgeri basyp, myńdaǵan talapker bilim ordasynda oqýǵa nıet tanytyp keledi. Ýnıversıtettiń bilim baǵdarlamasy birte-birte elimizdiń joǵary oqý oryndarynda qoldanysqa ene beretini aqıqat.
Súleımen MÁMET,
«Egemen Qazaqstan»
