Abort – júktilikti buzyp, balany jasandy jolmen aldyrtý, ıaǵnı boljammen tuspaldap jasalatyn kishigirim «soqyr» operasııa. Dárigerler mundaı taǵylyq operasııaǵa baratyn áıelderdi tórt topqa bóledi. Birinshisi, jynystyq máselede saýatsyz jasóspirim qyzdar, oınaqtap júrip ot basqandar. Mundaı kezde jigitter jaǵy sytylyp shyǵyp, bul qasiretpen qyzdardy jeke qaldyrady. Sonyń saldarynan 15-17 jastaǵy boıjetkender júktiliginiń 75 paıyzy jasandy túsik jasatýmen aıaqtalady. Ekinshisi, bala týǵysy kelmeıtin 30-40 jas aralyǵyndaǵy túsik jasatýǵa sanaly túrde baratyndar. Úshinshisi, áleýmettik turmysy aýyr, bolmasa densaýlyǵy kótermeıtinder, ıaǵnı sharasyz jaǵdaıǵa túskender. Tórtinshisi, bala týýdy josparlamaı, bala túsirýdi júktilikten saqtanýdyń quraly dep sanaıtyndar. Bir áıeldiń «qudaıdyń ózi keshirsin, 28 túsik jasattym» dep otyrǵanyn estigenimiz bar.
Jalpy, jasandy túsik jasatýdyń áıel aǵzasyna keltiretin keseli, zııany jóninde az aıtylyp, az jazylyp júrgen joq.
«Tabıǵat sheber ǵoı, áıel jatyrynyń ishki shyryshty qabaty uryq qonatyndaı qalyń, quddy balaǵa salynyp qoıylǵan jaıly tósek sııaqty», deıdi bilikti akýsher-gınekolog, medısına ǵylymdarynyń doktory Baıan Naý-
ryzbaeva. Eń qaýiptisi, alǵashqy júktilik buzylǵanda shamamen áıeldiń 70 paıyzǵa jýyǵy bedeýlikke shaldyǵady. Iаǵnı, birinshi balany aldyrǵanda, shaqalaqpen birge shyryshty qabat ta qyrylyp alyp tas-
talynady. Mine, sol qyrǵan oryn kádimgi jara sııaqty, jazylǵanda tyrtyqqa aınalyp, jatyr búrisip qalady. Keıin júkti bolýǵa álgi áıeldiń jatyrynda uryq qonatyn shyryshty qabat bolmaǵandyqtan, bala túsip qala beredi. Sebebi, búrisken jatyr keńimeıdi. Al birinshi balasyn bosanǵan áıelde mundaı qaýiptiń bolmaıtynynan jatyrdyń sozylý, jıyrylý qasıeti saqtalyp qalady.
Keńes zamanynyń ózinde jasandy túsik jasatýǵa tyıym salatyn zańdy qaıta qarap, bala kóterý-kótermeýdi árbir áıeldiń óz erkine berýdiń basty sebebi ártúrli qylmystyq jolmen jasyryn jasalatyn aborttan keıin ólim sany kóbeıdi. Máselen, respýblıkada 1995 jyly 40-45, 1997 jyly 60-qa jýyq áıel aborttyń qurbany bolǵan. 2001 jyly Densaýlyq saqtaý mınıstrligi júktilikti buzyp, jasandy túsik jasatý tek memlekettik emdeý jáne profılaktıkalyq mekemelerde ǵana ruqsat etilsin degen buıryq shyǵardy. Búginde elimizde abort sany jyl saıyn kemýde. Máselen, Qazaqstanda 1995 jyly abort sany 224 myńǵa jetse, 2016 jyly 73 926-ǵa tómendegen. Degenmen, jasyryn túsik jasatý áli kúnge deıin bar.
Mamandardyń aıtýynsha, bul jerde áıel óz densaýlyǵyna degen kózqarasty ózgertýleri kerek. Onyń eń bastysy – júktilikti boldyrmaý, onyń aldyn alý. Qazir sonshama dári-dármekter, kontraseptıv, saqtanýdyń túrli joldary bar. Ras, Qazaqstan túsik jasatýǵa ruqsat etilgen el bolǵanmen, múmkindiginshe ondaı áreketke jibermeýge tyrysqanymyz abzal. О́ıtpegen jaǵdaıda júktiliktiń sońy tastandy balaǵa aınalyp jatqany ómir shyndyǵy. Bul aborttan da ótken soraqy qylmys. Sondyqtan, qalaýsyz, qajetsiz júktilikten qalaýsyz, qajetsiz jetim balalar týylyp, olardyń qasireti, kóz jasy moınymyzǵa júkteletinin qaı-qaısymyz da jadymyzdan shyǵarmasaq deımiz...
Gúlzeınep SÁDIRQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
