Pán muǵalimderiniń alǵashqy sezi matematıka máselelerine arnaldy

Tórtkúl dúnıeniń mektepterinde oqytylatyn pánderdiń biri, biri ǵana emes, biregeıi – matematıka. Al osy matematıka pániniń mekteptegi irgetasy myqty qa­lan­sa, adam ómir jolynda kóp qı­nalmaıtyny ǵylymda naqty dáleldengen. Osy máseleni alǵa shyǵaryp, Otanymyzdaǵy matematıka páninen sabaq berip júr­gen mektep muǵalimderiniń al­ǵash­qy sezi ótken sársenbi kúni elordada boldy. Oǵan Prezıdent Ákimshiligi men Premer-Mınıs­tr Keńsesiniń qyzmetkerleri, Par­­­lament Senaty men Májilisiniń depýtattary, sheteldik oqý oryn­dary men ǵylymı uıymdardyń ókilderi qatysty. Sezde Memleket basshysy Nur­sultan Nazarbaevtyń qut­tyq­taý hatyn quryltaıǵa ar­na­ıy kel­gen Premer-Mınıstrdiń oryn­ba­sa­ry Erbol Orynbaev oqyp berdi. «Qazaqstan mektepterinde ma­tematıkalyq bilim berýdi damy­tý: qazirgi jaıy jáne damý bola­sha­ǵy» degen taqyrypta Bilim jáne ǵylym mınıstri Baqytjan Jumaǵulov sóz alyp, «Elba­sy­myz Nursultan Ábishuly Nazarbaev búgingi quttyqtaý sózinde mu­ǵalimderdiń eldi damytatyn, adamı kapıtaldy jetildiretin qozǵaýshy kúsh ekenin atap ótti. Bıylǵy jyly elimizdiń bilim berý júıesi jańa damý kezeńine aıaq basty. Qol jetken jetistikter de az emes. IýNESKO málimetterine sáıkes, bilim berýdi damytý ındeksi boıynsha Qazaqstan sońǵy 3 jylda 29 el arasynda tórtinshi orynǵa kóterildi. Bul kórsetkish boıynsha biz TMD elderiniń al­dyn­da kelemiz. Qazaqstan – Eý­ro­palyq bilimniń Bolon prosesine tolyq múshe bolǵan Ortalyq Azııadaǵy birinshi memleket», degen ol, 2011 jyly bilim berýdi damytýǵa jumsalatyn memlekettik bıýdjet shyǵystary 900 mıl­lıardqa jýyq teńgeni qurap otyr­­ǵanyn, 1 shildeden bastap mu­ǵalimderdiń aılyǵy Elbasy­nyń tapsyrmasymen 30 paıyzǵa ósetinin, pedagogtardyń ortasha jalaqysyn jeke  sektordaǵy eń­bekaqyǵa teńestirý maqsatynda 1 qyrkúıekten ár ustazdyń laýa­zym­dyq jalaqysyna 100 paıyz kólemde qosymsha aqy tólene­tinin, oǵan bıýdjetten 5 mıllıard teńge bólingenin atap ótti. «Bilim berý isindegi basty tulǵa – pedagog ekeni aqıqat. Sol pe­dagogtiń mártebesin arttyrý, aby­­roıyn kóterý – kóp qyrly úderis. Bul bilim berýdi da­mytýdyń jańa baǵdarlamasynan oryn alǵan. Qa­jet deseńiz, pedagog bedelin kó­te­rýge erekshe kó­ńil bólingen arnaıy bólim de bar. Pedagogıkalyq sheberlikti je­tildirýdi biz birinshi kezekke shy­ǵaryp otyrmyz», degen mınıstr úzdik muǵalimderdiń tá­ji­rıbesin taratý joldaryn usyn­dy. Ási­rese, buqaralyq aq­parat qural­darynda úzdik ustazdardyń bilim-biligimen qatar, olardyń adamı qasıetin de nasıhattaý qa­jet ekenin, onyń ishinde aýyldyq jerde qyzmet etip júrgen aza­mat­tarǵa tıimdi  qamqorlyq jasaý arqyly olardyń bedelin bıiktetý isine barlyǵymyzdyń da atsalysýy­myz kerek ekenin jetkizdi. Bul úshin «Bilim» tele­ar­na­syn ashý qarastyrylyp jatqa­nyn, peda­gog­tardy qaıta daıarlaý isine res­pýblıkalyq bıýdjetten 500 mıllıon teńge qarjy qaras­tyrylyp otyrǵanyn nazarǵa sal­dy. Ol sonymen qatar, peda­go­gı­kalyq joǵary oqý oryndarynda kadr daıyndaý máselesine de toq­taldy. «Alǵashqy sezdi matematıka páni muǵalimderinen bastaý­dyń ózi kezdeısoqtyq emes. Ataq­ty fılosof I.Kant 18 ǵasyrda «Qandaı ǵylym bolmasyn onda qansha matematıka bolsa, sonsha shyndyq bolady» degen eken. Shy­nynda, «ǵylym patshasy» atan­­ǵan matematıka pániniń jóni bólek. Tipti, adamnyń barlyq ómiri mate­matıkaǵa tikeleı baı­la­nysty desek, artyq aıtqandyq bolmas. Endeshe, otandyq bilim berý sala­syn jetildirýdi matematıkadan bastaǵan jón. Bul 12 jyldyq oqy­týǵa kóshý qarsa­ńynda qajet bolyp tur. Aldaǵy ýaqytta matematıkamen qatar, basqa da pán muǵalimderiniń osyn­daı sezin ótkizip, onda da kóptegen prob­le­malardy talqy­laı­tyn bolamyz. Osy alqaly jı­ynda matematıka oqytýshy­lary­nyń qazaqstandyq qaýym­das­tyǵyn qurýdy oryndy dep sanaımyn», degen Baqytjan Jumaǵulov árbir qazaqstandyq pedagog te, basshy da, maman da bul iske atsalysyp, jańa standart qalyptastyrý qajettigin, mek­tepterge jas mamandardy úz­dik­siz tartý joldaryn alǵa tart­ty. Qazir áralýan pikirge arqaý bolyp júrgen oqýlyqtar máse­le­sine kelgende ol, zaman talabyna saı oqýlyqty da, avtordy da ja­ńartý qajettigi týyndap otyr­ǵa­nyn aıtty. Sondaı-aq, qoldanys­taǵy quraldardyń qatań saraptaýdan ótetinin, eger saraptaý kezinde kóńiljyqpastyq ne bir qa­telik jiberiletin bolsa, ol ja­ram­syz bolyp tabylatynyn, bazadan alynyp tastalyp, ondaı jónsizdikke jol bergen adam keleshekte mundaı jaýapty ju­mys­qa qatystyrylmaıtynyn, bar­lyq oqýlyqtar respýblıkalyq ke­ńestiń sheshiminsiz oqý úrdisine jiberilmeıtinin nazarǵa saldy. Matematıka pánderi boıynsha ja­zylǵan oqý ádebıetteriniń sa­pa­syz aýdarmasyn joıý úshin memlekettik tildegi biryńǵaı ma­te­maktıkalyq termınologııa qa­lyp­tastyrý qajettigi aldan shy­ǵyp otyrǵanyna, eń bastysy – memlekettik bilim baǵdarlamasyn múltiksiz oryndaý úshin ár bó­li­mine qarjy qarastyrylyp, bas­ta­latyn merzimi men aıaqtalatyn shegi shegendelgenine dálel-dáı­ek­ter keltirdi. Adamnyń oılaý júıesin da­my­týda matematıkanyń alatyn orny bólek desek, sońǵy 20 jyl ishinde osy pánniń saǵattary eki ret qysqartýǵa ushyrapty. Osy má­seleni zerttegende 1 saǵatqa qys­­qarǵannyń ózinde basqa pán­der boıynsha úlgerim 10-25 paı­yz­ǵa deıin tómendegeni dáıek­tel­gen. Álemdegi jetekshi elderdegi matematıka boıynsha saǵat sany bizden birshama artyq eken. My­saly, bastaýysh mekteptegi matematıka pánine bólingen saǵat sany Ulybrıtanııada 23 paıyzdy, Fransııada 20 paıyzdy qurasa, bizde 17 paıyz kórinedi. Sezde Máskeý memlekettik pedagogıkalyq ýnıversıteti ma­te­matıkany oqytý ádistemesi ka­fedrasynyń meńgerýshisi V.Gýsev oqýlyq máselesine erekshe mán berip, oqýlyq qııaldan emes, ómir­den alyný kerektigin, ondaı bolmaǵan jaǵdaıda oqýshy­lar­dyń matematıkadan alshaqtap ketetinin tilge tıek etti. Halyq­ara­lyq matematıkalyq olımpıada­nyń úılestirý keńesiniń tóraǵa­sy N.Agahanov osy pán boıynsha ót­kizilip kele jatqan olımpıa­da­larǵa den qoıyp, Qazaq eliniń «altyn basty» balalarynyń ótken jyly elordada bolǵan 51-shi dúnıejúzilik matematıkalyq olımpıadada tórtinshi orynǵa ıe bolýyn erekshe baǵalady. Más­keýdegi «Prosveshenıe» baspa­sy­nyń bas dırektory A.Kondakov, qazaqstandyq mınıstrdiń jazyl­ǵan oqýlyqty durys paıdalana alatyn muǵalimdi qalyptastyrý kerek, ol úshin muǵalimderdi qaı­ta daıyndaýǵa mán berý qajet degen pikirine qosylatynyn, ár adam ózine kıim alǵanda olpy-solpy bolmaı, qonymdysyn tań­daı­tyny sekildi oqýlyq ta muǵa­lim­derdiń, oqýshylardyń, ata-ana­lardyń kóńilinen shyǵýy tıis. Bul úshin avtor bilimdi, ómir kó­shinen qalmaıtyn, saýatty, jan-jaqty ǵalym, myqty ustaz, bilimdi ádisker bolýy kerek ekenin de atap ótti. Astana qalasyndaǵy №56 mektep-lıseıdiń matematıka pániniń muǵalimi J.Ramazanova: «Meni tańdandyratyn myna bir máseleni ortaǵa sala ketsem deımin. О́tken ǵasyrdyń 60-70- jyldary mektep bitirgen ata-analar nemerelerine matematıkadan kómek berse, 90-2000-jyl­da­ry mektep bitirgen túlekter ózde­riniń ul-qyzdarynyń  suraqtary­na jaýap bere almaı, qınalaty­ny­na kýá bolyp júrmiz. Osynyń ózinen-aq matematıka pánine degen ynta-yqylastyń azaıǵanyn ańǵarýǵa bolady. Buǵan taǵy bir dálel, qazirgi mektep oqýshyla­ry­nyń kóbi gýmanıtarlyq pán­derge qaraı yǵysa beredi. Endeshe, matematıka pániniń, ony oqy­tatyn muǵalimderdiń bedelin kóte­rý jónindegi bul sezdi men erekshe qoldaımyn», degen ol mekteptegi matematıkalyq taldaý bastamalaryn oqytý jaıyna toq­talyp, bul pán joǵary oqý oryndarynyń alǵashqy kýrsynda qaıtalanatynyn tilge tıek etip, oqýlyqqa qosymshalardyń jetpeıtinin, mekteptegi dástúrli 5 balldyq baǵalaý júıesi týraly da oıyn ortaǵa saldy. Plenarlyq májilisten keıin sezge qatysýshylar 4 seksııa oty­rysynda 36 baıandama jasa­dy. Onda matematıkalyq bilim berý jaıy, problemalary, bola­shaǵy, kásibı mamandar daıarlaý jurt talqysyna usynyldy. Qo­rytyndysynda matematıkterdiń turaqty jumys isteıtin qaýym­das­tyǵy qurylyp, onyń atqara­tyn mindetteri naqtylandy. Súleımen MÁMET. ---------------------------------- Sýretterdi túsirgen Sovetbek MAǴZUMOV.